ойдон чыгарма, жалган, жасалма,
псевдо-. ~ bilgiler жалган маалы-
маттар. 3. дал/бап келтирме. 4. орой
жупташуу, жыныстык мамиледе
болуу.

uydurmasyon ойдон чыгарма, ооз
көптүрмө.

uyduruk,-ğu ооз. 1. жасалма, жалган,
калптан/жок жерден чыгарылган. 2.

иле, куулук, амал-айла.

uydurukçu жалганчы, калпычы,
апыртмачы.

uygar маданий, өркөнү өскөн, цивили-
зациялуу.

uygarlaşmak өркөнү өсүү, маданият-

ташуу.

uygarlık,-ğı өркөният, цивилизация. сал.

medeniyet.

uygulama 1. турмушка/ишке/жүзөгө
ашырма, колдонмо, пайдаланма. 2.
тажырыйба. ~ oteli тажырыйба

отели.

uygulamak 1. турмушта колдонуу, ишке/
жүзгө ашыруу, пайдалануу. 2. ишке

киргизүү (мыйзамды, жобону
ж. б. ) . 3. дал/туш/бап келтирүү
(бир нерсени башка нерсеге) . 4.те-

ңештирүү, салыштыруу, ченөө (эки
нерсени) .

uygulamalı колдонмо, практикалык. ~

bilimler колдонмо илимдер. ~ dil bilimi практикалык тил илими. ~
ruh bilimi практикалык психология.

uygulanabilir жарактуу, колдонулчу,
колго алынар, тажырыйбага жарар.

uygulanabilirlik,-ği жарактуулук, колдо-

нууга жарарлык. ~ raporu жарак-
туулук рапорту.

uygulanmak ишке ашырылуу/жараты-

луу/киргизилүү.

uygulayıcı 1. ишке ашыруучу/жаратуучу/
киргизүүчү киши. 2. тажырыйба

жасоочу киши.

uygulayım 1. техника. 2. метод. ~ bilimi

технология.

uygun 1. ылайык, ыктуу, жарашкан,

шайкеш. 2. туура, чак. 3. ыңгайлуу,
жарактуу. ~ bulmak/görmek 1) ыла-
йык көрүү. 2) туура деп табуу.
komisyon teklifi ~ buldu комиссия
сунушту туура деп тапты. ~
düşmek/gelmek 1) туура/чак келүү.

2) жарашуу, шайкеш/бап келүү. ~
olmak ылайык/туура болуу.

uygunluk, -ğu 1. ылайыктык, шайкеш-

тик, жарашык. сал. mutabakat. 2.

грам. ээрчишүү.

uygunsuz 1. ылайыксыз, ыңгайсыз, жара-

шыксыз. 2. адепсиз, уятсыз, ээнбаш.

3. жоосунсуз, уят. ~ davranış

адепсиз жорук. ~ durumda/vaziyette

yakalanmak уятсыз абалда колго
түшүү. ~ kadın аягы суюк аял.

uygunsuzluk,-ğu 1. ылайыксыздык, ың-

гайсыздык, жарашыксыздык, жа-
раксыздык. 2. адепсиздик, уятсыз-
дык, ээнбаштык. 3. жоосунсуздук.

Uygur Уйгур.

Uygurca уйгур тили, уйгурча.

uyku 1. уйку. 2. чээн, кыш уйкусу

(айрым жаныбарлардын) . ~su
açılmak/dağılmak уйкусу ачылып
кетүү. ~sunu açmak уйкусун ачуу.

~su ağır уйкусу катуу. ~sunu almak
уйкусу кануу. ~ basmak/bastırmak
уйку басуу. ~su başına vurmak/~

beynine sıçramak 1) уйкуга мас
болуу. 2) уйкусуздуктан кыртышы
сүйбөө. ~su bölünmek уйкусу

бөлүнүү. ~ çekmek бутун тартпай
уктоо. ~ya dalmak уктап кетүү,
магдырап уктоо. ~ya doymamak

уйкуга тойбоо. ~ durak yok көз
ирмебей, уктабай, чырм этпей. ~su
gelmek уйкусу келүү. ~su gözünden

akmak көзү жабышуу. ~su hafif
уйкусу сак. ~sunu haram etmek
уйку көзүн көргөзбөө. ~ ilâcı

уйкунун дарысы. ~su kaçmak
уйкусу качуу. ~dan kalkmak уктап
туруу. ~ kestirmek көзү илинип

кетүү. ~ saati уйку сааты. ~

sersemliği уйкуга мастык. ~ tulumu

1) уйку мүшөгү. 2) өтм. уйкучу. ~ tutmamak уктай албоо. ~m var

уйкум келип турат. ~ya varmak 1) уктоо. 2) өтм. көшүлүү, жышжырт болуу. ~ vermek уйкуну келтирүү. ~

zamanı уйку маалы.

uykucu уйкучу.

uykulu уйкулуу. ~ ~ уйку-соонун

арасында.

uykuluk, -ğu 1. анат. уйку бези. 2. жаш балдардын уучундагы кир. 3. ооз.

боор, өт.

uykusuz уйкусуз, уктабаган. ~ kalmak

уктабай калуу.

uykusuzluk, -ğu уйкусуздук, уктай албоо.

uyluk, -ğu анат. сан. ~ kemiği кашка

жилик.

uymak, -ar 1. туура/чак келүү. bu takım elbise bana uymaz бул костюм мага

чак келбейт. 2. жарашуу, ылайык/ бап келүү. çantası ayakkabısına çok güzel uymuş сумкасы туфлийине

куп жарашып калыптыр. 3. дал/туура келүү. fatura hesaba tam uyuyor фактура эсеп менен так

чыкты. 4. тил алуу, моюн сунуу, угуу/баш ийүү, көнүү. iyi ki senin sözlerine uymuşum сенин сөздөрү-

ңдү ырас эле угуптурмун. 5. ыла- йыкташуу. zamana ~ заманына ылайыкташуу.

uyruk, -ğu 1. жаран, журтташ, атуул. 2. көз карандылык, карандай баш ийүүчүлүк, күнкордук. ~una girmek

1) бир мамлекеттин жараны болуу.

2) өтм. бирөөгө күнкор болуу.

uyruklu (бир өлкөнүн) жараны, журт-

ташы. Kırgızistan ~ Кыргызстан жараны.

uyrukluk,-ğu жарандык, журтташтык,

атуулдук.

uysal мүнөзү жумшак, ак көңүл/илбе- риңки, элпек, жоош.

uysallaşmak мүнөзү жумшаруу, ак

көңүл/илбериңки/элпек боло баш- тоо, жоошуу.

uysallık, -ğı жумшактык, ак көңүлдүк,

илбериңкилик, элпектик, жооштук.

uyuklamak үргүлөө, көзү илинүү.

uyum 1. ынтымак, ырк келишме. 2. бап/

туура келме, шайкештик. 3. линг. ээрчишүү, окшошуу. 4. мед. Акко- модация (көздүн) .

uyumak 1. уктоо. 2. өтм. токтоп/туруп калуу. işimiz iki aydır uyuyor иши- биз эки айдан бери токтоп турат. 3.

байкабоо, таназар албоо. çocuk bu hâle gelmiş, siz hâlâ uyuyorsunuz бала ушул абалга келиптир, силер

дагы эле уктап жүрөсүңөр. uyuyan yılanın kuyruğuna basmak уктаган арстандын куйругуна басыш.

uyumlu 1. ынтымактуу, ыркы келишкен.

2. бап, туура, чак, шайкеш. сал.

ahenkli.

uyumsuz 1. жарашыксыз, чак/бап/туура келбеген. 2. өтм. арасында биримдик/ынтымак болбогон.

uyumsuzluk,-ğu 1. жарашыксыздык, бап/ чак/туура келбестик. 2. ынтымак- сыздык, биримдиксиздик, ырк ке-

лишпөөчүлүк.

uyuntu ооз. илең-салаңдык, эринчээк- тик, жалкоолук.

uyur 1. уктаган, уйкулуу. 2. өтм. жоош, момун. 3. көйкөлгөн, жайкалган, мемиреген, мелтиреген (суу, тере-

бел, шамал) . ~ uyanık уйку-соонун арасында.

uyurgezer уйкусунда баскан/сүйлөгөн.

uyuşmak I 1. уюп/ уктап калуу (кайсы бир орган) . ayaklarım uyuşmuş буттарым уктап калыптыр. 2. өтм.

жалкоолонуу, эринүү.

uyuşmak II 1. ынтымак болуу, ыркы келишүү, түшүнүшүү. 2. макулда-

шуу, келишүү, тил табышуу.

uyuşmazlık,-ğı ынтымаксыздык, ырк келишпөө, тил табышпоо.

uyuşturmak I 1. уктатып/уютуп коюу,

наркоз берүү. 2. сезимсиз/туюмсуз кылуу/уютуу (кайсы бир органды) .

3. нашаа менен өзүн жоготтуруу. 4.

ооруну бастыруу (дары менен) .

uyuşturmak II ынтымакташтыруу, элдештирүү.

uyuşturucu баңги зат, нашаа, наркотик.

uyuşuk 1. уктап/уюп калган (дене мү- чөсү) . 2. илең-салаң, илкип-салкы-

ган, ымтыраган, жалкоо. ~ ~ илең- салаң, кыбырап.

uyuşukluk, -ğu 1. уюп калма. 2. илең-

салаңдык, ымтырактык, жалкоолук.

uyuşum ылайыктык, шайкештик, жарашык, гармония.

uyutmak 1. уктатуу. 2. (ооруну) басуу, басаңдатуу. 3. өтм. алаксытуу, жооткотуу, тил эмизүү. (жалган

убадалар менен) . 4. өтм. унут- туруу. 5. өтм. токтотуу, кечең- детүү, кийинкиге калтыруу (бир

ишти, маселени) .

uyutucu уктатуучу, тынчтандыруучу, көңүл жайгаруучу (дары) .

uyuz 1. мед. котур (оору) . 2. котур болгон киши. 3. өтм. ымтырак, кыбыр, көпшөк. 4. арго чатак, чыр,

тежик (киши) . 5. арго колунда түгү жок, акчасыз. ~ böceği зоол. котур курту (Sarc opt es sc abiei) . ~ olmak

1) котур болуу. 2) акчасыз калуу. 3) арго жини келүү, кежирленүү, кыйкымдоо. ~ merhemi котурдун

дарысы/майы. ~a tutulmak котур жугузуп алуу.

uyuzlaşmak 1. түгү түшүү, кебетеси

кетүү (айбандардын) . 2. өтм. мү- нөзү/кыялы бузулуу, тез ачуулануу/ жинденүү, кыртыштоо.

uyuzlu котур.

uyuzluk,-ğu 1. котурлук. 2. өтм. жөн- дөмсүздүк, чоркоктук. 3. өтм.

акчасыздык.

uz I жакшы, мыкты. az olsun, ~ olsun

мак. аз болсо да саз/мыкты болсун.

uz II 1.фольк. көп. az gitti ~ gitti, dere

tepe düz gitti... (жомоктордо) аз жүрдү, көп жүрдү, тоолордон, талаалардан өттү... 2. узак. ~ iletişim узактан байланыш, телекоммуни- кация.

uzak, -ğı 1. узак, алыс, ыраак (аралык). ~ yol узак жол. 2. узун (убакыт). ~

zaman önce узак мезгил мурун. 3.

тиешеси жок, алыс. o, bu tür

işlerden ~ adam ал мындай иштерге барбаган киши. 4. ыктымалы аз, болушу мүмкүн эмес. ~bir ihtimal

эң аз ыктымал. 5. алыс, бөтөн, узак.

~ akraba алыс тууган. ~tan bakmak

алыстан/узактан кароо. U~ Doğu

Ыраакы Чыгыш (Азиянын түш- түк-чыгышы) . ~ durmak узак ту- руу, жакындабоо, жолобоо. ~ı gör-

mek алдын-ала көрө билүү, көсөм- дүк кылуу. ~tan güdüm/kumanda узактан башкаруу. ~tan merhaba

узактан саламы болуу, мамилеси жакын болбоо. ~tan ~a 1) алыстан, узактан. ~tan ~a tanışıklığımız var

узактан тааныштыгыбыз бар. 2)

элдир-селдир, тээ узактардан. ~tan

~a bir davul sesi duyuldu тээ узак-

тардан добулбастын үнү угулду.

~tan yakından эч кандай. onunla

~tan yakından ilgim olmadı аны

менен узактан жакындан эч бир мамилем болбоду.

uzaklaşmak 1. узактоо, алыстоо, ырак-

тоо. 2. жат/чоочун болуу. ben şehir hayatından bayağı uzaklaştım мен шаар турмушуна жат болуп калдым.

uzaklaştırmak 1. узакташтыруу, алыс- татуу, ыраактатуу. 2. чыгарып/ айдап жиберүү, бошотуу. görevden

~ ишинен бошотуу. okuldan ~ мектептен чыгарып жиберүү. 3. аск. кууп чыгуу (мис. душманды) .

uzaklık,-ğı 1. узактык, алыстык, ыраак- тык. 2. аралык. buradan iki saatlik

~ta бул жерден эки сааттык

аралыкта.

uzaksamak 1. узак/алыс/ыраак көрүү. 2.

өтм. жатсынуу, чоочуркоо.

uzamak 1. узаруу, бою өсүү, бийиктөө.

boyu uzamış бою узарыптыр. 2.

узун сүрүү, узарып/созулуп кетүү.

3. созулуп жатуу. uzadıkça ~

узаргандан узаруу.

uzanmak 1. керилип/буту-колун сунуп жатыш. işten gelince bir-iki saat

uzanır dinlenirim иштен келгенде бир-эки саат буту-колду жазып эс алам. 2. барып/басып келиш.

Atakule'ye kadar uzandık Атакү- лөгө чейин барып келдик. 3. созу- луп/керилип жатыш. (мис. талаа,

өрөөн ж. б. ) . 4. жетүү, колун созуу. kedi uzanamadığı ciğere mundar der мак. мышык майга жетпей

сасык дептир. 5. кол созуу, колун сунуу.

uzantı узанды, кошунду.

uzatma 1. узартма, созмо. 2. грам. созулма (үндүү) . ~ işareti грам. созулма белгиси.

uzatmak 1. узартуу. elbiseyi ~ көйнөктү узартуу. 2. өстүрүү. saç ~ чач өстүрүү. tırnak ~ тырмак өстүрүү.

3. созуу, чыгаруу. başını ~ башын созуу. elini ~ колун созуу. 4. салаңдатуу, ыргытуу. balkondan ip

~ балкондон жип салаңдатуу. 5. көп сүйлөө. çok uzattın be! ээ, сөзүң бүтпөс болду! 6. берүү, жиберүү.

ekmeği uzatır mısın? нанды берип коёсуңбу?

uzatmalı узартылган, кошумчаланган. ~

maç кошумча матч. ~ nişanlı нишан мөөнөтү узарып кеткен кыз же жигит. ~ sevgili үйлөнүүсү кечиккен

сүйүшкөндөр киши.

uzay астр. космос. ~ adamı космонавт.

~ araştırmaları космостук изилдөө-

лөр. ~ gemisi космос кемеси. ~ istas- yonu космос станциясы. ~ savaşı космос согуштары/жарыштары

(мамлекеттер арасы) . ~ taşı көк

ташы, метеорит. ~ üssü к. ~ istasyonu.

uzlaşma 1. өз ара түшүнүшмө, макул-

дашма, келишме. 2. ук. элдешме.

uzlaşmak 1. өз ара түшүнүшүү, макул- дашуу, келишүү. 2. ук. элдешүү.

uzlaşmaz 1.ыркка келбес, өз ара түшү- нүшпөс, келишпес. 2. элдешпес, кас, душман.

uzlaşmazlık,-ğı келишпестик, элдеш- пестик, кастык, душмандык.

uzlaştırıcı өз ара келиштирүүчү, элдеш-

тирүүчү, ыркка келтирүүчү.

uzlaştırmak элдештирүү, келиштирүү, ыркка келтирүү, ынтымакташты-

руу.

uzluk, -ğu уздук, усталык, чебердик.

uzman адис, жетик (бир тармакта) ,

компетенттүү. ~ doktor/hekim адис доктор.

uzmanlaşmak адистешүү.

uzmanlık, -ğı адистик.

uzun 1. узун (убакыт) . 2. узун (ара-

лык) . 3. (~ boylu) майда-чүйдөсүнө

чейин, деталдуу. ~ araç прицептүү машине. ~ atlama узундукка секирүү. ~ boylu 1) узун бойлуу

(киши) . 2) деталдуу, майда- бара- тынан бери. ~ etmek 1) талашып- тартышуу. 2) ашыкча сүйлөө. ~

hava муз. түрк музыкасында созулуп ырдалган түркү. ~ hece узун муун. ~ hikâye узун жомок. ~

kulaktan haber almak узун кулактан кабар алуу. ~ lâfın kısası узун сөздүн кыскасы. ~ oturmak

жамбаштап жатыш. ~ ömürlü узун өмүрлүү. ~ öykü к. ~ hikâye. ~ uzadıya/uzun узун-узун, төкпөй-

чачпай, баштан-аяк. ~ ünlü линг.

созулма үндүү. ~ vade узун мөөнөт.

~ vadeli узун мөөнөттүү.

uzunca 1. узун/шыңга бойлуу. 2. узунча келген, узун тарткан.

uzunçalar муз. узун/көпкө чалган

(табак, пластинка) .

Ü,ü түрк алфавитинин жыйырма ал- тынчы тамгасы.

ücra алыскы, узак, узактагы, четтеги,

булуңдагы, бурчтагы. memleketin ~ köşesi мамлекеттин узак бурчу.

ücret,-ti 1. үзүр, акы, чайпул (жасалган

иш үчүн) . 2. айлык, маяна. ~in ne kadar? айлыгың канча? 3. салык, чогултма. ~e tâbi салык алынган.

aza ~i мүчөлүк акы. nakliye ~i ташыма акысы. 4. жалдама акысы, кире акысы.

ücretli 1. айлык/айлык маяна төлөнгөн.

2. жалданма. ~ askerler жалданма аскерлер. ~ işçi жалданма жумушчу.

3. акылуу, акысы сакталган. ~ izin

акылуу эс алыш.

ücretsiz 1. акысыз, айлыксыз, маянасыз.

2. бекер, коом пайдасына, өз ыктыяры/көңүлү менен.

üç, -çü үч. ~ adım (atlama) спорт үч

кадам (секирүү, аттоо, басуу) . ~ aşağı beş yukarı болжол менен, анча-мынча айырма менен. ~ aşağı

beş yukarı biz de o kadar parayı gözden çıkarmıştık болжол менен биз да ошончо акча болорун

ойлогонбуз. ~ aşağı beş yukarı an- laşmak (сатуучу-кардар) болжол- дуу баада макулдашуу. ~ aşağı beş

yukarı dolaşmak бир чечимге келе албоо, арсарсуу, күмөнсүү. Ü~ Aylar мус. ыйык айлар (Режеп,

Шабан, Рамазан) . ~ aylık 1) үч айлык (бала) . 2) үч айда бир төлөнгөн маяна. ~ beş үч-төрт, аз,

болор-болбос. ~e beşe bakmamak соода соодалашып отурбоо. ~ beyaz үч ак (ун , шекер, май) . ~ buçuk

atmak арго жүрөгү түшүү, коркуу.

~ kâğıt açmak арго алдап кетүү. ~ nalla bir ata kalmak туула элек

балага тон бычуу (сөзм. с. үч така, бир ат тапса эле иши бүткөнү турат).

üçayak,-ğı 1. үч аяктуу таканчык (үстү- нө фотоаппарат/камера орнотул- чу) . 2. тулга. 3. бир түрк бийинин

аты.

üçer үчтөн. ~ beşer үчтөн-төрттөн.

üçgen геом. үч бурчтук. ~ piramit неги-

зи үч бурчтуу пирамида. ~ prizma

үч бурчтуу призма.

üçgül бот. кызыл беде (Trifolium

arvense).

üçkâğıt, -dı 1. үч кагаз (карта оюнунун аты) . 2. өтм. куулук-шумдук, көз

боёмочулук, айлакердик. ~a bağla- mak/getirmek көз боёмочулук кылуу.

üçkağıtçı 1. үч кагаз (к. ) ойноткон киши.

2. өтм. айлакер, куу, шумпай, көз боёмочу.

üçkağıtçılık,-ğı айлакерлик, куулук, шумпайлык, көз боёмочулук.

üçleme 1. үчкө чыгарма. 2. ад. үчүлтүк,

трилогия. 3. ад. үч куплеттүү ыр. 4. үч кабат/кат. 5. дин католиктерде Теңир, Иса, Марияны бир киши

катары көрмө ынанчы.

üçlemek 1. үчкө чыгаруу. 2.түшүмдүн үчтөн бири үчүн жерди арендага

бериш. 3. талааны үч жолу айдоо.

üçlü 1. үч бөлүктөн турган, үчтүк. 2.

(карта оюнунда) үчтүк (карта) .

3. муз. трио. 4. үч кишилик топ.

üçüncü үчүнчү. ~ dünya ülkeleri үчүнчү дүйнө өлкөлөрү. ~sü үчүнчүдөн. ~

kişi/şahıs грам. үчүнчү жак. üçüncülük,-ğü үчүнчүлүк, үчүнчү орун. üçüz 1. үч эм. 2. үч жактуу, үч салаалуу,

үч бөлүктүү.

üçüzlü 1. үч эм төрөлгөн балдары бар. 2.

үч баштуу/бөлүктүү. ~ şamdan үч

момдуу шам.

üfleç, -ci от/жалын бүрккүч (аспап;

ширетүү иштеринде колдонулат) .

üflemek 1. үйлөө. ateşi ~ отту үйлөө. 2. суутуу. çorbayı ~ сорпону үйлөө. 3. үйлөп өчүрүү. mumu ~ момду

үйлөп өчүрүү. 4. үйлөп чалуу

(музыкалык аспаптарды) .

üflemeli үйлөмө. ~ çalgı үйлөмө аспап

(музыкалык) .

üfürmek 1. үйлөө. 2. согуу. rüzgâr üfürüyor шамал согуп турат.

üfürük,-ğü 1. үйлөнгөн жел. 2. бакшы- лар салган дем.

üfürükçü бакшы, эмчи-домчу (дем

салып айыктырарына ишенилген кишилер) .

üğrüm астр. үйрүлмө,айланма, нутация

(Жердин өз огунда) .

üleş үлүш.

üleşmek үлүшкө бөлүшүү.

üleştirim 1. бөлүштүрмө. 2. экон. кар- дарларга товарды таратма.

üleştirim 1. бөлүштүрмө. 2. грам. ~

sıfatlar топ сандар.

üleştirmek бөлүштүрүү.

ülfet,-ti 1. аралашып/көнүп кетиш, көрү-

шүп туруш. 2. адат, көнүмүш. 3. үл- пөт, достук, жакындык, чын ыклас- туулук. ~ etmek 1) көнүп аралашып

кетүү. 2) бат-бат барып/көрүшүп туруу, үлпөт куруу.

ülger 1. түк (мөмөлөрдө) . 2. түк (бар-

кыт, тукаба ж. б. кездемелерде) .

3. ооз. кездеменин өңү.

ülke өлкө, мамлекет. ~ açmak бир

өлкөнү баш ийдирүү/каратуу.

Ülker Үркөр (топ жылдыз) .

ülkü 1. мүдөө, идеал. 2. идея, пикир. 3.

филос. идеал, кыялда/ойдо жара- тылган.

ülkücü 1. идеалист. 2. идеалисттик.

ülkücülük,-ğü 1. идеализм. 2. ад. Роман-

тизм. 3. идеалуулук.

ülküdaş бир идеяны тең бөлүшкөн,

пикирдеш, санаалаш.

ülküleştirmek идеалдаштыруу.

ülküsel идеяга байланыштуу, идеялык.

ülser мед. жара. mide ~i ашказандын

жарасы. yatma ~i көп жаткандан пайда болгон жара/оюлма.

ültimatom саяс. ультиматум. ~ vermek

ультиматум берүү/жарыялоо. ültra (өң мүчө) ультра-, ашкере. ültramodern ультрамодерн.

ültrason физ. ультрасон (адам кулагы туя албай турганчалык жыштык- тагы үн) .

ültraviyole ультра сыя көк (нурлар) .

ülûhiyet, -ti теңирдик сыпат.

ümit,-di үмүт. ~ bağlamak/beslemek

үмүт(үн) байлоо. ~ bırakmak үмүт эттирүү/жаратуу. ~i boşa çıkmamak үмүтү текке кетпөө. ~ dünyası үмүт-

төн ажырабоо, үмүт үзбөө. ~ etmek үмүт этүү, үмүттөнүү. ~ kapısı үмүт учкуну/оту. ~e kapılmak/düşmek

үмүт этүү/ пайда болуу. ~ini kesmek үмүтүн үзүү. ~i kırılmak/sönmek/ suya düşmek үмүтү өчүү/кыйроо. ~

serpmek/ vermek үмүт берүү. ümitlendirmek үмүттөндүрүү. ümitlenmek үмүттөнүү.

ümitli үмүттүү.

ümitsiz 1. үмүтсүз. 2. үмүтү калбаган, айласыз. ~ hastalık айыкпас оору.

ümitsizlik, -ği үмүтсүздүк.

ümmet, -ti мус. үмөт. Muhammed ~i

Мухаммед Пайгамбардын үмөтү,

мусулман.

ümmetçi үмөтчү, фанатик мусулман.

ümmî сабатсыз, караңгы.

ümmîlik, -ği сабатсыздык, караңгылык.

ün 1. үн. 2. атак-даңк. даңаза. сал. şan. ~ almak/kazanmak/salmak/yapmak

атак-даңкка ээ болуу, белгилүү/ таанымал болуу.

üniforma униформа, кесиптик кийим.

üniformalı униформачан.

ünik,-ki тек, сыңар, түгөйсүз, уникалдуу.

ünite 1. бирдик, кошулма. 2. бөлүк,

бөлүм.

üniversal универсал.

üniversite университет.

üniversiteli университет студенти.

ünlem грам. сырдык сөз.

ünlemek 1. үндөө, үн чыгаруу. 2. кый- кырып чакыруу.

ünlenmek 1. үндөп чакырылуу. 2. атак- даңктуу болуу.

ünlü 1. атак-даңктуу, даңазалуу, тааны-

мал. 2. линг. үндүү (тыбыш) . ~ uyumu үндөшүү, сингармонизм.

ünlüleşme линг. үндүүгө айланма.

ünsüz 1. атак-даңксыз, белгисиз. 2. линг. үнсүз (тыбыш) . sert ~ler каткалаң үнсүздөр. yumuşak ~ler жумшак

үнсүздөр.

ürat, -tı хим. урат.

ürbanizm урбанизм.

Ürdün Иордания.

Ürdünlü иорданиялык.

üre хим. сийдик тузу (сийдик менен

кошо бөлүнүп чыккан, сууда эрүүчү кристалл зат) .

ürem пайыз, киреше.

üreme 1. көбөйүш, өсүш. 2. өнүш, туу- луш, төрөт. ~ organları төрөт органдары.

üremek 1. туулуу, тукуму көбөйүү/өсүү.

2. өтм. артуу, көбөйүү.

üremi мед. уремия.

üren диал. үрөн, тукум, урук. сал. nesil. üreteç,-ci физ. генератор. elektrik ~i

электр генератору.

üretici 1. өндүргүч, өстүрүүчү (киши) . 2. өндүрүүчү. 3. өндүрүп чыгаруучу. ~ firma өндүрүүчү фирма.

üretim 1. өндүрүш. ~ araçları өндүрүш каражаттары. ~ güçleri өндүргүч күчтөр. ~ ilişkiler өндүрүш мамиле-

лери. 2. үрүн, продукт.

üretken 1. өндүрүп чыгарган. 2. өндү- рүмдүү.

üretmek 1. өндүрүү, иштеп чыгаруу.

2.көбөйтүү, тукумун өстүрүү (жа-

ныбарлардын, өсүмдүктөрдүн) .

3.өтм. пайда кылуу, жаратуу.

ürkek,-ği 1. коркок, жүрөгү жок. 2. тар- тынчаак, уяң. 3. үркөк. ~ ~ үркүп- коркуп.

ürkeklik,-ği 1. коркоктук. 2. тартын-ча- актык, уяңдык. 3. үркөктүк (айбан- дарда) .

ürkmek,-er 1. коркуп/чочуп кетиш. 2. үр- күш (айбандар) . 3. кабатыр болуу, чочулоо. 4. өтм. мөмө байлабай/

кысыр калуу (мис. бак). şeftaliler bu yıl ürkmüş шабдалылар быйыл кысыр калыптыр.

ürkünç коркунучтуу, калаймандуу, кап- салаңдуу, каргашалуу, түрү/ырайы суук.

ürküntü үркүн, калайман, капсалаң, кар- гаша, дүрбөлөң. ~ vermek коркутуу, дүрбөтүү, чочутуу.

ürkütmek 1. коркутуу, жүрөк түшүрүү.

2. үркүтүп жиберүү (айбандарды) .

3. өтм. (өсүмдүктөрдү) кыйып са-

луу. 4. дүрбөлөң түшүрүү, тополоң салуу. 5. өтм. шектендирүү, санаа- га салуу. eğrisi doğrusu kesinleşme-

miş haberle seni ~ istemedim чын- бышыгы аныкталбаган кабар менен сени санаага салгым келбеди.

ürkütücü жүрөк түшүргөн, үрөй учур- ган, жүрөктүн үшүн алган, корку- нучтуу.

ürolog мед. уролог.

üroloji мед. урология.

ürpermek 1. үрпөйүү, тик туруу (мис.

чачтар, кылдар ж. б. ) . tüylerim ürperdi төбө чачым тик турду. 2. чочуу, үрпөйө/сестее түшүү, түк-

төйүү. 3. бүрдөө, бүчүр байлоо

(өсүмдүктөр) .

ürperti коркуткан/жүрөк түшүргөн/үр-

пөйткөн нерсе. ~ vermek коркутуу, жүрөк түшүрүү.

ürpertmek 1. үрпөйтүү, түктөйтүү (жүн-

дөрүн/кылдарын) . 2. өтм. чочу- туу, коркутуу, төбө чачты тик тургузуу.

ürtiker мед. бөрү жатыш.

ürüme үрмө (ит, карышкыр) .

ürümek үрүү. ürümesini bilmeyen köpek sürüye kurt getirir мак. үргөндү

билбеген ит короого карышкыр алып келет. ürüyen köpek ısırmaz мак. үрөөнөк ит каппайт.

ürün 1. үрүн, түшүм. 2. өтм. чыгарма (адабий, санат). 3. өтм. натый- жа, түшүм, үзүр. 4. хим. продукт,

даяр зат. ~ yelpazesi үрүн/продукт түрлөрү.

ürünlü үрүндүү, түшүмдүү, берекелүү.

ürünsüz үрүнсүз, түшүмсүз, берекесиз.

üryan эск. жылаңач.

üs- (üstтүн кыск. ) үстүнкү, жогорку,

ага. üssubay ага офицер.

üs I -ssü 1. аск. согуштук база. 2. мат.

даража көрсөткүчү.

üslenmek согуштук база катары жай- гашуу (бир жерге) .

üslûp,-bu 1. жөн, стиль, ык. 2. ыкма, ше-

кил, ыңгай. 3. ад. , санат ыкма, стиль. ~a getirmek/sokmak ыкмага ылайыктоо.

üslûpbilim стилистика.

üst,-tü 1. үстү, үстүнкү бет. masanın üstüne koydum үстөлдүн үстүнө

койдум. ~ çene үстүнкү жаак. ~ deri

1) эпидерма, тери. 2) бот. кабык. ~ diş үстүнкү тиш(тер) . 2. үстү,

жогору жак. kuşlar ~ümüzden geçti куштар үстүбүздөн өттү. 3. үстү- баш, кийим-кече. ~ümü değiştir-

mem lâzım кийимимди алмашты- руум керек. ~ geçit жол үстү кечме- лик. 4. жогорку баскычтагы кызмат.

~tekiler чоңдор. ~ sınıf/tabaka жо- горку тап. 5. дене, бой. ~ünde dene- di боюна ченеп көрдү. 6. эң бийик/

үстүнкү жер, чоку. en ~ kat эң үстүңкү кабат. 7. тышкы көрүнүш, бет, жүз. ~ünden dökülmek сырткы

көрүнүшүнөн белгилүү болуу. 8. артканы, ашыгы (акчанын) . para- nın ~ünü vermedi акчанын ашканын

бербеди. 9. (убакытта) кийин,

курун. öğle ~ü түштөн кийин. Ak- şam ~ü кечкурун. 10. артыкча, өзгө- чө. ~ insan өзгөчө жаралган киши.

~ten 1) үстүнкү жактан, жогортон.

2) үстүртөн, чала. ~ünde 1) үстүндө,

бетинде. 2) үстүндө, төбөсүндө. 3)

боюнда. sokak ~ünde көчөнүн боюнда. 4) ашкан (жаш) . kırkın

~ünde кырктан ашкан. 5) боюнча,

тууралуу. proje ~ünde çalışıyor долбоор үстүндө иштеп жатат. 6) жаны. ~ünde para yokmuş жанында

акча жок экен.~üne 1) бетине, үстү- нө. ekmek ~üne yağ sürmek нандын бетине май сүйкөө. 2) тууралуу,

темасында. tezini Hakas Türkçesi

~üne yapmış диссертациясын хакас тили боюнча коргоптур. 3) кийин,

артынан. 4) (карганууда) атынан/ алдында. namusum ~üne ар-намы- сым/абийирим алдында. 5) мыкты,

ашкан,астына. üçkâğıtçılıkta ~üne yoktur айлакерликте астына киши салбайт. 6) эсеп, ат. ~üne yazdırmak

эсебине/атына жаздырып коюу. ~ü açık 1) үстү ачык, жабык эмес. 2) уятсыз, орунсуз. ~üne/üzerine afi-

yet/iyilik sağlık! 1) Кудай сактасын! (ооруга тилек катары) . 2) Кудай анын бетин ары кылсын! (сакта-

нуу/чочуу иретинде) . ~e almak үстүнө коюу. ~üne almak 1) жооп- керчилигин/милдетин алуу. 2) мой-

нуна алуу. ~ten almak көтөрүлүп/ басмырлап сүйлөө. ~ünden atmak кутулуп/суурулуп чыгып кетүү.

~üne/üzerine basmak дал үстүнөн түшүү. ~ baş үстү-башы, кийими.

~ü başı dökülmek үстү-башы ке-

лишкен/айласыз. ~üne başına et- mek/yapmak 1) үстү-башын булгоо (бала) . 2) арго ашатып сөгүү. ~

başa geçmek төрдүн төбөсүнө отуруу. ~üne/üzerine bir bardak soğuk su içmek (бир нерседен)

күдөрүн үзүү, өзүн жооткотуу. ~e

çıkarmak 1) көкөлөтүп мактоо. 2) актоо, жактоо. ~e çıkmak суудан кургак чыгып кетүү. ~ünde dökül- mek (кийим) басып калуу, чоң келүү. ~ünde durmak токтолуу, басым жасоо (бир маселеге) . ~üne düşmek 1) аркасынан түшүү, кызы- гып калуу. 2) көгөрүү, жактап туруп алуу. ~üne evlenmek үстүнө аял алуу. ~üne geçirmek 1) үстүнө ки- йип алуу (кийимди) . 2) өзүнө кат- татып алуу (башкасынын баласын/ мүлкүн) . ~ünden geçmek 1)ооз. зордуктап салуу. 2) тепсеп кетүү.

~ünden (... zaman) geçmek арадан

(... убакыт) өтүү. ~üne/üzerine gel- mek 1) үстүнөн чыгуу (бир кыңыр иштин). 2) өтм. кийлигишүү, жа-

ранын үстүнө басуу. 3) опузалоо, кекетип-мокотуу. ~ünü/~üne gör- mek кан көрүү (боюнда бар аял) .

~üne gül koklamamak өз жарынан башканы сүйбөө. ~üne/üzerine gü- neş doğmamak ар качан күн чыга

электе туруу. ~ümden ırak! Кудай башка салбасын/сактасын! ~üne kalmak кыйынчылык/кылмыш би-

рөөнүн мойнунда калыш. ~ü kapalı/ örtülü кыйытып/туюк. ~ü kapalı konuşmak кыйытып айтуу. ~üne/

üzerine kondurmamak жакын жу- утпоо, кабыл албоо. ~e koymak/

~üne katmak үстүнө баа коюу, ко-

шуп сатуу. ~üne kuş kondursa da башына куш кондурса/үстүнөн ыл- дый алтын төксө да. ~üne kuş kon-

dursan da burada oturmaz башына куш кондурсаң да бул жерде калбайт. ~ünden kuş uçurmamak

үстүнө чымын кондурбоо, сак кай- таруу. ~üne/ üzerine mal etmemek

1) өз милдети катары көрбөө. 2) ка-

парына албоо, кайдигер болуу. ~üne oturmak/yatmak даяр оокаттын үс- түнө отуруп калуу. ~üne olmamak

астына киши салбоо,(андан)

кыйыны жок болуу. ~üne ölü top- rağı serpilmiş gibi жасар-жасамак- сан болуу, маалкатуу. ~üne perde çekmek жаап-жашырып коюу. ~ perdeden konuşmak асмандап/кө- төрүлүп сүйлөө. ~üne pervane ol- mak/titremek үстүнө чарк көпөлөк атуу, катуу сыйлоо. ~ tarafı калган жагы, аки-чүкүсү. ~ tarafı seni ilgilendirmez калган жагынын сага тиешеси жок. ~üne/üzerine toz kon- durmamak үстүнө чаң жугузбоо.

~üne tuz/biber ekmek/~üne/üzerine tüy dikmek (бирөөнүн) жарасына туз себүү, өлгөндүн үстүнө көмгөн кылуу. ~üne ~üne gitmek кыйын- чылыктан качпоо, тикесинен тик ту- руу. ~üne/üzerine varmak 1) кысым көрсөтүү, (бир ишке) зордоо. 2) кол салуу/көтөрүү. 3) (аял) аялы бар эркекке тийүү. ~ ~e үстү-үстүнө.

~üne/üzerine vazife olmamak иши/тиешеси болбоо. ~e vermek соода үстүнө (бир нерсе) кошуп берүү. ~üne yapmak өз ээлигине өткөрүп алыш. ~üne/üzerine yıkmak

1) кылмышты башкасына жүктөп коюу. 2) оор ишти башкасына бе-

рип салуу. ~üne/üzerine yormak

өзүнө алуу (бир сөздү) . ~üne/

üzerine yürümek жулкунуу, ому- роолоо (бирөөнү карай) .

üstat, -dı 1. устат, чебер. 2. мугалим. 3.

теңтуштар арaсында кайрылуу сөзү.

üstatlık, -ğı устаттык, чеберчилик.

üstben психол. өзүмчүлдүк, менменсин- ме.

üstbenlik, -ği к. üstben.

üstçabuş аск. ага сержант, ага унтер офицер.

üste үстүнө кошуп/ашыкча берилген нер-

се. ~sinden gelmek колунан келүү, күчү/алы жетүү.

üsteğmen аск. ага лейтенант.

üstelemek 1. кошуу, кошумчалоо, кошул-

ташыл болуу. sıkıntıya bir de has- talık üsteleyince кыйынчылыкка оо- русу да кошул-ташыл болуп. 2. кө- шөрүү, көгөрүү, айтканынан кай- тпоо. 3. жаңылануу, кайра кармоо (мис. оору) .

üstelik,-ği 1. ашканы, айырмасы ~ almak ашканын/айырмасын алуу. 2.ал тур- сун, анан калса, мындан тышкары, ал эле эмес/дейсиңби. ~ o bizim sınıfta okumuyor анан калса, ал биздин класста окубайт. 3. күчтүү, алдуу, кыйын.

üstenci ортомчу, арачы, контрактор

(фирма/ киши; курулуш ишинде) .

üstencilik,-ği ортомчулук, арачылык, контракторлук (курулуш ишинде) .

üstenmek к. üstlenmek

üstlenmek (бир ишти) мойнуна алуу, милдетин көтөрүү.

üstlük, -ğü 1. үстүнкү/сырт кийим, плащ.

2. жогорку абал.

üstsubay ага офицер.

üstübeç, -ci коргошун карбонаттуу ак

боёк.

üstün I 1. жогорку, үстүңкү, кыйын. en ~ hayat seviyesi эң жогорку жашоо

деңгээли. 2. артыкча, өзгөчө. ~ gel- mek артыкчылык кылуу. ~ tutmak өзгөчө мамиле жасоо. ~ zekâ өзгөчө

зээндүүлүк. el elden ~dür мак.

кыйындын кыйыны бар.

üstün II арап алфавитинде бир үнсүз-

дүн жайылып, кыска, түз оку- ларын көрсөткөн белги, фатха.

üstünkörü үстүртөн, чала-була. сал.

sathî.

üstünlük, -ğü артыкчылык, өзгөчөлүк, мыктылык. âdet ~ü сан жагынан ар-

тыкчылык. sürat ~ü ылдамдыктан артыкчылык. ~ derecesi грам. кү- чөтмө даража (сын атоочтордо) . ~

duygusu/kompleksi психол. артык- чылык комплекси.

üşenç, -ci эринме, эринчээктик.

üşengeç, -ci эринчээк, жалкоо, ыкшоо.

üşengeçlik, -ği эринчээктик, жалкоолук, ыкшоолук.

üşengen эринген, эринчээк.

üşenmek эринүү, ыкшоолонуу, жалкоо- лонуу. kendine yemek yapmaktan üşenir өзүнө тамак жасагандан

эринет.

üşmek үйүгүшүү, үйүлүү, жыйылуу, чок- мороктоо, топтолуу. karıncalar

ekmeğe üştü кумурскалар нанга үйүлдү.

üşümek үшүү.

üşüşmek үйүлүү, үйүгүшүү, чокморок- тоо.

üşütmek 1. үшүтүп алуу, үшүккө алды-

руу. 2. суукка урунуу, сасык тумоо болуу. 3. арго мээсинен айнуу, жин- ди болуу.

üşütük арго акылынан ажыраган, мээси айныган (киши) .

ütmek I, -er 1. куйкалоо. 2. ысыкка/отко

кармоо. 3. отко кактоо (буудай/

жүгөрү дүмбүлүн) .

ütmek II, -er утуу, жеңүү.

ütopi к. ütopya. ütopik утопиялык. ütopya утопия.

ütopyacı утопист.

ütü 1. үтүк. 2. үтүктөмө (иши) . panto- lonunun ~sü yokmuş шымынын

үтүгү жок экен. ~ altlığı үтүктүн астына салынган чүпүрөк. ~ bezi марли. ~ masası/tahtası кир үтүк-

төмө үстөлү.

ütücü үтүкчү (кесип).

ütülemek 1. үтүктөө (кийимди) . 2. куй-

калоо (этти) , кактоо, тактап бы- шыруу.

ütülü үтүктөлүү, үтүктөлгөн.

ütüsüz үтүгү жок, үтүктөлбөгөн.

üvendire шапалак (кош өгүздөрүн айдаган) .

üvey өгөй. ~ ana/anne өгөй эне. ~ baba өгөй ата. ~ evlât/çocuk өгөй бала. ~ kardeş өгөй бир тууган. ~ kız өгөй

кыз. ~ oğul өгөй уул. ~ öz olmaz,

kemha bez olmaz мак. өгөй өз болбойт, камка бөз болбойт.

üveyik,-ği зоол. жапайы көгүчкөн

(Columba palumbus).

üveymek (көгүчкөндөр) гүү-гүү этүү.

üvez I 1. бот. четин (P irus sorbus) . 2.

четиндин ашы.

üvez II зоол. майда чиркей (Sorbus) .

üye 1. мүчө (уюмга, партияга, коомго

ж. б. ) . kulüb ~si клуб мүчөсү. parti

~si партия мүчөсү. 2. анат. мүчө орган.

üyelik, -ği мүчөлүк (уюмга, партияга, коомго ж. б. ) . ~ aidatı мүчөлүк акы. ~ dondurmak мүчөлүгүн

убактылуу токтотуу. ~i düşmek

мүчөлүктөн чыгарылуу.

üzengi үзөңгү. ~ kayışı үзөңгү кайышы. ~

kemiği анат. үзөңгү сөөгү

(ортоңку кулакта) .

üzengilenmek үзөңгү теминиш.

üzere 1. үчүн (максатты билдирет).

İstanbul'a yola çıkmak üzere evden ayrıldı Стамбулга кетиш үчүн

үйдөн чыкты. tezimi hazırlamak ~ izin aldım диссертациямды даярдоо үчүн уруксат алдым. 2. боюнча,

жараша, көрө. isteği ~ каалоосу боюнча. örnekte yazıldığı ~ өрнөктө жазылганга жараша. 3. жакынкы

келер чакты билдирет: gelmek ~ келгени калды. ölmek ~ өлгөнү калды, өлүм алдында. kaleminiz

düşmek ~ калемиңиз түшкөнү турат. olmak ~ болгон. bir çoğu bizim vatandaşlar olmak ~ on kişi

бир тобу биздин жарандар болгон он киши. 4. шартты билдирет: geri vermek ~ alabilirsin кайра

берүү шарты менен алсаң болот.

üzeri, -ni 1. үстү, бети. kâğıt ~nde yazılı

кагаз жүзүндө жазылган. 2. кийим,

үстү-баш. ~ni aramak үстүн кароо/тинтүү. ~ni değiştirmek үстүн алмаштыруу. 3. үстү, чокусу. damın

~ тамдын үстү. 4. ашканы, артканы

(акчанын) . 5. жакын, жуук (уба-

кыт үчүн) akşam ~ кеч курун. ~ne

1) ...дан улам, тиешелүү. bunun ~ne

cevap yazmak zorunda kaldım мындан улам жооп жазууга аргасыз болдум. 2) боюнча. talebi ~ne тала-

бы боюнча. 3) үстүнө, аркасынан, кийин, соң. bunca telaş ~ne мынча дүрбөлөң түшкөн соң. ~ne almak к.

üstüne almak. ~nden atlamak к. üstünden atlamak. ~nden dökülmek к. üstünden dökülmek. ~ne bir bar-

dak su içmek к. üstüne bir bardak su içmek. ~ne güneş doğmamak к. üstüne güneş doğmamak. ~ne atmak

к. üstüne atmak. ~ne düşmek к. üs- tüne düşmek. ~ne evlenmek к. üstü- ne evlenmek. ~ne koymak к. üstüne

koymak. ~ne oturmak к. üstüne oturmak. ~ne ölü toprağı serpilmiş gibi uyumak к. üstüne ölü toprağı

serpilmiş gibi uyumak. ~ne titremek к. üstüne titremek. ~ne tuz biber ekmek к. üstüne tuz biber ekmek.

~ne ~ne gitmek к. üstüne üstüne gitmek. ~ne varmak к. üstüne varmak. ~ne yaptırmak к. üstüne

yaptırmak. ~ne yatmak к. üstüne oturmak/yatmak. ~ne yok к. üstüne yok. ~ne yüklenmek 1) кол салып

жиберүү. 2) өтм. көшөрүү, көгөрүп туруп алуу. ~ne yürümek к. üstüne yürümek.

üzerlik бот. гармала, алас оту (P eganum harmal a) .

üzgü кайгы, капа, жапа. сал. cefa, eziyet,

eza.

üzgün кайгылуу, капалуу, кабагы бүр- көк, сабыры суз, көңүлсүз. ~üm,

ama... өкүнүчтүү, бирок..... . ~üm, fakat yapılacak bir şey yok өкүнүчтүү, бирок колдон келе

турган эч нерсе жок.

üzgünlük,-ğü капалуулук, суздук, маа- найы пастык, көңүлсүздүк.

üzlük,-ğü 1. кичине карапа идиш. 2. алас.

üzmek 1. капа кылуу, жин/ачуу келти- рүү, кайгыга салуу. 2. кыйноо, азап тарттыруу. 3. жоорутуу, эзүү. odun- lar eşeğin sırtını üzüyordu отундар эшектин жонун жоорутту. 4. сый- руу. koyunun derisini ~ койдун терисин сыйруу. 5. жыртуу, тамты- гын чыгаруу (кийимдин) .

üzre к. üzere.

üzücü кайгылуу, көңүл чөгөргөн, жүрөк сыздаткан. ~ haber кайгылуу кабар.

üzülme капа болуш, кайгырыш.

üzülmek 1. капа болуу, кайгыруу, көңүл чөгөрүү, азап/жабыр тартуу. 2. жыр- тылуу, тамтыгы чыгуу (кийим) .

3.ажыроо, начарлоо, табы айнуу

(оорудан) .

üzüm I жүзүм. ~ salkımı жүзүм шиңгили.

~ suyu жүзүм ширеси. kişmiş ~ü

кишмиш. kuru ~ мейиз. ~ ~e baka

baka kararır мак. жакшынын шарапаты, жамандын кесепети тиет. üzüm II: ~ ~ üzülmek катуу кайгыруу/

азап чегүү.

üzümcü жүзүмчү (жүзүм өстүргөн/ саткан киши) .

üzümcülük, -ğü жүзүмчүлүк (чарбасы/

кесиби) .

üzümsü жүзүм сымал, шиңгилдүү (мөмө) .

üzünç, -cü к. üzüntü.

üzüntü кайгы, капа, азап, кыйноо, муң. ~ çekmek кайгыруу, капа болуу,

кыйналуу, азап тартуу. ~ vermek капа кылуу, кайгыртуу, кыйноо, азап тарттыруу, муңга салуу.

üzüntülü 1. кайгылуу, капалуу, муңдуу, шордуу. 2. кыйнаган, азап тарт- тырган.

üzüntüsüz 1. кайгысыз, капасыз, муңсуз.

2. көңүлдүү, жайдары.

V,v түрк алфавитинин жыйырма жетинчи тамгасы.

vaat, -di убада, сөз. ~te bulunmak убада/

сөз берүү. ~inden caymak убадасы- нан тануу/кайтуу. ~inde durmak убадасында туруу. ~ etmek 1) убада

кылуу. 2) ишеним туудуруу, үмүт эттирүү. ~ini yerine getirmek убадасын аткаруу.

vaaz 1. вааз, диний үгүт (жаами/мечит- терде айтылат) . 2. насаат, насый- кат. ~ etmek/vermek диний үгүт

жүргүзүү.

vabeste эск. байланыштуу, тийиштүү.

vacip,-bi 1. зарыл, керектүү. 2. мус. ва-

жип (шарият боюнча аткары- лышы зарыл) . ~ olmak зарыл/керек болуш.

vade 1. мөөнөт, убакыт. ~si gelmek/ yetmek мөөнөтү келүү/жетүү. 2.кре- дит, насыя. ~ ile verilmek/satılmak

кредит менен/насыяга берилүү/са- тылуу.

vadedilmek убада кылынуу, сөз берилүү.

vadeli мөөнөтү белгиленген, мөөнөттүү. kısa ~ кыска мөөнөттүү. uzun ~ узун мөөнөттүү. ~ hesap мөөнөттүү

эсеп (банкада) .

vadesiz мөөнөтсүз. ~ hesap/mevduat

мөөнөтсүз эсеп (банкада) .

vadetmek к. vaat.

vadi 1. өрөөн. 2. капчыгай. 3. эск. , өтм.

жол ыкма, маанай. bu ~de hayli

konuştu ушул маанайда кыйла сөз сүйлөдү.

vaftiz дин (христиандарда) чокундур-

ма, кресттөө. ~ anası крест энеси. ~ babası крест атасы. ~ etmek чокун- дуруу. ~ töreni чокундурма аземи.

vaftizhane дин (христиандар) чокунду- рулган жер.

vagina, vajina анат. төл жолу.

vagon вагон. ~ restoran вагон-ресторан. posta ~u почта вагону. yük ~ жүк вагону.

vagonet, -ti вагонетка.

vagotoni мед. ваготони (нерв оорусу).

vah сырд. с. иий! (өкүнүү/боор оору

билдирет) . ~ ~! ай-ай! ~ ~ yazık olmuş! ай-ай, жаман/ кыйын болгон экен!

vaha оазис.

vahamet,-ti 1. кыйынчылык, коркунуч- туулук, кооптуулук (жагдайда/

абалда) . 2. басым. 3. мед. сиңирим кыйындоосу.

vahdet, -ti бирдик, жалгыздык, тектик,

уникалдуулук. ~i vücut дин панте- изм.

vahim оор, орчундуу, кыйын. durum çok

~ абал өтө кыйын/оор.

vahit,-di жалгыз, кайталангыс, теңдеш- сиз.

vahiy,-hyi вахий (Теңир тарабынан пайгамбарларга, алар аркылуу адамзатка жиберилген билги) .

vahşet,-ti 1. жапайылык, көркоолук, вар- варлык. 2. коркунуч, үрөй учурган нерсе. 3. ээн талаа, эрме чөл.

vahşî 1. жапайы, жапан. сал. yabanî. 2. өтм. жапайы, жатыркаган, коош- погон. 3. чытырман, ээн. ~ orman

чытырман токой.

vahşîce жапайылык/жырткычтык/көрко- олук менен, аёосуз.

vahşîleşmek жапайылашуу.

vahşîlik,-ği жапайылык, жырткычтык, көркоолук, варварлык. ~ etmek

жинденүү, жаалдануу.

vahvahlanmak кокуйлоо, күйгүлтүккө түшүү, күйүп-бышуу.

vaiz дин ваиз, үгүтчү, насаатчы

(жаамилерде/мечиттерде) .

vaizlik,-ği дин ваиздик, үгүтчүлүк,

насаатчылык.

vajina к. vagina.

vajinal төл жолуна байланыштуу.

vak'a 1. окуя, факт, жорук. son zaman- larda hırsızlık ~ları çoğalmıştır кийинки кезде уурулук фактылары

көбөйүп кетти. 2. тумоо, ылаң, илдет. kolera ~sı холера илдети.

vakaa чынында, чын-чынына келгенде.

vak'anüvis тар. (Османлы Император- лугунда) тарыхнаама/ жылнаама жазган киши, катчы, тарыхчы.

vakar оор басырыктуулук, салмактуу- лук, салабаттуулук. сал. ağırbaşlı- lık.

vakarlı оор басырыктуу, салмактуу, салабаттуу, кадырлуу.

vakarsız жеңил-желпи, жеңил ойлуу,

көөдөк.

vakayiname жылнаама, хроника.

vakfetmek 1. (бир нерсеге кайрылуу)

арноо, атоо, мурас кылуу (байлы- гын/мүлкүн) . 2. өтм. берилүү, арноо. kendini bilime vakfetti өзүн

илимге арнады.

vakfiye вакыф/фонд курма кагазы/ документи.

vakıa I окуя, жорук, факт.

vakıa II к. vakaa.

vakıf, -kfı (диний/кайрым) вакыф, фонд

(бирөөлөр тарабынан бул ишке арналган, мурас кылынган) .

vâkıf 1. билген, түшүнгөн, колунан кел-

ген, жетик, компетенттүү. 2. вакыф/ фонд негиздеген (киши) . ~ olmak (бир нерседе) маалыматы/жетиш-

түү билими болуу.

vaki,-i I 1. болгон, ишке ашкан, орундал- ган. emri ~ болуп өткөн окуя. onun

yalan söylediği ~ olmamıştır анын калп айткан учуру болгон эмес. 2. жайгашкан, орун алган. ~ olmak

болуу, ишке ашуу.

vaki II алдын алынган, саксакталган. ~ tedbir алдын алынган чара.

vakit, -kti 1. убакыт, убак, учур, кез,

маал. akşam ~i кечки маал, кечку- рун. öğlen ~i түш маалы/чен. sabah

~i эртең менен. 2. так маалы, убагы,

мезгили (бир нерсе жасаш үчүн) . denize gitmenin tam ~i деңизге баруунун так маалы. erik ~inden

geç çiçek açtı өрүк маалынан өтүп барып гүлдөдү. 3. маалда/убакта/ учурда. radyo dinlediğim ~ радио

тыңшаган кезимде. sen geldiğin ~

сен келген маалда. 4. заман, доор.

~inin ünlü gezginleri өз заманынын

атактуу саякатчылары. ~iyle 1) ыңгайлуу/ ыктуу учурда. 2) илгери өткөн замандарда. ~ini almak

убактысын алуу. ~ dolmak мөөнөтү бүтүү, убактысы келүү. ~ geçirmek убакыт өткөрүү. ~i gelmek убак-

тысы келүү. ~ kaybetmeden убакыт өткөрбөй. ~ kazanmak убакыттан утуш. ~ nakittir мак. убакыт-бай-

лык. ~i olmak так маалы/заманы бо- луш. ~i olmamak убактысы болбоо.

~ öldürmek убакыт коротуу/өлтү-

рүү/каржоо. ~ini şaşmamak шаш- поо, так/кылдат болуу. ~ ~ маал- маал, кез-кез. ~ini yemek убакты-

сын алуу. (hâli) ~i yerinde бардар, оокаттуу, бай.

vakitli өз убагында/маалында жасалган/

кылынган. ~ vakitsiz ой келди, каалаган учурунда.

vakitsiz туура эмес/ыңгайсыз убакытта/

маалда, убагы келе электе. ~ meyve

эрте бышкан мөмө/жемиш.

vak: туур. с. ~ ~ бак-бак (өрдөктүн

үнү) .

vaklamak бак-бак этүү, кукулуктоо

(өрдөк) .

vaktaki убактагы, кездеги, маалдагы.

vakum физ. вакуум.

vakumlu вакуумдуу.

vakur к. vakarlı.

vakvak (балдар тилинде) өрдөк.

vale 1. (карта оюнунда) валет. 2.

(отелдерде) жаш/тажырыйбасыз

кызматчы.

valf тех. клапан, капкакча.

vali вали, вилайет башчысы, губернатор.

valide апа, эне. ~ sultan тар. султандын энеси.

valilik,-ği 1. валилик (кызмат/милдет) .

2. вилайет, область. 3. валилик

(имарат).

valiz чемодан.

vallahi Кудай урсун! (каргануу) . ~ billâhi Кудай алдында! ант урсун! (каргануу) . ~ billahi gittiğini

görmedim! Кудай урсун, кеткенин көрбөдүм!

vals 1. вальс. ~ yapmak вальс бийлөө. 2.

муз. вальс (музыка түрү) .

vamp, -pı жүрөөнөк аял.

vampir 1. вампир, кан соргуч. 2. зоол.

жарганат түрү (V ampyrus spec t rum) .

vana клапан, капкакча.

vanadyum хим. ванадий.

vandal 1. кыйраткыч, бүлдүргүч. 2. тар.

вандалдар (Чыгыш Германиядан

чыккан аёосуз/таш боор уруу) .

vandalizm вандализм, кыйраткычтык, бүлдүргүчтүк (кооздук/сулуулук-

тарды, баалуу нерселерди) .

vanilya 1. бот. ваниль гүлү (V anil l a pl anifol ia) . 2. бул гүлдүн мөмөсү,

ваниль.

vanilyalı ванилдүү.

vantilasyon желдетме, вентиляция.

vantilatör желдеткич, вентилятор.

vantrilok, -ku вентрилок (курсагынан сүйлөмө) .

vantuz 1. мед. банка. ~ çekmek банка коюу (денеге) . 2. зоол. соргуч (кан соргуч айбандарда) .

vapur пароход. ~ dumanı коюу боз түс.

var 1. бар. ailesi, iki çocuğu ~ үй бүлөсү, эки баласы бар. 2. бүтүн, болгон. ~

gücüyle болгон/бар күчү менен. 3. калды. bayrama iki gün ~ майрамга эки күн калды. 4. байлык, бардык,

бардарлык. ~ını yoğunu ortaya

koydu бары-жогун ортого койду.

~ını tüketti байлыгын түгөттү. ~ etmek жоктон бар кылуу, жаратуу.

~ mısın? барсыңбы? мелдешесиңби?

(бир нерсеге) . ~ ol! бар бол! жаша!

~ olmak көзү тирүү болуу. ~

saymak бар деп эсептөө, кыял ку- руу. ~ yoğu колунда бары/болгону.

~ yok 1) болду, болбоду, болжол

менен. çocuk on yaşında ~ yok бала болду болбоду он жаштарда. 2) же бар эмес, же жок эмес (начар /өтө

аз) . ~sa yoksa... көргөн-бакканы, көзүн караганы. ~sa yoksa kızı, dün- ya umrunda değil көргөн-бакканы

эле кызы, дүйнө менен иши жок. ~la yok arası бар менен жоктун арасы. bir ~ bir yok бир бар, бир жок. bir

~mış, bir yokmuş фольк. бар экен, жок экен (жомоктордогу калып) . ne ~ ki бирок, тилекке каршы. ne ~

ne yok? эмне жаңылык бар? (ал-

жай сураганда) .

varagele дең. сүйрөгүч тросс.

varak, -ğı 1. эск. жалбырак. 2. барак. 3. алтын/күмүш жалбырак (жасалга) . varaka 1. барак. 2. кат, документ,

сертификат.

varakçı зергер (алтын/күмүштөн буюм жасаган) .

varaklamak барак (к. ) жабыштырып кооздоо.

varaklı барак (к. ) менен кооздолгон.

varda 1. нөөмөт, кезек. ~ bandıra сакчы, күзөтчү. 2. сырд. с. сак/этият бол! (эскертүү) .

vardokosta 1. жээк күзөт кемеси. 2.

келишимдүү, келберсиген (аял) .

vardırmak баргызуу, жеткизүү. işi o hâle

~ ишти ошол абалга жеткизүү.

vardiya 1. дең. нөөмөт, кезек, пост. 2.

нөөмөт орду, күзөт.

vardiyacı нөөмөтчү, күзөтчү.

vareste кутулган, бошонгон. ~ kalmak

кутулуп/бошонуп чыгуу.

vargı лог. бүтүм.

varış 1. барыш, жетиш. ~ geliş барыш- келиш. ~ noktası жеткен жери. ~ tarihi жеткен күнү. 2. зээндүүлүк, байкагычтык, сергектик. 3. спорт жетиш, финиш. ~ çizgisi спорт жетиш сызыгы.

varışlı зээндүү, байкагыч, сергек.

varidat,-tı 1. ич күдү(к), түкшөмөл, боолго. 2. киреше.

varil 1. баррел (суюк, куру заттарды өлчөө бирдиги; нефти үчүн 158, 81 литр) . 2. челек, бочке.

varis мед. варикоз, тамырдын кеңейип кетиши.

vâris мурасчы, мураскор.

varisli мед. варикозу бар, тамырлары кеңейип кеткен (киши) .

varit, -di акылга/ойго келген/сыйган, бо-

лушу мүмкүн болгон. ~ olmak ишке ашышы мүмкүн болуу. söyledik- leriniz ~ değil айтканда-рыңыздын

аткарылышы мүмкүн эмес. variyet, -ti бардарлык, байлык. variyetli бардар, бай.

varlık, -ğı 1. барлык, бар болуш. babam benim ~ımdan bile habersizmiş атам менин бар экенимден деле кабары

болбоптур. bir millet ~ını her şey- den çok dilinde yaşatır бир улут барлыгын баарыдан мурда тилинде

жашатат. 2. барлык, зат. canlı ~lar жандуу барлыктар/заттар. 3. бай- лык, мүлк, акча. ~ta darlık çekmek

байлык ичинде тарлык тартуу. ~ içinde yaşamak бардар, кең-кесири жашоо. ~ içinde yokluk бар туруп

жоктой жашоо. 4. өтм. кымбат/ ыйык нерсе. çocuklar en değerli

~ımızdır балдар эң кымбат байлы-

гыбыз. 4. филос. барлык. ~ bilimci филос. онтолог. ~ bilimi филос. онтология. ~ birliği филос. барлык

бүтүндүгү (жараткан менен жаратылгандардын бүтүндүгү) .

varlıklı бардар, бай, колунда бар. ~

ailenin çocuğu бардар үй бүлөнүн

баласы.

varlıksız кедей, жарды, колунда жок.

varmak, -ır 1. баруу, жетүү (бир жерге) .

İstanbul'a ne zaman varırız? Стамбулга канчада жетебиз? 2. чыгуу, келүү. masraflarımız bin

liraya vardı чыгымыбыз миң лирага чыкты. yaşı altmışa varmıştır жашы алтымышка барып калгандыр. 3.

жыйынтыкталуу, бүтүү. kavganın sonu nereye varacak? чатактын аягы кайда барат? 4. көзү жетүү,

билүү. sırrına ~ сырын билип/ тартып алуу. tadına ~ өтм. даамын алуу. 5. күйөөгө тийүү. 6. бир

аракетке киришүү. secdeye ~ дин саждага жыгылуу. uykuya ~ уктоо. var/varsın 1) мейли, болуптур. ~

bildiğini yap! бар, билгениңди кыл!

~ gelmesin, onsuz da bitiririz!

келбей эле койсун, ансыз деле

бүтүрөбүз! 2) барып көрсүн. varan жеткен. sayısı iki yüze ~ dinleyici- lerimize hizmet veriyoruz саны эки

жүзгө жеткен угуучуларыбызга кызмат берип жатабыз. vara vara бара-бара, барган сайын. varıncaya

dek/kadar 1) барганча, барганга чейин. 2) эмне бар болсо, ал түгүл. çeyizine varıncaya kadar her şeyini

sattı себине чейин эмнеси бар болсо, баарын сатты. vardığın yer körse, gözünü kapa мак. кошунаң

сокур болсо, бир көзүңдү жумуп ал. varoluş филос. барлык, бар болуш. varoluşçu филос. 1. экзистенциалист. 2.

экзистенциалисттик.

varoluşçuluk,-ğu филос. экзистенциа- лизм.

varoş чет-жака, чеке-бел, чет, тыш, сырт, элет. şehir ~ları шаардын чет- жакасы/сырты/тышы.

varsayım божомол, болжол, түкшөмөл, гипотеза.

varsaymak 1. божомолдоо, болжолдоо,

түкшөмөлдөө. 2. эсептөө, саноо.

senin böylece sınavdan geçtiğini varsayalım сени ушинтип сынактан өтүп кетти деп эсептеп коёлу.

varsıl бардар, бай, колунда бар, оокаттуу. ~ erki саяс. байлардын эрки/каалоосу, плутократия.

varsıllaşmak баюу, турмушу оңолуу.

varsıllık, -ğı байлык, бардарлык.

varta коркунуч, опурталдуулук, балакет.

~yı atlatmak балакеттен/коркунуч- тан кутулуу. ~ya düşmek балакетке калуу.

varyant, -tı 1.вариант, жол, түр. 2. ад. вариант. destanın bir çok ~ı tespit edilmiştir дастандын бир топ

варианты табылды.

varyasyon 1. муз. вариация, түрлөнтүү.

2. биол. кубулуу, өзгөрүү.

varyemez сараң, битир, колу катуу. varyete варьете (көрсөтүү, шоу) . varyos барскан, чоң балка.

vasat, -tı 1. орто, борбор. 2. айлана, чөй- рө. 3. өтм. ортом, чөйрө. 4. анат. бел.

vasatî орто, орточо. ~sini almak орточо эсебин алыш. ~ kalite орточо сапат.

~ sür’at орточо ылдамдык.

vasektomi к. vazektomi.

vasıf, -sfı 1. сапат, касиет, мүнөз, белги.

сал. nitelik. şahsî ve amelî ~lar

жекече жана ишкердик сапаттар. 2. наам. 3. мактоо. 4. грам. сын, сы- пат. ~a gelmez айтып бергис/түгөтө

алгыс.

vasıflandırmak мүнөздөө, баа берүү, сыпаттоо.

vasıflanmak мүнөздөлүү, баа берилүү, сыпатталуу.

vasıflı 1. жөндөмдүү, сапаттуу. 2. сапаты

жакшы, жетик, адис. ~ işçi адис жумушчу.

vasıfsız жөндөмсүз, сапатсыз.

vasıl: ~ olmak баруу, жетүү, улашуу, тийүү. ~ olan haberlere göre жеткен кабарларга караганда.

vasıta 1. каражат. сал. araç. 2. улоо,

унаа. ~nız var mı? унааңыз барбы?

3. арачы, ортомчу. ~sıyla арачы- лыгы менен, аркылуу. internet

~sıyla интернет аркылуу.

vasıtalı 1. каражаттуу. 2. кыйыр, ко- шумча. ~ vergi кошумча салык.

vasıtalık, -ğı арачылык, ортомчулук.

vasıtasız түз, тикеден-тике.

vasi ук. 1. жетимдин/майыптын ишин

көзөмөлгө алган киши. 2. керээзди орундаткан киши.

vasilik,-ği көзөмөлдүк, камкордук (өлгөн-

дүн/майыптын иштерин жүргү- зүүдө) .

vasistas форточка (терезенин) .

vasiyet, -ti 1. керээз. 2. к. vasiyetname. ~ etmek керээз кылуу/калтыруу.

vasiyetname керээз (жазуу жүзүндө) .

vaşak 1. зоол. сүлөөсүн (F el is l ynx) . 2.

сүлөөсүндүн териси.

vat, -tı элек. ватт. ~ saat ватт-саат. ~

sarfiyatı электр энергиясынын чыгымы.

vatan мекен, ата журт. ~ hasreti мекен

кусалыгы/сагынычы. ~ı kurtarmak

арго кыйын абалдан чыгуу.

vatandaş жаран, журтташ, атуул.

vatandaşlık, -ğı жарандык, журтташтык, атуулдук.

vatanî мекенге/журтка байланыштуу. ~

görev/vazife мекен кызматы/мил- дети.

vatanperver мекенсүйөр, журтсүйөр,

патриот.

vatanperverlik,-ği мекенсүйөрлүк, журт- сүйөрлүк, патриотизм.

vatansever к. yurtsever. vatanseverlik, -ği к. yurtseverlik. vatansız ата мекенсиз, журтсуз.

Vatikan Ватикан.

vatka кабыма (кийимдин ичине салынган) .

vatman трамвай айдоочусу.

vatoz зоол. деңиз мышыгы (Raja clavata) .

vaveyla чыңырык, өкүрүк. ~yı koparmak

чыңырып өкүрүш, бейжайланыш.

vay сырд. с. 1. апей! (таң калуу бил- дирет) . ~ gülüm, nereden bu geliş?

апей, кагылайын, кайдан келип калдың? 2. ай! ай! (оору/кыйналуу билдирет) . ~ başım ~! ай, башым

ай! 3. ай-ай! (боор оору, аёо билдирет) . ~ anam ~! алда кокуй ай! 4. (кыжырдануу билдирет) ~

anasını/canına! атасынын көрү! ~ hâline! көргүлүктү көрсүн!

vazektomi мед. вазектомия.

vazelin вазелин. vazetmek коюу, салуу. vazgeçme баш тартма.

vazgeçmek 1. баш тартыш. paradan ~ ак- чадан баш тартыш. 2. ташташ, жа- сабас болуш (жаман адаттарын,

көнүмүштөрүн) . içkiden vazgeçmi- yor ичкиликтен баш тартпайт. 3. пи- кирин өзгөртүш, сөзүнөн кайтыш.

vazıh ачык, түз, белгилүү, анык, так. ~ olmak ачык/анык болуш.

vazife 1. милдет, парз, вазыйпа, осуйпа.

сал. görev. ~mizdir мойнубуздун парзы, милдетибиз. ~ bilmek мил- дет деп билиш. 2. кызмат, жумуш,

иш. ~si başında кызматынын ба- шында. ~ye başlamak кызматка ки- рүү. ~ görmek 1) милдет деп билиш.

2) кызматын/ишин аткарыш. ~sin- den olmak ишинен ажыраш. 3. тап- шырма, сабак. ~ vermek тапшырма

бериш. 4. ооз. айлык, маяна. ~ et- mek кызыгуу, көңүл буруу. ~si mi! ага баары бир! көңүл буруп атып-

тырбы!

vazifelendirme вазыйпа/милдет жүктөмө/ милдеттендирме.

vazifelendirmek вазыйпа/милдет жүктөө, иш тапшыруу, милдеттендирүү.

vazifeli иш/милдет тапшырылган/ тагыл-

ган, кызматындагы. ~ polisler кыз- матта турган полиция.

vazifesiz 1. иши/кызматы жок, бош. 2.

милдетин билбеген, жатып ичер,

жанбакты.

vazifeşinas ишине/кызматына так, мил- детин билген, жоопкерчиликтүү.

vaziyet,-ti 1. шарт. 2. жагдай, абал, кыр- даал. 3. аск. өңүт, ыңгай. ~ almak

1) аск. өңүтүн алуу, ыңгайлашуу.

2) спорт даяр болуу. ~e hakim жаг- дайды билип/бийлеп турган. müş- kül ~e düşürmek кыйын абалда

калтыруу.

vazo ваза.

v.b. (ve başkaları'нын кыск. ) ж.б. (жана

башкалар’дын кыск. ) .

ve байл. жана. anneler ve babalar аталар жана энелер.

veba өлөт (малдын ылаңы) . sığır ~sı уй өлөтү. domuz ~sı чочконун өлөтү.

vebal,-li убал. ~i boynuna! убалы мой-

нуңа! убалы уктатпасын! ~ini çekmek убалын тартуу. ~i kime ? убалы кимге?

vebalı өлөттүү, ылаңдаган (мал) .

vecibe милдет, парз.

vecih,-çhi 1. жүз, кебете, ырай. 2. жол,

ыкма, усул. bu ~le бул жол менен. 3. сыяктуу, окшош. dediğim ~le айтканымдай.

vecit,-cdi шатыра-шатман/чечекейи чеч, дайнын таппай/өзүн унутуп калыш, экстаз (сүйүнгөндөн/сүйүүдөн) . ~e

gelmek/kapılmak чечекейи чеч болуш.

veciz кыска, так, таамай (сөз) .

vecize накыл/учкул сөз.

veçhe 1. жак, тарап. 2. жол, курс, багыт.

~ almak багыт алыш. 3. жүз, кебете.

veda,-ı коштошуу. ~ etmek 1) коштошуу, кош айтышуу. 2) таштоо, арылуу, кутулуу. ~ gecesi/partisi коштошуу

кечеси. ~ konseri коштошуу кон- церти. ~ konuşması акыркы/кош- тошуу сөзү.

vedalaşmak коштошуу.

vefa 1. опаа, туруктуулук, чын ыклас- туулук. 2. жетиктик. 3. төлөмө,

өтөмө (милдетти/парзды) . ~

etmek 1) туруктуулук/чынчылдык көрсөтүү. 2) жеткиликтүү/опаа бо- луш.

vefakâr жапакеч, боорукер.

vefalı кыйбас, жан аябас, кайрымдуу.

vefasız опаасыз, жалган, туруксуз.

vefasızlık,-ğı кайрымсыздык, опаасыз- дык, жалгандык, туруксуздук.

vefat,-tı өлүм, каза болуш, дүйнөдөн

кайтыш. ~ etmek каза болуу, өлүү, дүйнөдөн кайтуу, көз жумуу, о дүйнөгө кетүү.

vehim, -hmi 1. шек, күмөн, ишенбестик.

~e düşmek/kapılmak шектенүү, кү- мөн саноо, ишенбөө. 2. кыял куруу.

vehmetmek курулай шектенүү, күмөн саноо, жаман ойлоо.

vejetaryen 1. вегетариан. 2. вегетариан

режими.

vejetaryenlik, -ği вегетариандык.

vekâlet, -ti 1. ишеним, өкүлчүлүк, орун

басарлык. 2. министрлик. ~ etmek орун басарлык кылуу. ~ ücreti ук. ишеним кат акысы. ~ vermek

ишеним кат берүү.

vekâleten башкасынын ордуна, башка- сынын атынан, убактылуу биринин

милдетин аткарып.

vekâletname ишеним кат. hususî ~

жекече ишеним кат.

vekil 1. өкүл, орунбасар. millet ~i эл өкү- лү, депутат. ~ etmek ордун басуу, өкүлчүлүгүн жасоо, милдетин

аткаруу. ~ tayin etmek өкүл дайындоо. 2. эск. министр. V~ler Heyeti Министрлер Кеңеши.

vekilharç,-cı чарбадар, эконом (бай үй- бүлөлөрдө чарбалык иштерди жүргүзгөн киши) .

vekillik, -ği 1. өкүлдүк. 2. министрлик. ~ etmek өкүлчүлүгүн аткарыш.

vektör мат. вектор.

velâyet 1. ук. к. velilik. 2. аброй, кадыр, авторитет.

velâyetname тарикат мыктыларынын

өмүр баяны.

velespit, -ti эск. велосипед.

velet, -di 1. ооз. уул, эркек бала (көбүн-

чө мусулман эместер үчүн колдо-

нулган) . ~i zina никесиз төрөлгөн бала. 2. арго, орой жубарымбек, чычым.

velev байл. 1. деле, андай болсо. bu sözü söylemedim, ~ (ki) söylemiş olsam ne çıkar ал сөздү айткан жокмун,

айтсам деле эмнеси бар экен. 2. мейли... мейли. ~ ben, ~ sen, fark- etmez мейли мен, мейли сен, айыр-

масы жок. 3. мага демектен/десе. öyle birini ~ ki dünya güzeli olsun, evime sokmam! ага окшогон

немени, мага десе дүйнө сулуусу болсун, үйүмө жолотпойм!

velhâsıl кыскасы/ток этер жери.

velhâsılıkelâm сөздүн кыскасы/ток этер жери.

veli 1. баланын милдетин алган, тарбия

иштеринен жоопкер. 2. ыйык, олуя, көсөм, Кудайдын сүйгөн кишиси.

veliaht, -dı такты мураскору.

veliahtlık,-ğı мураскорлук (такты үчүн) .

velilik, -ği 1. милдеткерлик, жоопкерлик

(баланын таалим/тарбиясынан) .

2. олуялык, ыйыктык, көсөмдүк.

velinimet,-ti кайрымдуу, демөөрчү.

velût,-du 1. өндүрүмдүү, жемиштүү, бе- рекеттүү. 2. өтм. өндүрүмдүү, үзүрлүү, жемиштүү. ~ bir yazar

үзүрлүү жазуучу.

velvele кыйкырык, өкүрүк, чуу, чуру-чуу, күрү-гүү, чатак. ~ çıkarmak/kopar-

mak чуу чыгаруу. ~ye vermek

тополоң, чуру-чуу түшүрүү.

velveleci тажаал, бейжай, ажаан, чатак

(киши) .

vena анат. вена.

Venezuela Венесуэла.

Venezuelalı венесуэлалык.

Venüs астр. Чолпон жылдызы.

venüsçarığı,-nı бот. башмак гүл

(Cеypripediumc al c eol us) .

veranda веранда.

veraset, -ti 1. ук. мурас, мураска ээлик. ~ hakkı мурас укугу. ~ ilâmı ук. му-

раска ээлик белгеси. ~ten mahrum etmek мурастан куру калтырыш. 2. биол. тукум куучулук. сал. kalıtım,

soya çekim.

verdi физ. ысырап (газдын/суунун/

электрдин бир секунддагы) .

vere тар. багынып бериш.

verecek, -ği бересе.

verecekli 1. береселүү, карыздар. 2. өтм.

милдеткер, карыздар.

verem 1. мед. кургак учук, туберкулёз.

2. шишик. 3. кургак учук менен

ооруган (киши) . ~ olmak кургак учукка кабылыш.

veremli кургак учук менен ооруган, сил

кесел.

veresiye 1. бересе, насыя. ~ almak бере- сеге алуу. 2. өтм. үстүртөн, кайди-

гер, кош көңүл. ~ iş görmek ишти үстүртөн/чала жасоо.

verev кыя/кыйык кесилген/катталган. ~

etek кыйык этек.

vergi 1. алык, салык. 2. тубаса жөндөм, шык. 3. садага, кайыр. ~ beyan-

namesi салык алынчу мүлк билди- рими. ~ dairesi салык мекемеси. ~ kaçakçılığı салыктан качма. ~den

muaf салыктан бошотулган. ~ mükellefi салык төлөөчү. ~ye tabi салыкка милдеттүү. ~ vermek/

ödemek салык төлөө.

vergici салык чогулткуч, салыкчы.

vergilendirmek салык салыш.

vergili 1. салык алынган, салыкка мил- деттүү. 2. кайыр/садага берген, кай- рымдуу (киши) . 3. өтм. үзүрлүү,

жемиштүү, чыгармачыл.

vergisiz салык алынбаган, салыктан тышкары.

veri маалымат, көрсөткүч, факто. ~ ban- kası маалыматтар борбору. ~ iletimi комп. маалыматтардын берилиши.

~ iletişim merkezi комп. Маалы-

маттарды тараган жер. ~ tabanı

комп. маалыматтар негизи.

verici 1. берүүчү. endişe ~ санаа тарт-

тыруучу, кабатыр кылуучу. haber ~ кабар берүүчү. 2. радио берүүчү. 3. мед. донор.

verile сырд. с. 1. берилсин! (буйрук) . 2. төлөмө буйругу (расмий кагаз) . verilmek берилүү. verilmiş sadakası

olmak Кудай сактаптыр! (сөзм. с.

берилген садагаң бар экен!).

verim 1. өндүрүмдүүлүк, түшүмдүүлүк,

жемиштүүлүк. işin ~ini artırmak иштин өндүрүмдүүлүгүн арттыруу. ağacın ~i бактын түшүмдүүлүгү. 3.

кирешелүүлүк, пайдалуулук. ~ düşürmek кирешелүүлүгүн түшү- рүү.

verimli 1. өндүрүмдүү, түшүмдүү, же- миштүү, берекелүү. ~ topraklar бе- рекелүү топурактар. 2. өтм.

ийгиликтүү, жемиштүү, үзүрлүү.

verimlilik,-ği өндүрүмдүүлүк, түшүм- дүүлүк, жемиштүүлүк, берекелүү-

лүк.

verimsiz өндүрүмсүз, берекесиз, жакыр, кунарсыз.

verimsizlik,-ği өндүрүмсүздүк, береке- сиздик, жакырлык, кунарсыздык.

veriştirmek 1. быдылдап/чепилдеп сүй-

лөө. 2. оозунан ак ит кирип, кара ит чыгуу, оозуна келгенди сүйлөө/ оттоо.

verkaç, -cı футб. топту башкасына бере коюп, чуркап барып башка жерден кайра алыш.

vermek 1. бериш. ad ~ ат коюш. ara ~ тыныгуу бериш. arka arkaya ~ 1) аркаларын жөлөп отуруш. 2) өтм.

бири-бирин колдош, жөлөк-таяк болуш. 2. таёо, көрүү, байланыш- тыруу. gidemeyişini talihsizliğine

verdi кете албай калышын бейтаа- лайлыгынан көрдү. 3. буруу, кара- туу. sırtını güneşe verdi жонун

күнгө каратып/кактап отурду. 4.

билдирүү, айтуу. fikir ~ пикир/акыл берүү. öğüt ~ кеңеш берүү. 5. жа- ратуу, туйгузуу, сездирүү. ferahlık

~ кубандыруу, сүйүндүрүү. zahmet

~ убара кылуу. zevk ~ ырахат берүү.

6. күйөөгө бериш. kızını verdi

кызын күйөөгө берди. 7. туура/ ылайык көрүү. ben bu davranışı size veremedim мен бул жорукту сизге

ылайык көрбөдүм. 8. (бир нерсеге) учуратуу, кабылтуу. ateşe ~ өрттөп ийүү. 9. уюштуруу, өткөрүү. konfe-

rans ~ конференция өткөрүү. 10. көрсөтүү, уктуруу. konser ~ концерт берүү. 11. сатуу. ucuz ~

арзан сатуу. pahalı ~ кымбат сатуу.

12. төлөө. borcunu ~ карызын тө- лөө. 13. мөмөсүн берүү. yemiş ver-

meye başladı жемишин бере баштады. 14. өзгөртүү. biçim ~ бычым берүү. şekil ~ шекил берүү.

tat ~ даам берүү. 15. арноо, каржоо. emek ~ эмгек берүү. 16. жардамчы этиш катары келип, аракеттин

тез жасалганын туюндурат: alıvermek ала коюу. yapıvermek жасай салуу. ver elini (İstanbul)

кайдасың Стамбул (деп жөнөп калуу) . verip veriştirmek оозуна келгенди сүйлөө.

vermut, -tu вермут (шарап түрү) .

vernik, -ği лак.

verniklemek лактоо.

versiyon версия, өзгөчө көрүнүш.

veryansın: ~ etmek эчтекеге карабай, аябай, болушунча, аңды-дөңдү

карабай. ~ bağırmak үнүнүн бардыгынча кыйкырыш.

vesaire жана башка.

vesait, -ti (vasıta'нын көпт. т. )

унаалар, улоолор.

vesayet, -ti 1. ук. көзөмөл, контроль. 2.

керээз. 3. жолдомо, мүнөздөмө. 4.

эскертме.

vesika 1. белге, документ. 2. карточка,

чек. ekmek ~sı нандын карточкасы.

~ usulü карточка системасы.

vesikalı 1. белгелүү, документтүү, урук- саттуу. 2. уруксат алып иштеген

сойку.

vesikalık, -ğı документ үчүн. ~ resim/ fotograf документтик сүрөт.

vesile 1. себеп, шылтоо. bu güzel ~ ile toplanıyoruz ушундай жакшы шыл- тоо менен чогулуп отурабыз. 2.жол,

ыңгай, шарт. her ~ ile ар кандай ыңгайын келтирип. ~ kılmak шыл- тоо кылуу. ~ olmak себеп болуу,

шарт түзүлүү, ыңгайы келүү.

vesselâm сөз бүттү, ошол анда/эмесе, болгону ошо (айтар сөзүнүн

аяктаганын билдирген бүтүм; көбүнчө каттын аягына келет) .

vestibül вестибюль, кире бериш.

vestiyer 1. кире бериш (сырт кийим, шапкелер илинип, бут кийим чечилген жер) . 2. гардероб, вестиер

(отель, ресторандарда) . vestiyerci кийим илгич (киши) . veston эркек пиджагы.

vesvese шек, күдүк, күмөн, кушку. сал. işkil. ~ etmek/~ye düşmek шек/кү- мөн саноо, күдүктөнүү, күмөнсүү,

шектенүү, кушкулануу.

vesveseli шектүү, күмөндүү, күдүктүү.

veteriner ветеринар.

veterinerlik,-ği ветеринарлык (кызмат/

милдет) .

veto ук. вето, жасак, тыюу. ~ etmek/

koymak вето кылуу/колдонуу/коюу.

~ hakkı вето укугу.

veya байл. же, же болбосо, болбосо.

veyahut байл. же болбосо.

vezin, -zni 1. тараза. 2. ад. өлчөм, ритм, такт. aruz ~i ад. аруз өлчөмү. ~ ilmi

ад. метрика. ~ etmek таразалоо, өлчөө, акылга салуу.

vezinli ад. өлчөмдүү, уйкаш (ыр) .

vezinsiz ад. өлчөмсүз, эркин (ыр) .

vezir 1. тар. вазир. ~i âzam баш вазир.

2. дубан акими. 3. шахм. вазир,

ферз.

vezirlik,-ği вазирлик (кызмат/милдет) .

vezirparmağı,-nı вазирбармак (түрк таттуусу) .

vezne 1. касса. 2. казыналык (борбору).

3. эск. тараза.

vezneci 1. казыначы, казначей. 2. тараза-

чы (тараза жасаган/саткан ки- ши) .

veznedar кассир.

veznedarlık, -ğı 1. кассирлик. 2. казына борбору (финансы иштери жа- салган жер) .

vıcık суюк, былжырак, жабышкак. ~ çamur былжыраган баткак/ылай. ~

~ 1) былжыраган. 2) былч-былч

эткен. ~ ~ olmak суюлуп/былжырап кетүү. ~ ~lık 1) былжырактык, суюктук. 2) өтм. маанисиздик,

маңызсыздык.

vıcır : ~ ~ чур-чур, чурулдоо (куштар) .

vıcırdamak чурулдап сайроо (куштар) .

vıdı : ~ ~ быды-быды (ыксыз/маанисиз көп сүйлөмө) . ~ ~ etmek быдылдап сүйлөө.

vık, -kı 1. ~ ~ бык-бык (суудан чыккан үн) . 2. ~ dedirmemek оозун ачтырбоо.

vınlamak зуу этүү, зуулдоо, чуулдоо. kurşun vınlayarak üstümden geçti ок зуулдап үстүмөн өтүп кетти.

kulakları vınladı кулактары чуулдады.

vır : ~ ~ дыр-дыр (тынбаган/тажат-

кан үн/сөз) . ~ ~ etmek дыр-дыр этиш, кулак-мээни жеш.

vıraklamak квак-квак этүү (бака) .

vırıldamak дырылдоо, тынбай сүйлөө.

vırıltı дырылдак.

vırt : ~ zırt 1) карп-курп. ~ zırt karşım-

dan çıkardı карп-курп алдыман чыга калчу. 2) улам, туруп-туруп эле, орундуу-орунсуз. ~ zırt sine-

maya gider туруп-туруп эле киного бара берет.

vırvırcı бежиреген, жаагын жанган, кара

жаак.

vız туур. с. ыз-ыз, зың-зың (учкан кичине нерселер чыгарган үн) . ~ gelmek/~ gelip tırıs gitmek кайдигер кароо, көңүл бурбоо, чымын чак- канчалык көрбөө.

vızıldamak 1. ызылдоо (чымын-чиркей,

аары ж. б. ) . 2. ызылдоо, тызылдоо

(тажатма сөз сүйлөө) .

vızıltı 1. ызылдак, зыңылдак. 2. ызылдап

/кейинип, эбиреп-жебиреп сүйлөн- гөн сөз.

vızır: ~ ~ 1) зыр-зыр (тынымсыз, бат-

бат жасалган кыймыл) . 2) шуу- шуу, шуулдатып, заматта. ~ ~ yapıver шуулдатып жасай сал.

vızlamak ызылдоо, зыңылдоо. vibrasyon титиреме, вибрация. vicahen бетме-бет, көзмө-көз.

vicahî бетме-бет/көзмө-көз жасалган.

vicdan абийир. ~ azabı абийир азабы/ кыйноосу. ~ hürriyeti абийир/ише-

ним эркиндиги. ~ meselesi абийир маселеси. ~ı sızlamak абийири чы- датпоо. ~ sükûnu vermek абийирин

тынчтандыруу, жанын жай алды- руу.

vicdanen абийирин алдыга коюп, абийи-

ринин алдында. ~ rahatım абийи- рим алдында тазамын.

vicdanî абийирге байланыштуу/тиеше-

лүү.

vicdanlı абийирлүү, ак ниет, чынчыл, туура жүргөн.

vicdansız абийирсиз, кара ниет, арамзаа.

vicdansızca абийирсиздик/жүзүкаралык/ караниеттик менен.

vicdansızlık,-ğı абийирсиздик/жүзүкара- лык/караниеттик.

vida 1. бурама, буроо, болт, винт. ~ları

gevşemek 1) бурамасы бошоп кетүү.

2) арго күлкүсүн тыя албоо. ~yı sıkmak бурамасын бекитүү. 2.

бураманын сайы. ~sı aşınmak сайы жешилип калуу (бураманын) .

vidala ийленген уй териси.

vidalamak бурап бекитүү.

vidalı 1. бурамалуу. 2. бурап бекитил- ген.

vidanjör виданжёр (кудук тазалагыч

аппарат) .

video 1. видео. 2. видеомагнитафон.

videobant, -dı видеотасма.

videokaset, -ti видеокассета.

vido (карта оюнунда) пайданы эки эселөө.

Vietnam Вьетнам.

Vietnamlı вьетнамдык.

vikont,-tu виконт (ак сөөктүк даража) .

vilâdî тубаса, туулгандан.

vilâyet,-ti 1. вилает, ил, дубан, область

(администрациялык бирдик) . 2.

эск. валилик.

villâ вилла.

vinç,-çi кран. ~ çengeli крандын чеңгели.

vinterize акталган/дакталган өсүмдүк майы.

vira 1. тынбай, токтобой, үзбөй. ~

söylemek тынбай сүйлөө. 2. сырд. с. ~! көтөр! (буйрук) .

viraj бурулуш, вираж. ~ almak бурулуу.

virajlı бурулушу көп, ийри-буйру (жол) .

viran кыйраган, ураган. ~ olmak кыйроо, бузулуу.

virane уранды, чалдыбар, кыйраган (нер- се) . ~ye çevirmek урандыга/чалды- барга айлантуу.

viranelik,-ği уранды/чалдыбар турган жер.

virgül үтүр. noktalı ~ үтүрлүү чекит.

virman соода которуу, жиберүү. ~ etmek

(акча) жиберүү/которуу.

viroloji вирология, вирустар жөнүндө

окуу.

virtüoz муз. кол ойнотуп черткен, вир- туоз.

virtüozluk,-ğu муз. чеберлик, виртуоз- дук.

virüs 1. мед. вирус, микроп. 2. комп. ,

өтм. вирус.

visamiral, -li аск. вице-адмирал.

viski виски.

viskonsül вице-консул.

viskoz вискоза.

viskozite жабышкандык, коюулук, акма даражасы.

vişne 1. бот. чие (Cerasus v ul garis) . 2.

чиенин ашы.

vişneçürüğü,-nü коюу-кызыл (түс) .

vitamin витамин.

vitaminli витаминдүү.

vitaminsizlik,-ği мед. витаминсиздик,

витамин жетишсиздиги, авитами- ноз.

vites авто ылдамдык. ~ değiştirmek ыл-

дамдык которуш. ~e takmak бел- гилүү ылдамдыкка өткөрүү.

vitray түстүү айнектерден жасалган

кооздук.

vitrin 1. витрина, көрсөтмө (дүкөндөр-

дө) . 2. витрина (айнек капкактуу

шкаф) .

vitrinlemek көрсөтмөгө/витринага коюу

(товарларды) .

viyadük көпүрөө (кара/темир жол үчүн) .

viyak : ~ ~ ыңаа-ыңаа (жаш баланын

ыйлашы) . çocuk ~ ~ ağladı бала ыңаалап ыйлады.

viyaklamak ыңаалоо, ыңаалап ыйлоо.

Viyana Вена.

viyola муз. альт (музыкалык аспап) .

viyolonist скрипач.

viyolonsel муз. виолончель (музыкалык аспап) .

viyolonselist, -ti виолончелист.

vize 1. ук. виза. ~ almak виза алуу. ~ işlemleri виза (алма) иштери. ~ vermek виза берүү. 2. виза (бир

документтин текшерилгени туу- ралуу коюлган белги) . 3. пед. ара сынак, зачёт (университеттерде) .

vizite 1. визит (доктурдун оорулууну көргөнү үйүнө барышы) . 2. визит акысы (оорулуу тарабынан тө-

лөнгөн) . 3. визит (ооруканада док- турдун ар күнкү текшерүүсү) .

vizon 1. зоол. норка, ач күзөн (Mustela

vison) . 2. норка тери. 3. норка

терисинен жасалган.

vizyon 1. көрсөтүү (фильмдерди) . 2. көз караш, кеңири пикир, визион. ~a

girmek (фильм) көрсөтүлө баштоо.

~dan kalkmak (фильм) көрсөтүүсү аяктоо. ~ sahibi жекече кеңири көз

карашы болгон (киши) .

vodvil муз. водевиль.

vokal,-li 1. вокаль, үн. 2. машыктырыл-

ган/таалим алынган үн. 3. линг. үндүү. ~ müziği адам үнү үчүн жазылган музыка. ~ uyumu

үндөштүк, сингармонизм.

vokalist, -ti муз. вокалист.

volân 1. волан. 2. сермөөч (механизм-

дерде кыймылды жөнөтүп/жөнгө салып турган) . 3. штурвал дөң- гөлөк. 4. кыйык (аял кийимдеринин

жең/этек учтарына салынган) .

vole спорт воле.

voleybol спорт волейбол.

voleybolcu спорт волейболчу.

volfram хим. вольфрам.

voli 1. дең. кайыктын айланасына тор

жайыш. 2. арго жең ичинен акча табыш, кызыл кулактык. ~ vurmak чоң суммада акча "шыпырып"

алыш.

volkan вулкан, жанар тоо.

volkanik 1. жанар тоого/вулканга байла-

ныштуу/тиешелүү. 2. ичинде жанар тоо орун алган. ~ arazi жанар тоо аймагы.

volontarizm филос. волюнтаризм (субъ-

ективитстик-идеалисттик агым) .

volt физ. вольт.

volta 1.ором, түрмөк (аркандын) . 2.дең. чынжырдын якорго чырмалышы. 3. дең. желкендүү кеменин шамалга

каршы манёвру. 4. кайырмак. 5. элек. вольт жаасы. 6. арго өйдө- ылдый түшүп-чыгып туруш. ~sını

almak арго качып жоголуу. ~sını atmak арго өйдө-төмөн түшүп- чыгуу. ~ vurmak 1) (кеме) чайка-

луу, манёвр жасоо. 2) арго өйдө-

төмөн түшүп-чыгуу.

voltaj элек. вольтаж. ~ı düşük арго кем акыл.

voltamper элек. вольт-ампер. voltmetre элек. вольтметр. votka водка, арак.

v.s. (vesaire'нин кыск. ) ж.б. (жана башка) .

vual, -li вуаль.

vuku,-u болуу, пайда болуу. ~ bulmak/~a gelmek пайда болуу, ишке ашуу.

vukuat,-tı 1. окуялар, шарттар. 2. кыл-

мыш иштери.

vukuf түшүнүк, билги, маалымат.

ehli/erbabı ~ (бир маселеде) адис,

жетик /маш билген кишилер.

vukuflu жеткилең, жетик, адис, билимдүү, түшүнгөн, билген.

vukufsuz билимсиз, маалыматсыз, түшүнүгү жок.

vurdumduymaz 1. аңкоо, дөөпөрөс, ко-

пол. 2. тоң, кайдигер, кайрымсыз, мурду балта кеспеген.

vurdumduymazlık,-ğı 1. аңкоолук, дөө-

пөрөстүк, кополдук, түркөйлүк. 2.тоңдук, кайдигерлик, кайрымсыз- дык.

vurgu линг. басым, акцент.

vurgulamak 1. басым жасоо/коюу (бир маселеге/сөзгө) . 2. линг. басым

коюу, акцент жасоо.

vurgulu 1. линг. басым түшкөн. ~ hece

басым түшкөн муун. 2. өтм. басым

жасап, атайын токтолуп. ~ konuş- mak басым жасоо менен сүйлөө. 3. муз. урма. ~ çalgılar урма аспаптар.

vurgun 1. урган, каккан, урулган (суук,

ысык, мөндүр ж. б. менен) . dolu

~u elma мөндүр урган алма. 2.

өйкөлгөн/эзилген жер, жоор. ayak

~u буттун жоору. 3. өтм. олжо, жок жерден табылган пайда,

кызылкулактык. 4. өтм. ашык бол- гон, сүйүп калган. (birisine) ~ olmak (бирөөгө) ашык болуу. 5.жа-

ралануу (ок менен) . ~ vurmak ор-

тодон олжо табуу. ~ yemek ок жеп жарадар болуу/өлүү.

vurguncu пайдакеч, кызылкулак, спе-

кулянт.

vurgunculuk,-ğu пайдакечтик, кызыл кулактык, спекулянттык.

vurgusuz линг. басымсыз, басым түш- пөгөн (муун) .

vurmak, -ur 1. уруу, кагуу, чабуу, коюп/

муштап жиберүү. başa ~ башка коюу. masaya ~ үстөлдү муштоо. 2. кагуу, тыкылдатуу. cama ~ айнекти

тыкылдатуу. kapıya ~ эшикти кагуу. 3. уруп алуу. dirseğimi duva- ra vurdum чыканагымы дубалга

уруп алдым. 4. мат. көбөйтүү (амал) . üçü yediye vurursak yirmi bir eder үчтү жетиге көбөйтсөк,

жыйырма бир болот. 5. атып жибе- рүү. hırsızı vurmuşlar ууруну атып салышыптыр. ayıyı vurduk аюуну

атып салдык. 6. тийүү, жайылуу, кирүү. ağacın gölgesi duvara vuru- yor бактын көлөкөсү дубалга түшүп

турат. 7. боёо, сүрүү, сүйкөө. par- keye cila ~ паркетке лак сүрүү. 8. тирөө, таёо. duvara destek ~

дубалга тирөөч коюу. 9. жамоо, тигүү. yama ~ жамаачы салуу. 10. тагуу, байлоо. eline zincir ~ колуна

чынжыр тагуу. 11. жүктөө. eyer ~ ээр токуу. yük ~ жүк жүктөө. 12. саюу, матыруу. iğne ~ ийне саюу.

bıçak ~ бычак саюу. 13. буруу, чалуу, айландыруу. şakaya ~ тамашага айландырып жиберүү.

deliliğe ~ жиндиленимиш болуу. 14. басуу, коюу. damga ~ тамга басуу. mühür ~ мөөр коюу. 15. буруу,

бурулуу. sola ~ солго буруу. yola ~ жолго чыгуу. 16. уруу, ашып-ташып кетүү, сүрүү. sel kale duvarına

vurdu сел чеп дубалдарына урду. rüzgâr kayıkları kıyıya vurmuş шамал кайыктарды жээкке сүрүп

салыптыр. 17. уруу, кагуу. saat

sekizi vurdu саат сегизди какты. davul ~ добулбас уруу. 18. пайда/ олжо табуу. ihaleden büyük paralar vurmuş тендерден көп акча тааптыр. 19. тийүү, уруу, өтүү. güneş başına vurmuş башына күн өтүп кетиптир. 20. тартып, басып, уурдап алуу. birinin dört yüz lirasını vurmuş бирөөнүн төрт жүз лирасын тартып алыптыр. 21. уруп/ кагып кетүү (суук, мөндүр, ысык) . meyveleri dolu vurdu мөмөлөрдү мөндүр уруп кетти. 22. кагуу, согуу (жүрөк, тамыр ж. б. ) . kalbi hızlı vuruyordu жүрөгү тез-тез согуп жаткан. 23. дал келүү, утуу. piyango

~ лотереядан утуу. 24. кагып киргизүү. çivi ~ мык кагуу. kazık ~

казык кагуу. 25. өйкөп/ жоорутуп салуу. semer eşeğin sırtını vurdu ыңырчак эшектин жонун жоорутуп

салды. 26. арго тартып/ичип жи- берүү (аракты/шарапты) . 27. жа- шынуу, асынуу. çifteyi omzuna

vurdu кош ооз мылтыкты жонуна асынды. vur abalıya! төө басты кы- луу, күнөөнү чабал кишиге жүктөө.

vur aşağı tut yukarı соода кызуу соодалашма. vur dedikse, öldür demedik бөрк ал десе, баш кесмек.

vur patlasın, çal oynasın оюн-күлкү, таң-тамаша. vurduğu yerden ses gelir кармаган жеринен кан чыгат.

vurtut 1. тополоң, дүрбөлөң, кимди ким көрдү, Быржыбайды там басты. 2. катуу соодалашып/кызыл чеке бо-

луп атып. ~ yüz liraya aldım кызыл чеке болуп атып жүз лирага алдым.

vurucu : ~ güç/kuvvet сокку уруучу,

эпкиндүү. ~ tim аск. сокку отряды.

vurulmak 1. урулуу, жаралануу. 2. атып өлтүрүлүү. 3. өтм. сүйүп калуу,

ашык болуу. (beyninden) vurul- muşa dönmek акылынан ажыраганы калуу, дайнын таппай калуу

(күтүлбөгөн иш/кабардан улам) .

vuruntu авто тыкылдак (мотордон келген) . ~ yapmak тыкылдоо.

vuruş 1. уруш, сокку, муштум. bir ~ta 1)

бир уруш/коюш менен. 2) дароо. 2. кагуу, согуу (жүрөк) . 3. уруш, мушташ. 4. муз. басыш, кагыш,

чалыш (музыкалык аспапты) .

vuruşkan урушкан, мушташкан, согуш- кан.

vuruşmak урушуу, мушташуу, согушуу.

vuslat, -tı сүйгөнүнө жетүү.

vuzuh 1. ачыктык, тактык, чын ыклас-

туулук. 2. ад. баяндоонун ачыкты- гы/тактыгы.

vücut, -du 1. дене, бой, тулку. ~ ağırlığı

дене салмагы. ~ ısısı дененин ысы- гы. 2. бар болуу, жашоо. ~ bulmak пайда болуу, жаралуу. 3. тех. тул- ку, корпус. ~tan düşmek арыктоо, начардоо. ~a gelmek 1) пайда болуу, жаралуу. 2) ишке ашуу, орундоо. ~a getirmek/~ vermek жаратуу, түзүү, пайда кылуу. ~unu ortadan kal- dırmak көзүн тазалоо, жок кылуу.

vücutça 1.денеси/тулкусу менен. 2.дене- син/кебетесин карап. ~ zayıf buldum кебетесине караганда чабал көрүндү.

vücutlu 1. денелүү. sağlam ~ чың денелүү. 2. толук, болук, семиз.

Y,y түрк алфавитинин жыйырма сеги- зинчи тамгасы.

ya I сырд. с. 1. ыя, оо. ~ Allah! оо, Кудай! ~ Rabbi! оо, Теңир! ~ sabır!

сабыр бер, (Кудайым!) 2. ыя? (даттануу, кейинүү билдирет) . bu sıcak çekilir mi ~? бул ысыкка

чыдоого болобу ыя? ~ bu adam kim? бул киши ким, ыя? 3. эмеспи, беле, турбайбы (бир нерсени эске

салуу/жооткотуу үчүн) . dün niye gelmediniz? söylemiştik ~! кечээ эмнеге келген жоксуңар? айтпадык

беле! 4. болбойбу, эмне! neler yap- tığımızı bir görün ~! эмнелер жасап жатканыбызды бир көрсөңөр бол-

бойбу! 5. ооба, анан эмне (ырас- тоо/күчөтүү маанилерин кошот) . ne zor işmiş böyle? ~, öyledir. өтө

кыйын иш турбайбы? ооба, ошон- дой. 6. албетте! ананчы! biz de mi gelelim? gelin ~! биз да келелиби?

албетте, келгиле! 7. макул болбоо- ну, нааразычылыкты билдирет. hani bana masal anlatacaktın?

demin anlattım ~! кана, мага жомок айтып бермек эмес белең? жаңы эле айтып бербедимби!

ya II байл. 1. же. ~ ben ~ sen же мен, же сен. ~ doğru dürüst çalışacaksın ~ gideceksin же тыңгылыктуу иштей-

сиң, же кетесиң. 2. а, болсо. siz kar- nınızı doyurdunuz, ~ ben ne yapa- yım? силер кардыңарды тойгузуп

алдыңар, а мен эмне кылайын? 3. андан да, анан калса. o çocuğun terbiyesine, zekâsına, çalışkanlığına

diyecek yok, ~ inceliği! ал баланын тарбиясына, акылына, иштерманды- гына сөз жок, анан калса сылык-

тыгычы! ~ herrü ~ merrü! ооз.

эмне болсо ошо болсун! ~ bu deveyi

gütmeli ~ bu diyardan gitmeli мак. же калып төө кайтар, же башка чөлкөмгө кет.

yaba жыгач айры.

yabalamak жыгач айры менен шилөө.

yaban 1. ээн талаа, эрме чөл. 2. жапайы

(киши) . 3. диал. чоочун, чет элдик,

бөтөн. 4. зоология, ботаника терминдеринде жапайы. ~ arısı зоол. жапайы аары (Vespa vulgaris).

~ çileği бот. кызылгат. ~ dudu бот. кара бүлдүркөн. ~ domuzu зоол. каман (Sus sсrofa) . ~ kazı

зоол. жапайы каз (Anser anser) . ~ın adamı кайдигер, кош көңүл, түнт киши. ~a atmak көңүл бөлбөө, ки-

ши катары көрбөө, эсепке албоо. bu sunuşu ~a atmayalım бул сунушту четке какпайлы. ~a gitmek 1) жок

жерден зыян болуу. 2) бекерге/калп эле баруу. ~a söylemek дөөдүрөө, ооз көптүрүү. sözüm ~a улуу сөздө

уят жок, айып этпегиле (кулакка жат сөз сүйлөөдөн мурун эскер- түү иретинде) .

yabancı 1. чет элдик, чет өлкөлүк. ~ uzman чет элдик адис. ~ şirket чет элдик фирма. 2. чоочун, бөтөн, өзгө.

сал. özge. ben buranın yabancı- sıyım мен бул жерге чоочунмун. hiçbir yabancı müşteri giremezdi

бөтөн кардар кире алчу эмес. 3.

башка тектен, бөтөн зат. süte hiçbir

~ madde katılmamıştır сүткө эч бир

бөтөн зат кошулган эмес. ~ dil чет тил. ~ gelmek чоочун/бөтөн көрү- нүү. ~ gibi durmak чоочуркоо, жа-

тыркоо. (bir yerin) ~sı olmak (бир жерге) чоочун болуу, жакшы тааныбоо.

yabancıl жапан, экзотикалык.

yabancılaşmak жат/чоочун болмо, жа-

тыркама, оолактама, окчундама.

yabancılaşmak жат/чоочун болуу, жа- тыркоо, оолактоо, окчундоо. yıllar

ikimizi epeyce yabancılaştırmış (арадагы) жылдар экөөбүздү аябай жат кылыптыр.

yabancılık,-ğı чоочундук, бөтөндүк, жаттык. ~ çekmek/duymak чоочун- дук/бөтөндүк кылуу, көнүшө албоо,

жатыркоо.

yabancıllık,-ğı экзотизм, жапандык.

yabanıl 1. жапайы, байыркы (адам коо-

му) . 2. жапайы (айбан) . 3. жапайы, табигый (өсүмдүк) .

yabanî 1. жапайы (адам, айбан, өсүм-

дүк) . 2. өтм. жапайы, адепсиз, тар- биясыз, орой, түркөй, караңгы. ~ akdiken бот. жапайы ак тикен

(Rhamnus frengula). ~ gül бот. жа- пайы роза (Rosa canina). ~ kiraz бот. жапайы килас (Cerasus

microcarpa).

yabanîleşmek жапайылашуу, жапайы бо- луп кетүү (айбандар, өсүмдүк-

төр) .

yabanîlik,-ği 1. жапайылык. 2. өтм. жа- пайылык, түркөйлүк, 3. чоочуркама,

бөтөнсүнмө, уялчаактык, тартын- чаактык.

yabanlık, -ğı 1. эл көзүнө/жат көзүнө,

өзгөчө абалга кийилчү сый кийим.

2. иштетилбеген, дың (топурак) .

yabansı өзгөчөлөнгөн, бөтөнчө, жапайы

сымал.

yabansılık,-ğı өзгөчөлүк, бөтөнчөлүк, жапайы сымалдык.

yad жат, чоочун, чет элдик. ~ el чет эл. ~ eller чет элдер, башкалар. ~ erklik

1) чет элдик башкаруу. 2) чет элдик

укук/буйрук.

yâd, -dı жат, эс. ~a getirmek жат билүү, жаттап алуу. ~ etmek к. yâdetmek.

yâdetmek эскерүү, эстөө, эске салуу. yadırgamak жатыркоо, көнө албоо. yadigâr 1. эстелик, сувенир. bu yüzük

annemden kalan ~ бул шакек

апамдан калган эстелик. ~ bırak- mak эстелик калтыруу. ~ olmak (би- рөөнүн) эстелиги болуу. 2. өтм. шумпай, шүмшүк.

yadsıma 1. жат көрмө, баш тартма, тан- ма. 2. лог. оң бүтүмдөн баш тартып,

терс бүтүмгө өтмө.

yadsımak 1. тануу, моюнга албоо. 2. жат көрүү, жат/чоочун болуу. ulusunu ~

өз элине чоочун болуу. 3. дин

Кудайды тааныбоо.

yafa яфа (апельсин түрү) .

yafta жардык, этикет. ~yı yapıştırmak

арго жаңылыш баа берүү/таанытуу.

yaftalamak 1.жардык/этикет тагуу. 2.

өтм. жар салуу, жарыялоо.

yağ 1. май. bitkisel ~ өсүмдүк майы. hay- vansal ~ жаныбар майы. 2. май

(адамдын денесиндеги) . ~ bezi анат. май бези. ~larını eritiyor майларын эритип жатат. 3. минерал

заттар. neft ~ı нефти майы. motor ~ı мотордун майы. ~ bağlamak/bas- mak 1) май басуу. 2) майлануу, кир-

дөө. ~ bal olsun! бал-май/майлуу- сүттүү болсун! тамагың таттуу бол- сун! (тилек) . ~a bala batırmak

балга-майга чөмүлтүү, майлап-сүт- төө (катуу сыйлоо) . ~ çekmek/yap- mak жагалдануу, кошомат кылуу,

мактоо. ~ çubuğu авто май чыбы- гы. ~ gibi gitmek/kaymak жымыл- дап, майдай кетүү (машина/иш) .

~dan kıl çeker gibi майдан кыл суургандай, оңой. ~ kutusu авто май кутусу. ~ küpü/tulumu арго

тулуптай семиз. ~ süzgeci авто май сүзгүчү. ~ yedirmek май сиңирүү.

yağcı 1. май чыгарган/саткан киши. 2.

майлаган уста (машиналарды/ап- параттарды) . 3. арго жасакер, кошоматчы.

yağcılık,-ğı 1. майчылык (кесип) . 2. те- тик майлама иши. 3. арго жаса- керлик, кошоматчылык. ~ etmek

жасакерлик/кошоматчылык кылуу.

yağdanlık,-ğı тех. май тамчылаткыч.

yağdırmak 1. жаадыруу, жаашына себеп болуу (мис. кардын/жамгырдын

ж. б. ) . 2. өтм. жаадыруу, ыргы- туу, атуу. taş ~ таш жаадыруу. kur- şun/ok ~ ок жаадыруу. 3. айтуу, сө-

гүү. emir ~ буйрук жаадыруу. küfür

~ ашатып сөгүү. lânet ~ каргыш жаадыруу. 4. жайнатуу, мол кылуу.

kumaş ~ кездемени жайнатуу. para

~ акча жаадыруу.

yağhane майкана, май завод (май

иштетилген жер) .

yağılaşma жоолашма, душман болмо, касташма.

yağılaşmak жоолашуу, кекенүү, каста- шуу.

yağılık, -ğı жоолук, душмандык, кастык.

yağımsı май сымал/сыяктуу.

yağınmak диал. жагынуу.

yağır 1. жон, далы орто. 2. жоор (ат-

тын/эшектин ээр өйкөгөн жери) .

3. таз. ~ olmak жоор болуу.

yağış 1. жаан-чачын, жааш. 2. ооз. жам-

гыр.

yağışlı 1. жаан-чачындуу. Akdeniz Bölge- si'nde ~ hava hakim Жер Ортолук

Деңизи аймагында жаан-чачындуу аба күтүлөт. 2. жаан-чачындуу (климат) .

yağışölçer жаан өлчөр.

yağışsız жаан-чачынсыз, ачык.

yağışsızlık, -ğı 1. жаан-чачынсыз, ачык.

2. кургактык.

yağız 1. кара тору (киши) . 2. карагер

(ат) . ~ doru тору (ат) .

yağlama 1. майлама. 2. арго жасакерлен- ме, кошоматтанма.

yağlamak 1. майлоо. 2. арго мактоо. yağ-

layıp ballamak майлап-сүттөө, ашкере мактоо.

yağlanmak 1. майлануу, май сүрүнүү. 2.

май басуу, кирдөө. 3. майланышуу (чач) . 4. семирүү. 5. өтм. пайда- сын көрүп калуу.

yağlayıcı тех. майлагыч (курал) .

yağlı 1. майлуу, майланышкан. ~ saçlar майланышкан чачтар. 2. майлуу, майы көп. ~ et майлуу эт. 3. майга бышкан. ~ çörek май токоч. 4. семиз, бордолгон. ~ tavuk семиз тоок. 5. өтм. майлуу, пайдалуу. ~ bir iş майлуу жер/иш. 6. өтм. бай, бардар. ~ müşteri бай кардар. ~ ballı балдай таттуу. araları ~ ballı аралары балдай таттуу. ~ boya 1) майлуу боёк. 2) майлуу боёк менен тартылган сүрөт. 3) сырд. с. жол бошот! ~ güreş спорт майлуу күрөш (түрк күрөш түрү; балбандардын денеси суюк май менен майланып күрөштүрүлөт) .

~ ip арго дарга. ~ kâğıt майлуу нерселер оролчу кагаз. ~ kapı өтм.

майлуу жер. ~ kapıya konmak майлуу жерге орношуу. ~ kömür майлуу көмүр (кокс алынат) . ~

kuyruk өтм. майлуу куйрук, олжо.

~ toprak семиз топурак.

yağlık, -ğı майлык, кол аарчы.

yağlılık, -ğı майлуулук, семиздик.

yağma 1. талоон, карактама, тономо, чапма. 2. чабуул, баскын. ~ etmek 1)

талоо, тоноо, карактоо, чаап кетүү.

2) тар. олжо катары алуу. ~ gitmek

жакшы өтүү (бир товар) . ~

Hasan'ın böreği ар ким алып пайдаланган нерсе. ~ yok! сырд. с. андай жок!/болбойт! ошо да болмок

беле! ~ yok, tatlım, seni gönderе- mem! андай жок, алтыным, сени жибере албайм!

yağmacı 1. талоончу, каракчы, тоногуч.

2. чабуулчу, баскынчы.

yağmacılık,-ğı 1. талоончулук, каракчы-

лык, тоноочулук. 2. чабуулчулук, баскынчылык.

yağmak,-ar 1. жааш (жамгыр, кар, мөн-

дүр) . dolu yağıyor мөндүр жаап жа- тат. kar yağmış кар жааптыр. yağ- mur yağdı жамгыр жаады. 2. өтм.

жааш, мол/ашыкча болуш. her

tarafımıza kurşun yağıyordu ар тарабыбыздан ок жаап жатты. oğlunun düğününde para yağdırdı уулунун тоюнда акча жаадырды.

yağmalamak 1. талап/тоноп/карактап алуу. 2. чабуу/баскын жасоо.

yağmur 1. жамгыр, жаан. ~ boşanmak жамгыр куюп/төгүп жиберүү. ~ bu- lutu жамгыр булуту. 2. өтм. мол-

дук/береке. para ~u акча жамгыры. taş ~u таш жамгыры. ~ çamur de- meden жамгырга, баткакка карабай,

эч нерсеге моюн бербей. ~ bardak- tan/ibrikten/küpten boşanırcasına yağmak/~ değnek gibi inmek жам-

гыр чакалап/таштектеп куйгандай жааш. ~ duası жамгыр дубасы/тү- лөөсү. ~dan kaçarken doluya tutul-

mak аңгектен качсаң дөңгөккө (сөзм. с. жамгырдан качам деп, мөндүргө кабылуу). ~ kuşağı астр.

күндүн кулагы, асан-үсөн. ~ mevsi- mi жамгыр заманы. ~ olsa, kimsenin tarlasına düşmez/yağmaz ичи тар,

сараң (сөзм. с. жамгыр болсо, эч кимдин талаасына жаабас эле). ~ suyu жаандын суусу. ~ yağarken

küpünü doldurmak ортодон/жок жерден пайда көрүп калуу. ~ yemek жамгырда/жаанда калыш.

yağmurlamak 1. жамгырлоо. hava yağ- murluyor күн жамгырлап келди. 2. өтм. жамгырдай жаамак.

yağmurlu жамгырлуу. ~ hava жамгырдуу күн.

yağmurluk, -ğu 1. плащ. 2. серепче (үй-

дүн кире беришине жаан тосуу үчүн салынган) .

yağmurölçer жамгыр өлчөр.

yağmursuz жамгырсыз, кургак.

yağsız 1. майсыз, майы жок. ~ et майсыз эт. 2. майсыз, майланбаган, майсыз

жасалган. 3. өтм. арыкчырай, шыңга, шыңгыттай.

yahey сырд. с. бах! баракелде! бали! ne

güzel türküler ~! бах, кандай сонун

түркүлөр!

yahni яхни (куурулган пияз, томат менен жасалган эттүү тамак) .

yahşi ооз. жакшы. ~ yiğit yüreninden belli olur мак. жакшы жигит жүрүшүнөн белгилүү.

yahu сырд. с. 1. капырай, ботом. ~, ne- redesin? кайдасың, ботом? ~, hâlâ uyuyor musun? капырай, дагы эле

уктап жатасыңбы? 2. ии, ыя. (кеке- түү, кейинүү иретинде) ~ sen bunu hâlâ anlamadın mı? ыя сен

муну алигиче түшүнгөн жоксуңбу?

3. көрбө (сураныч, өтүнүч ире- тинде) . yapmayın ~ жасай көр-

бөңүз!

Yahudi 1. сврей. 2. өтм. сараң. ~ pazar- lığı сврейче соодалашма. ~ takvimi

сврей календары. ~ tapınağı

синагога.

Yahudice сврейче.

Yahudilik,-ği 1. сврейлик. 2. иудаизм

(дин) .

yahut байл. 1. же. akşam bize gelin ~ biz

de gelebiliriz кечинде бизге келгиле, же биз да барсак болот. 2. же бол- босо, андан көрө. projeyi hemen

sunsam mı ~ da bekletsem mi? проектти дароо берсемби, же бол- босо күттүрө турсамбы?

yak зоол. топоз (Bos grunniens).

yaka 1. жака. dik ~ тик жака. enli ~ кең жака. gömleğin ~sı көйнөктүн жака-

сы. 2. жака, жээк, чет, тарап. derya- nın öbür ~sı дарыянын аркы өйүзү/ жакасы. 3. жака, эңкейиш жер, тоо

этеги. 4. дең. кеменин желкендери- нин жээктери. ~sı açılmadık 1) ооз- го алгыс. ~ açılmadık küfürler оозго

алгыс сөздөр. 2) теңдешсиз, эшсиз, мурун көрүлбөгөн/билинбеген. ~ açılmadık usuller эч көрүлбөгөн ык-

малар. ~sına asılmak/yapışmak жа- касына жармашуу/асылуу. ~sını bırakmamak жакасынан түшпөө,

жанын койбоо. (iki) ~sı bir araya

gelmemek эптештире/жетиштире албоо (мис. акчаны) . ~ bir tarafa, paça bir tarafa жака-башы жалжы- раган, үстү-башына карабаган. ~yı ele vermek кармалып калуу, ашке- реленүү. ~dan geçirmek асырап алуу (баланы) . ~ ısırmak таң калуу.

~sını kaptırmak жакасын куткара албоо, байланып/багынып калуу

(бирөөгө) . ~yı kurtarmak/sıyırmak жакасын куткаруу, качып кетүү. ~ paça götürmek алка жакадан алып

сүйрөп кетүү. ~ paça olmak алка жакадан алышуу, жулмалашуу, чачташуу. ~ silkmek (бирөөнөн)

тажоо, жадоо.

yakacak, -ğı отун, жагылчу нерсе.

yakalama кармаш, камаш (кылмышкер-

ди) .

yakalamak 1. кармоо, камоо, тутуу. tam o sırada elimi birisi yakaladı так

ошол учурда колумду бирөө кармай калды. 2. кармоо (балык, куш, аң ж. б. ) . tavşan ~ коён кармоо. 3.

байкап/билип калуу, үстүнөн чыгуу. bakışını ~ көз карашын байкап калуу. sevgilisini ~ ойношун кармап

алуу. 4. колго түшүрүү. suçluyu ya- kaladılar кылмышкерди колго түшүрүштү. 5. кабылуу, туш болуу,

учуроо. ecel onu uykuda yakalamış ал ажалга уктап жатканда туш бо- луптур. yağmur bizi yolda yakaladı

биз жамгырга жолдо туш келдик. 6. өтм. билип алуу, аныктоо, түшү- нүү. kız onun zayıf damarını yaka-

lamıştı кыз анын талуу жерин таап алган.

yakalanmak 1. кармалуу, тутулуу. 2. ка-

былуу, туш болуу/келүү. gemi fırtı- naya yakalandı кеме бороонго туш болду. 3. учуроо, чалдыгуу, ооруп

калуу. amansız hastalığa ~ айыкпас ооруга чалдыгуу. 4. билинип калуу, ашкереленүү, бети ачылуу. suçüstü

~ кылмыш үстүндө кармалуу.

yakalı жакалуу. dik ~ тик жакалуу.

yakalık,-ğı 1. жакалык, жакага жарактуу.

2. такма жака.

yakamoz жаркылдак, жалтылдак (деңиз- деги) . ~ olmak арго кармалып калыш.

yakamozlanmak жаркылдоо, жалтыл- доо, жылтылдоо (деңиз) .

yakarı(ş) 1. өтүнүч, сураныч. 2. дуба,

жалбарыш, тилеш (Кудайдан) .

yakarmak 1. өтүнүш, сураныш. 2. дуба кылыш, жалынып-жалбарыш, тилек

тилеш (Кудайдан) .

yakı мед. пластырь, күйдүргү, горчич- ник. ~ ağacı бот. шилби (Daphne

quidium) . ~ otu бот. шилбинин ашы (Epil obium) . ~ açmak пластырды ачуу/сыйруу. ~ vurmak/yapıştırmak

пластырь жабыштыруу.

yakıcı I 1. күйгүзгөн, куйкалаган, каары- ган. ~ güneş куйкалаган күн. ~ so-

ğuk каарыган суук. 2. өтм. күйгүз- гөн, күйдүргөн, жанга тийген, ыза- ланткан, уу. ~ sözler күйгүзгөн/уу

сөздөр. 3. хим. от алдыруучу, күйгүзүүчү (зат) .

yakıcı II пластырь жасаган/саткан киши.

yakılmak жагылуу (от, отун, көмүр ж. б. ) .

yakın 1. жакын (мезгил/мейкиндик бо-

юнча) . ~ mesafe жакын аралык. ~ zaman жакынкы учур. 2. окшош, жакын, айырмасы аз. beyaza ~ bir

gri акчыл боз. 3. өтм. жакын, ысык, ынак. ~ akraba жакын тууган. ~ dost жакын дос. 4. жакындаган, аз

калган. yaşı seksene ~ жашы сексенге жакын. 5. тууган, туушкан, жек-жаат. köyden ~larının gelmesi

beklendi айылдан жакындарынын келиши күтүлдү. ~da/~larda 1) жа- кын жерде. 2) жакында, жакынкы

күндөрдө. 3) жаңы эле, бир аз мурун. ~dan жакындан, жакшылап.

~dan tanımak жакындан таануу. Y~

Çağ жакынкы доор (1789- жылкы

Француз Революциясынан кийинки мезгил) . Y~ Doğu Жакынкы Чыгыш. yakınlaşmak 1. жакындоо. 2. өтм. жа-

кындашуу, ысык/ынак болуу.

yakınlık,-ğı 1. жакындык (мезгил/мей-

киндик боюнча) . 2. өтм. жакын-

дык, ынактык, ысыктык, достук. 3. жакындык, туугандык. ~ duymak жакындык туюу. ~ derecesi жакын-

дык/туугандык даражасы. ~ fiili грам. жакын ыктымалдуу өткөн чак (düşeyazmak жыгылып кете

жаздоо, öleyazmak өлүп кала жаз- доо ж.б.). ~ göstermek жакындык көрсөтүү, каралашуу.

yakınma арызданма, даттанма, кейинип- кепчинме.

yakınmak I 1. арыздануу, даттануу,

кейинип-кепчинүү. 2. муңкануу, капалануу.

yakınmak II сүрүү, сүйкөө. kına ~ кына

сүйкөнүү.

yakınsak мат. , физ. бир чекитте би- риккен, конвергенттүү (нурлар,

сызыктар ж. б. ) .

yakınsama 1. жакын көрмө, жакынсыма.

2. мат. , физ. бир чекитке умтул-

ма, конвергенция.

yakınsamak 1. жакын көрүү, жакынсуу.

2. мат. , физ. бир чекитке умту-

луу, конвергенция.

yakış жагыш (отту, отунду ж. б. ) .

yakışık, -ğı 1. жарашык, сулуулук, кели-

шимдүүлүк, келбеттүүлүк (эркек- тин) . 2. келишимдүү жигит. 3. ыла- йыктуулук, ыктуулук, жөндүүлүк,

орундуулук. ~ almak 1) жарашуу, келишүү (көрүнүшү боюнча) .

2) ыктуу/ылайыктуу болуу. ~ almaz

жарашпас, ыктуу/ылайыктуу бол- бос, орунсуз/ жөнсүз болуш.

yakışıklı келишимдүү, келбеттүү, сулуу

(эркек) .

yakışıksız орунсуз, ыксыз, ыңгай- сыз, ылайыксыз, жөнсүз. ~ bir

davranış / hareket ыксыз/

ылайыксыз / орунсуз жорук/ мамиле. ~ kaçmak ыксыз/ылайык- сыз көрүнүү.

yakışmak 1. жарашуу, келишүү (көрү- нүш, түс) . bu etek kırmızı blûzla çok yakışır бул этек кызыл блузка

менен абдан жарашат. 2. ылайык/ ыктуу/орундуу болуу. bu söz senin ağzına yakıştı mı şimdi? бул сөз

сага (сенин оозуңа) жараштыбы эми? (кекээр) .

yakıştırma 1. жараштырма, жараштырып

кийме. 2. ылайыкташтырма. 3. сөз чыгарма, ушак таратма.

yakıştırmaca жалган/ойдон чыгарылган

сөз, каңшаар.

yakıştırmak 1. жараштыруу, төп келти- рүү (кийимди/түстү) . 2. ылайык

көрүү, ыңгайлаштыруу, ыгын табуу. bu davranışı size yakıştıramadım бул жорук сизге жарашпай калды.

yakıt,-tı отун, ысытуу үчүн жагылган ар нерсе. akar ~ суюк отун. ~ parası ысытма акысы.

yakin анык, даана, так, кескин, чын.

yakînen жакшылап, аныктап, тактап, чындап. ~ bilmek жакындан/тактап

билүү.

yaklaşık болжолдуу, чамалуу, жакын.

сал. takribî. ~ bilgi болжолдуу

билги/маалымат.

yaklaşım 1. жакындама. 2. мамиле. 3. көз караш, пикир.

yaklaşmak 1. жакындоо (убакыт, ара- лык) . 2. окшошуу. 3. өтм. колго алуу, мамиле жасоо(бир маселеге/

окуяга) . meseleye kültürel açıdan yaklaşırsak маселени маданий жактан колго ала турган болсок.

yaklaştırmak 1. жакындатуу, жанашты- руу (бир нерсени башка нерсеге) .

2. болжолдоо, чамалоо. 3. көңүл

иши үчүн жакындашуу.

yakma жакма, өрттөмө, күйгүзүп жи- берме.

yakmak I,-ar 1. жагуу, өрттөө, тутанды-

руу, күйгүзүү. ateş ~ от жагуу. sigara ~ тамеки күйгүзүү. çöpleri ~ таштанды өрттөө. 2. жандыруу, күй- гүзүү. lâmba ~ лампаны күйгүзүү/ жандыруу. 3. күйгүзүп жиберүү/ алуу/ийүү. elbiseyi yakmış көйнөктү күйгүзүп ийиптир. 4. (ачуу/ысык нерсе) күйгүзүү, ачыштыруу. biber ağzımı yaktı кaлемпир оозуму күйгүзүп кетти. 5. күйгүзүп кетүү, курутуу, кургатуу, соолтуу. güneş ekinleri yaktı күн эгинди күйгүзүп кетти. 6. кааруу, тотуктуруу. soğuk yüzünü yakmış суук жүзүн каарып салыптыр. 7. өтм. күйгүзүү, жанын ачытуу, бушайман кылуу, мөгдөтүү. çocuğunun ölümü her ikisini de yaktı баласынын өлүмү экөөнү тең мөгдөттү. 8. арго ашык болуу, күйүп-жануу. 9. опуза yakarım! өрттөп ийем! күлүн көккө сапырам! yakıp yıkmak өрттөп/ кыйратып/ тополоңун тоз кылып кетиш.

yakmak II, -ar 1. сүйкөө, сүрүү, шыбоо.

kına ~ кына сүрүү. 2. чыгаруу, ырдоо (түркү, кошок ж. б. ) . ağıt ~ кошок кошуу. türkü ~ түркү

чыгаруу.

yakşi к. yahşi. Yakut, -tu якут, саха.

yakut, -tu 1. геол. жакут. lâl ~ лагыл, лаал. (кызыл түстүү асыл таш) . gök ~ сапфир. sarı ~ топаз. 2.

жакуттан жасалган. Yakutça якут тили, якутча. Yakutiya (Saha)Якутия, Саха.

yalabık,-ğı ооз. 1. жалтылдак, жаркырак.

2. жалындын жалбырттамасы. 3.

чагылган. 4. жакшынакай, сүйкүм-

дүү. 5. эки жүздүү, анткор.

yalabımak жалтылдоо, жалбырттоо, жалындоо, чагылган чагылуу.

yalak,-ğı 1. аштоо, ноо (мал сугарылган) .

2. таш ноо (фонтандын алдында- гы) . 3. унитаз. 4. ооз. ачык ооз, сөз

ташыган.

yalaka 1. кошоматчы, жасакер, жалпаң- даган (киши) . 2. арсыз, намыссыз.

yalama 1. жалама (тил менен) . 2. жоор,

эзик (малдын жонундагы) . 3. жешилген, жалама, сыйдаланган, сайы түгөнгөн. ~ vida жешилген

бурама. 4. чачы калем менен сыйда тартылган (сүрөт) . ~ olmak жалама/сыйда болуу, жешилүү.

yalamak 1. жаламак (тили менен) . 2. өтм. сыдырып/сыйпап/кайпап өтүү. güneş ışını kayayı yalayarak geçti

күндүн жарыгы асканы кайпап өттү.

3. урунуу, чаюу (мис. толкун кемеге) . rüzgâr yalayıp geçti шамал

сыдырып өттү. yalayıp yutmak 1) жалап-жуктап салуу. 2) өтм. моюн сунуу, каяша бербөө (жаман

мамилеге/сөзгө) .

yalan жалган, калп. ~ haber жалган кабар. ~ atmak/söylemek/uydurmak

жалган айтуу. ~ çıkarmak 1) калп таратуу. 2) калпка чыгаруу. ~ını çı- karmak калпын ашкерелөө/чыга-

руу. ~ çıkmak калп болуп чыгуу. ~ dolan калпты-чынды койгулаштыр- ма. ~ dünya жалган дүйнө. ~ maki-

nesi 1) ук. жалган машинеси. 2) өтм. калпычы, шыпыр. ~a şerbetli шыпыр, калптан жүзү кызарбаган.

~ını tutmak/yakalamak калпын кар- мап алуу. ~ yanlış 1) чаламоңол, жарым-жамалак. ~ yanlış iki dil bilir

чаламоңол/жарым-жамалак эки тил билет. 2) калпы-чыны аралаш. ~ yanlış konuşmak калпты-чынды

аралаштырып/койгулаштырып сүй- лөө. ~ yere калп эле. ~ı yüzüne vurmak калпын бетине айтуу.

yalancı 1. жалганчы, калпычы. 2. жасал- ма. ~ elmas жасалма алмаз. ~ çıkar- mak калпычы кылуу, калпка чыга-

руу. ~ çıkmak калпычы чыгуу. ~ çiçek жасалма гүл. ~ dolma этсиз жасалган долма (к. ) . ~ dünya

жалган дүйнө. ~nın evi yanmış da

kimse inanmamış мак. калпычы- нын үйү күйүптүр, эч ким ишенбеп- тир. ~ inci жасалма бермет. ~nın mumu yatsıya kadar мак. уурунун куйругу бир тутам. (birinin) ~sı olmak (бирөөнүн) жалганын/айтка- нын айтуу. ~ pehlivan кыйынсын- ган, балбансынган, баатырсынган. ~ şahit ук. жалганчы күбө. ~ taş жасалма асыл таш.

yalancıktan калп эле, тамашалап, ж- асалма. ~ ağlamak жасалма ыйлоо,

ыйламыш болуу.

yalancılık жалганчылык.

yalandan 1. калп эле, жалгандан, жасал-

ма. 2. үстүртөн, чала, эптеп-септеп.

yalanlama жалгандама, калпын чыгарма, төгүндөмө.

yalanlamak жалгандоо, төгүндөө. жал- ганга/төгүнгө чыгаруу.

yalanmak жалануу. kedi yalandı мышык

жаланды. tabak hiç yalanır mı?

табак жаланчу беле?

yalap : ~ şalap чала-була, үстүртөн. ~ ~

1) жаркырап, жарк-журк этип. güneş ~ ~ yanıyor күн жаркырап тийип турат. 2) күр-шар.

yalapşap к. yalap şalap.

yalaz, yalaza жалын, алоо. ateşin ~ı оттун жалыны/алоосу.

yalazlamak (бир нерсени) отко кармоо, куйкалоо.

yalçın 1. тик, жалама. ~ kayalar жалама

аскалар. 2. түз, жылма, сыйда.

yalçınlaşmak 1. тик/жалама болуу. 2. тү- зөлүү, жылмалануу, сыйда тартуу.

yaldırak ооз. жалтырак.

yaldız 1. жалатма (алтын, күмүш ж. б. ) .

2. өтм. жасалма көрүнүш, көз боё-

мо/жазгырма. onun nezaketi ~dan ibaret аныкы жасалма сылыктык.

~ını sıyırmak көз боёмочулугун

сыйыруу/ашкерелөө.

yaldızcı жалатма иштерин жасаган киши.

2. өтм. көз боёмочу, жалганчы,

алдамчы.

yaldızlamak 1. (алтын, күмүш ж. б. ) жалатуу. 2. өтм. көз боёо, жазгы- руу, жакшы көргөзүү, кемчилигин жашырып-жабуу. 3. жаркыратуу. 4. арго көзүнө чөп салуу (жарынын) .

yaldızlı 1. (алтын, күмүш ж. б. ) жала- тылган. 2. жасалма, көз боёмолон-

гон/жаздырылган. 3. жалган, алдам- чы. ~ hap кемчилиги жашырылган

нерсе. ~ sözler жалган/алдамчы сөздөр/убадалар.

yalelli арапча ыр. ~ gibi/arabın ~si gibi

арап ыры сыяктуу, узун жана та- жатма.

yalı 1. жээк, кылаа, пляж (деңиздин,

көлдүн) . ~ boyunca gitmek кылаа- лап/жээктеп басыш. 2. жайкы үй, вилла (жээктеги) . ~ ağası тар.

жээк корума кызматынын коман- дири. ~ bülbülü сүйлөөк, жаагы тынбаган. ~ kazığı ооз. далдайган,

колдойгон, эби-сыны жок (эркек) .

~ uşağı деңиз жээгинде чоңойгон киши. ~ yar жээк/кабак жары.

yalıçapkını, -nı зоол. жээк кушу (Alcedo atthis).

yalım 1. жалын. сал. alev. 2. миз (бычак-

тын, кылычтын) . ~ı alçak 1) тек- сиз, жөнөкөй. 2) жүрөгү жок. ~ ~ алоолонуп, жалбырттап.

yalın I ооз. жалын.

yalın II 1. жалаң, жылаңач, кийимсиз. ~ ağaç кабыгы сыйрылган дарак. 2.

жалаң, кынсыз, капсыз. ~ kılıç

жалаң (кынсыз) кылыч. 3. жалгыз.

4. накта, нак, таза, кошулмасыз. ~

ad/hâl грам. атооч жөндөмө. ~ ayak жылаңайлак. ~ cümle грам. жөнө- көй сүйлөм. ~ kat 1) жалаңкат. 2)

морт, ишеничсиз. 3) өтм. үстүр- төн, чала. ~ kelime грам. уңгу. ~ yapıldak жылаңайлак-жылаңбаш.

yalıncak,-ğı 1. жапжалгыз. 2. жыпжыла-

ңач. 3. жакыр.

yalınç 1. жөнөкөй, оңой. 2. бир тектүү,

катыксыз.

yalınlamak 1. жалтыроо, жаркыроо. 2. жалындоо, жалбырттоо. 3. ооз. жалынга/отко кармоо.

yalınlaşmak ачык/так болуу, аныкталуу

(иш, сөз) .

yalınlık,-ğı 1. жөнөкөйлүк, ачыктык, так-

тык. 2. нукуралык, тазалык, накта- лык.

yalıtım элек. (электр агымын) өткөр-

бөс, изолятор.

yalıtmak 1. бөлүү, обочолонтуу, коруу, ороо. 2. элек. изоляция.

yallah сырд. с. жогол! чык! haydi ~! бас кет/жогол! ~ etmek айдап/кубалап жибериш.

yalman 1. ийилген, жантык, эңкейиш. 2. тик, жалама. 3. миз, уч (кескич куралдардын) . ~ kaya жалама

зоо/аска.

yalnız 1. жалгыз. ~ ağaç жалгыз дарак. ~ kalmak жалгыз калыш. 2. гана,

болгону, жалгыз гана/эле. kendisini

~ sanata adadı өмүрүн санатка арнады. ~ Ankara'ya yetecek param

vardı Анкарага жеткидей гана акчам бар болчу. 3. өзүнчө, жалгыз, обочолонуп, тек башына. 4. бирок,

бир гана (жери), анткени менен. veririm, ~ geri almak şartıyla берем, бирок кайра алуу шарты менен.

eviniz güzel, ~ biraz gürültülü үйүңүз сонун, бир гана жери бир аз ызы-чуулуу. ~ başına 1) жалгыз/тек

башына, жапжалгыз. 2) өзүнчө, өзү менен өзү. ~ bırakmak жалгыз калтыруу.

yalnızca 1. гана, эле, жалгыз эле/гана. 2)

жалгыз, тек.

yalnızcılık,-ğı саяс. өзүнчөлүк, жалгыз-

чылык, тектик, обочолук. ~ siyaseti өзүнчөлүк саясаты (бир өлкөнүн башкаларга кошулбастык саяса-

ты) .

yalnızlaşmak жалгыздоо, бөлүнүү, обо- чолонуу, четтөө.

yalnızlık,-ğı жалгыздык, тектик. ~

Allah'a mahsustur мак. жалгыздык Кудайга гана жарашат.

yalpa 1. дең. чайкама, чайпалма, теңсел-

ме (кеме шамалдын/толкундун таасири менен) . 2. чайкалып/чай- палып/теңселип басыш. ~ vurmak

1) (кеме) чайкалуу, чайпалуу, тең- селүү. 2) чайпалып/теңселип басуу (киши) .

yalpak,-ğı 1. ичи-коюнга кирген, жалпак- таган (киши) . 2. жалама/тик жер, жар.

yalpalamak 1. чайпалуу, термелүү, тең- селүү (кеме ж. б. ) . 2. чайпалып/ теңселип басуу. 3. өтм. арсар/чеч-

кинсиз болуу.

yalpık жалпак, тайыз.

yaltak,yaltakçı жалтактаган, жайпаңда-

ган, жалпактаган, кошоматчы.

yaltaklanmak жалтактоо, жалпаңдоо, кошомат кылуу.

yaltaklık,-ğı жалтактык, кошоматчылык.

~ etmek жалтактоо, кошомат кылуу.

yalvaç, -cı пайгамбар, расул, сал. resul.

yalvar : ~ yakar olmak жалынып- жалбаруу.

yalvarış жалбарыш.

yalvarma жалбарма.

yalvarmak жалынуу, жалбаруу, сурануу, өтүнүү. yalvarıp yakarmak жалы-

нып-жалбаруу.

yama 1. жамаачы. 2. жамак (иши) . 3.

жышаан, кал, тубаса так (кишинин

денесиндеги) . ~ gibi durmak жа- маачыдай көрүнүү, ылайык келбөө, жарашпоо. ~ küçük, delik büyük

жамаачы кичине, жыртык чоң (мүмкүнчүлүктөр чектелүү) . ~ vurmak жамаачы салуу, жамоо.

yamacı өтүкчү, өтүк жамаган/оңдогон киши.

yamaç,-cı 1. каптал, бет (тоонун, аска-

нын) . dağın ~ı тоонун капталы. sarp ~ тик каптал. 2. ооз. алды, жаны, маңдай. gel, ~ıma otur кел,

маңдайыма отур.

yamak,-ğı 1. жардамчы, шакирт. 2. тар.

чек ара жаңы черүүсү.

yamalak к. yarım yamalak.

yamalamak жамак жамоо, тордоо, жыртыкты бүтөө.

yamalı 1. жамаачылуу, жамалган. 2. жы-

шаандуу, калы бар (киши) . ~ bahçe ар кошкон, түркүн-түстүү, жараш- паган (кишилердин/буюмдардын/

түстөрдүн жыйындысы) .

yamamak 1. жамоо, жамаачылоо, тор- доо, бүтөө. 2. өтм. (бирөөгө) жа-

быштыруу, таңуулоо, күчтөп берип салуу. bu beceriksizi saz öğretmem için yamadılar бул жөндөмсүздү саз

үйрөт деп таңып берип салышты.

yaman 1. укмуштай, таң каларлык, шум- дук (кайсы бир сапаттын артык-

чылыгы) . 2. жаман, заалим, катуу.

3. тайманбас, кыйын кыраан, аза- мат. ~ kumandan кыйын командир.

4. туура, так.

yamanmak 1. жамалуу, жамаачылануу.

2. өтм. (бирөөгө) жагынуу, жал-

пактоо, жасакерленүү.

yamcı ооз. кабарчы, чабаган, ямшик.

yamçı 1. жамынчы, кементай. 2. тердик.

yampiri жампаңдаган, ийри-буйру, май- таңдаган, майпаңдаган. ~ ~ yürümek/gitmek майпаңдап/ийрең-

деп басыш.

yamru : ~ yumru ийри-буйру, ийрейген- чойройгон.

yamrulmak ийрейүү, чойроюу, кеми- рейүү.

yamuk 1. мат. трапеция. 2. жантык. ~

yumuk к. yamru yumru.

yamulmak жантаюу, ийилүү (бир та- рапка) .

yamyam киши жегич, каннибал.

yamyamlık,-ğı киши жегичтик, канни- бализм.

yamyassı жапжалпак, жапжайпак.

yamyaş малма-чөлмө суу болгон, өтмө катарынан өткөн.

yan 1. жан, каптал, жак. sağ ~dan оң

жактан. sol ~a сол жакка. iskelenin

~ına geldiğimizde жанашманын жанына келгенибизде. sağ ~ı tutmu-

yormuş оң капталы шал экен. 2. аск. канат, каптал. ~ ateşi канаттан атыш. 3. капталдан көрүнүш, про-

филь. ~dan капталдан. ~dan bak- tığında burnunun eğriliği gözükmez капталдан караганда мурдунун

ийрилиги көрүнбөйт. 4. дененин бөлүктөрү. her ~ım ağrıyor бардык жерим ооруп атат. 5. тарап, жак. bir

~dan бир жактан. öte ~dan башка жактан/тараптан. 6. өзү менен, жа- нында. pasaportunu ~ına al паспор-

туңду жаныңа ал. 7. кол алдында, кызматында, бирге. Hüseyin ağa- beyimin ~ında çalışır Хусейин агам-

дын алдында иштейт. 8. караганда, салыштырганда. Ebru, Eda'nın ~ın- da sıfır kalır Эбру Эдага караганда

шоона эшпейт. 9. мат. жак (тең- демеде) . 10. кошумча. ilâcın ~ etki- leri дарынын кошумча таасирлери.

~ kuruluşlar кошумча ийримдер/ мекемелер. ~ bakış 1) көзүнүн кы- йыгы менен караш. 2) жаман көзү

менен караш. ~ bakmak жек көрүп кароо. ~ basmak алданып калуу, жа- за басып алуу. ~ı başında башында,

жанында. ~ına bırakmamak/ko- mamak жөн калтырбоо, жазасын/ сазайын берүү, өчүн алуу. ben bu işi

onun ~ına bırakmam мен бул ишти жөн калтырбайм. ~ından bile geçmemek эч тиешеси жок болуш. ~

cümle грам. багыныңкы сүйлөм.

~dan çarklı 1) чарыктуу, дөңгөлөк- түү (пароход) . 2) эптеп/сүйрөлүп

жүргөн (унаа) . 3) жанына шекер коюлган чай/кофе. ~ çizmek 1) жы- лып жоголуу. 2) тил албоо, мойну

жар бербөө. ~ gelip yatmak дар- дайып жатыш (бирөө иштеп жат- кан кезде) . ~ gözle bakmak жаман

көзү менен кароо. ~ hakem футб.

каптал калыс. ~ kabağı жан бир- геси. ~ına kâr kalmak жазасыз ка- лыш. bu cinayeti yanına kâr kaldırmazlar бул өлүмдү жазасыз калтырышпайт. ~ sallamak көңүл бурбоо, кийлигишпөө. ~ı sıra муну менен катар. ~ına salâvatla varılmaz

1) өтө кымбат. 2) өтө манчыркаган, бой көтөргөн. ~ tutmak (бир

тарапты) жактоо, калыс болбоо. ~

~ көз кыйыгынан. ~ ~ bakmak көз кыйыгы менен/жактырбай кароо. ~

yana жанаша. ~ yatmak бир кап- талына оодарылуу (кеме, машине) . yana 1. жагында, тарабында. benden ~

менин тарабымда, мени жактайт. barıştan ~ тынчтыкты жактаган. 2. тууралуу, үчүн. çocuklardan ~ üzül-

meyin балдар үчүн кайгырбагыла. benden ~ менден сурасаңар, мага калса.

yanak, -ğı 1. анат. жаак, бет. ~ları pembe pembe беттери албырган. 2. тех. дөңгөлөктүн өң жагы. ~ları

çökmek жаагы шимирилүү/чү- ңүрөйүү. ~ ~a gelmek/dayamak бет тийиштирип отуруу. ~ından kan

damlamak бетинен каны тамган.

yanal 1. капталдагы. 2. ооз. ала, ала бөйрөк, ала-була. ~ elma ала бөйрөк

алма. ~ keçi ала эчки. ~ yüzey мат.

каптал бет.

yanardağ, -ğı жанар тоо, вулкан. ~ ağzı

жанар тоо оозу, кратер. ~ bilimi жа- нар тоо илими, вулканология. ~ kü- lü жанар тоо күлү. ~ püskürmesi

жанар тоо бышкырмасы. ~ taşı

жанар тоо ташы.

yanardöner 1. кубулган, кулпурган, түр-

лөнгөн (кездеме, тери) . üstünde ~ kumaştan bir elbise үстүндө кул- пурган кездемеден тигилген бир

көйнөк. 2. өтм. андан-мындан, аркы-беркиден. ~ konuşmalar аркы- беркиден сөз кылуу.

yanaşık 1. жанаша, жакын. 2. аск.

бириктирилген. ~ düzen/nizam бир катарга тизилген.

yanaşma I малай, жалчы, жалданып

иштеген.

yanaşma II жанашма, жакындама.

yanaşmak 1. жанашуу, жакындоо. 2. жэ-

экке чыгуу (кеме, кайык ж. б. ) . vapur kıyıya yanaştı пароход жээкке жанашты. 3. макул болуу,

ыкка көнүү, кабыл алуу. o bu tür tekliflere yanaşmaz ал мындай сунуштарды кабыл албайт. 4. ма-

миле куруу, байланышуу.

yanay 1. капталдан көрүнүш, профиль. 2.

мат. вертикалдуу кесилиш.

yandaş жан-жөкөр, жактаган, колдогон, күйөрман.

yandaşlık,-ğı жан-жөкөрлүк, жактоочу-

лук, колдоочулук, күйөрмандык.

yandırma жандырма, тутандырма, күй- гүзмө (отту) .

yandırmak жандыруу, күйгүзүү, тутан- дыруу.

yangı мед. сезгенме, кагынма. сал.

iltihap.

yangılanmak мед. сезгенүү, кагынуу.

сал. iltihaplanmak.

yangılı мед. 1. сезгенген, кагынган. 2.

сезгендирген, кагындырган (оору) .

yangın 1. өрт. 2. эт ысыма (оорудан) . 3.

өтм. шаттык, шатыра-шатмандык.

4. арго (бир нерсеге) кумар болгон, берилген, ашык. ~ bacayı sarmak 1)

болор иш болуу. 2) жагдай өтө кыйын болуу. ~ bombası өрт бом- басы. ~ çıkarmak өрт чыгаруу. ~dan

çıkmış gibi өрттөн чыккансып (үстүндө үйрүп салар кийими жок). ~a körükle gitmek чырагына

май тамызуу. ~dan mal kaçırır gibi керексиз дүрбөлөңгө/жан алакетке түшүү (сөзм. с. дүнүйөсүн өрттөн

куткарып аткансып). ~ merdiveni 1) өрт өчүргүчтөрдүн тепкичи. 2) өрт тепкичи (имараттардын тыш

жагына курулган) . ~ sigortası

өрттөн камсыздандырма. ~ yerine dönmek (бир жер) өрт чыккансып чакчелекей түшүү.

yanık,-ğı 1. күйүк (денедеги) . elindeki ~ daha iyileşmedi колундагы күйүк али айыга элек. 2. күйүк, күйгөн. ~

ekmek күйүк нан. ~ kokmak күйүк жыттануу. 3. күйгөн жер. halıdaki

~ı ördürmeli килемдин күйгөн

жерин тордотуу керек. 4. күнгө күйгөн, карарган. ~ tenli денеси күнгө күйгөн. ~ ekin күнгө күйүп

калган эгин. 5. чабал, араң жан, оорукчан. ~ çocuk оорукчан бала. 6. өтм. күйгөн, армандуу, муңдуу,

жүрөк сыздаткан. ~ ses муңдуу үн. ~ türkü армандуу түркү.

yanıkara вет. кара жама, күйдүргү

(ылаң) .

yanılgı жаңылыштык, ката. ~ya düşmek

жаңылыштык кетирүү. ~ payı

жаңылма ыктымалы.

yanılma жаңылма, ката.

yanılmak жаңылуу, ката жасоо, адашуу.

yanılmaz жаңылбас, так, туура.

yanılsama алдамчы кыял, бурмаланган кабылдоо, иллюзия.

yanıltı кынтык, мүчүлүштүк. yanıltıcı жаңылтуучу, алдамчы. yanıltma жаңылтма.

yanıltmaca 1. жаңылыштыкка түшү- рүүчү сөз/иш. 2. ад. жаңылмач. 3. софизм.

yanıltmaç, -cı ад. жаңылмач.

yanıltmak жаңылтуу.

yanıt, -tı жооп. сал. cevap. ~ almak жооп

алуу. ~ vermek жооп берүү.

yanıtlamak жооп берүү.

yanıtlı жооптуу, жообу бар/берилген.

yanıtsız жоопсуз, жообу берилбеген.

yani 1. башкача/тактап/мындайча айт- канда, демек. ~ bizim geleceğimizi

biliyordunuz, öyle mi? демек, биз- дин келерибизди билчү экенсиңер да, туурабы? 2. ооз. чынында,

кыскасы.

yankesici чөнтөкчү, майда ууру.

yankesicilik,-ği чөнтөкчүлүк, майда уурулук.

yankı 1. жаңырык. 2. өтм. жаңырык, чуу, уу-дуу, реакция. bu sürpriz ev- liliğin ~ları uzun süre daha dinme-

yecek gibi бул сюрприз үйлөнүүнүн уу-дуусу дагы көпкө тыйылбай тургандай. ~ uyandırmak/yapmak

1) жаңыруу. 2) уу-дуу жаратуу. yankılamak (үндү) жаңыртуу. yankılanmak жаңыруу (үн) .

yankılı жаңырыктуу, жаңырган.

yankısız жаңырыксыз, жаңырбаган.

yanlamak 1. жан тараптан/капталдан ке-

түү. 2. бир капталына кыйшаюу. 3.

өтм. жан жыргатуу.

yanlamasına бир капталы менен, жам-

баштап. ~ uzanmak жамбаштап жатуу.

yanlı жактоочу, жандоочу, колдоочу,

күйөрман.

yanlılık,-ğı жактоочулук, жандоочулук, колдоочулук, күйөрмандык.

yanlış 1. жаңылыш, ката. ~ını düzeltmek жаңылышын/катасын түзөлтүү. ~ veriyor комп. жаңылыш белгисин

берип жатат. 2. жаңылган, ката, туура эмес. ~ davranış жаңылыш аракет. ~ yola girmek жаңылыш

жолго кирүү. ~ anlamak туура эмес түшүнүү. ~ anlaşılmak туура эмес кабыл алынуу (бир сөз/аракет) . ~

çıkmak жаңылыш болуп чыгуу. ~ düşmek (телефон) туура эмес/ башка номерге түшүү. ~ hesap

Bağdat'tan döner мак. кыңыр иш кырк жылда билинет. ~ kapı çalmak туура эмес жерге кайрылуу, туура

эмес кишиге туш болуу. ~ı olmak жаңылышы/катасы болуу. ~ın var! жаңылып жатасың! ~ yere бекерге,

калп эле.

yanlışlık, -ğı жаңылыштык.

yanlışlıkla жаңылыштык менен, жаза

тайып, жаңылып-жазып.

yanma 1. жанма, күймө, тутанма. 2.

жарык чачма. 3. ачышма.

yanmak 1. күйүү, жарык берүү. elektrik

yandı электр күйдү. çıra yandığında oda aydınlandı чырак күйгөндө бөлмө жарык боло түштү. 2. күйүп

калуу. pilav yanmış палоо күйүп калыптыр. 3. күйгүзүп алуу. elim yandı колум күйүп калды. 4. ысыгы

артуу. çocuğun vücudu ateş gibi yanıyordu баланын эти оттой жа- нып туруптур. 5. ачышуу, сыздоо.

boğazım yanıyor тамагым ачышып жатат. 6. өрттөнүп кетүү. patlamada çevredeki evler yanmış жарылууда

айланадагы үйлөр өрттөнүп кетип- тир. 7. күйүп/солуп/куруп кетүү, иштен чыгып калуу. ekinler yanmış

эгиндер күйүп кетиптир. kumaş boyadan yanmış кездеме боёкко күйүп калыптыр. 8. өтм. күйүп ке-

түү, зыян тартуу. borcu zamanında ödeyemezsek yandık карызды уба- гында төлөй албасак күйүп кетебиз.

9. кайгы/азап тартуу. мүңкүрөө, бир дарты болуу, арманда калуу. yana- rım, kaçırdığım fırsatlara yanarım

колдон учкан мүмкүнчүлүктөргө арман кылам. yüreğim yanıyor жү- рөгүм сыздайт. 10. жараксыз болуу,

күйүп кетүү. otobüsü kaçırdım, biletim yandı автобуска жетпей калдым, билетим күйүп кетти. 11.

жыдып/оюндан чыгып калуу. 12. өтм. катуу сүйүү, ашык болуу. yanıp tutuşmak 1) күйүп жануу,

өлөрчө сүйүп калуу. 2) катуу аракет кылуу. 13. чымыркануу, жан далбас кылуу. projeni bir an önce hayata

geçirmek için yanıyoruz проектти тезирээк ишке киргизиш үчүн далбас уруп жатабыз. yandı gülüm

keten helva болор иш болду боёсу канды. yanıp tütmek кайгы тартыш, муңканыш. yanıp yakılmak арыз-

арманын айтуу, дарттануу. dert ~

арман кылуу. yana yana istemek

Кудайдан тынбай тилөө, эңсөө.

yansı 1. физ. чагылыш. сал. akis. 2. би-

ол. көнүмүш, рефлекс.

yansıca психол. белимчилик, ыктыярсыз тууроо, эхопракция.

yansılamak 1. (жарык/үн) чагылуу. 2. окшоштуруп тууроо, келекелөө. сал. taklit etmek 3. психол. белим-

чи болуу.

yansıma 1. чагылма (жарык) , жаңырма

(үн) . ~ açısı чагылма бурчу. 2. грам.

тууранды. ~ kelimeler тууранды сөздөр.

yansımak 1. чагылуу (жарык, нур) .

yansıyan ışın чагылган жарык. 2. өтм. чагылуу, жарыя болуу. haber gazetelere genişçe yansıdı кабар

газеталарга кеңири чагылды. yansıtaç,-cı чагылткыч, рефлектор. yansıtıcı 1. чагылтуучу, чагылтма каси-

ети бар. 2. рефлектор.

yansıtmak 1. чагылтуу (жарыкты) , жа- ңыртуу (үндү) . 2. өтм. чагыл-

дыруу, сөз кылуу, жарыялоо.

yansız 1. тарапсыз, бейтарап, калыс, адилет, тең. 2. саяс. бейтарап,

нейтрал. 3. хим. нейтрал. 4. элек.

нейтралдуу (оң, терс эмес) .

yansızlık,-ğı 1. бейтараптык, нейтрали-

тет, калыстык, адилеттик. 2. саяс. ,

хим. , элек. нейтралдык.

yantutmaz тарап тутпас, бейтарап, туура,

калыс.

yantutmazlık,-ğı бейтараптык, тууралык, калыстык.

yapağı койдун жаздык жүнү.

yapak, -ğı к. yapağı. ~ yağı чыбаш.

yapalak,-ğı зоол. жапалак үкү (Bubo

maximus) .

yapay жасалма. сал. sunî. ~ dil жасалма тил. ~ dölleme жасалма уруктандыр-

ма. ~ solunum жасалма дем алды- руу.

yapayalnız жапжалгыз.

yapaylaşmak жасалма боло баштоо,

нукура/табигый түрүн жоготуу.

yapaylık, -ğı жасалмалык.

yapı 1. имарат, түзүлүш, конструкция. 2.

курулуш, курулуп жаткан ар кандай нерсе. ~ gereçleri курулуш мате- риалдары. 3. тарабынан жасалган.

Kırıkkale ~sı bir tabanca Кырык- каледе жасалган тапанча. 4. биол. дене түзүлүшү. сал. bünye. vücu-

dun ~sıyla ilgili дененин түзүлү- шүнө байланыштуу. 5. ар кандай мааниде түзүлүш, структура. dil ~sı

линг. тилдик түзүлүшү. ~ formülü хим. түзүлүш формуласы. atom ~sı физ. атомдук түзүлүшү. jeolojik ~sı

геол. геологиялык түзүлүшү/струк- турасы. 6. мүнөз. кыял. onun ~sı öyle, aldırmayın анын мүнөзү

ошондой көңүл бурбаңыз. ~ bilimi

бот. , зоол. , линг. морфология.

yapıcı 1. жараткан, курган, салган, чы-

гарган. 2. жаратуучу, чыгармачыл, жөндөмдүү, таланттуу. ~ bir kişiliğe sahip чыгармачыл мүнөзү бар. 3. оң

пикир, демөөр берген, шыктандыр- ган, сүрөгөн. ~ desteğini esirgemedi шыктандырган колдоосун аянбады.

yapıcılık,-ğı 1. жаратуучулук, куруучу- лук. 2. чыгармачылык, жөндөмдүү- лүк. 3. шыктандыруучулук, демөөр-

чүлүк.

yapılabilirlik,-ği ишке ашуу ыктымалы

(мис. бир долбоордун/демилгенин) .

yapılaşma курулма, түзүлмө.

yapılaşmak 1. курулуу, түзүлүү. 2.

куралуу, пайда болуу.

yapılı 1. кайсы бир түзүлүштөгү. sağlam

~ bina түзүлүшү бекем имарат. 2.

дене түзүлүштөгү. iri ~ bir adam

бакыйган киши. 3. курулган, са- лынган, жасалган (даяр) .

yapılış 1. жасалыш, курулуш, түзүлүш

(аракет) . 2. жасалыш/курулуш/ түзүлүш (бычымы/өзгөчөлүгү) . bu binanın ~ı depreme dayanıklı бул

имараттын түзүлүшү жер титирөөгө

чыдамдуу.

yapım 1. өндүрүш, курулуш, түзүлүш.

сал. imal. 2. жасоо, жаратуу, чыга-

руу. el ~ı колдо жасалган. kelime ~ı сөз жасоо. 3. санат режиссура (кино, театр, ТВде) . ~ eki грам.

куранды мүчө. ~ evi 1) ишкана. 2)

ортоктук.

yapımcı 1. жасаган, курган, өндүргөн. ~

şirket өндүргөн фирма. 2. режиссёр.

3. программист.

yapıncak I, -ğı ат жабуу.

yapıncak II, -ğı бот. кызыл темгилдүү майда жүзүм.

yapısal түзүлүшкө байланыштуу/тиеше-

лүү, структуралык. ~ dil bilimi

структуралык тил илими.

yapısalcı структуралист.

yapısalcılık, -ğı структурализм.

yapış : ~ ~ 1) жабышкан, илээшкек, былжырак. 2) нымдуу (аба) . 3. ~ ~

olmak чылпылдап, жабышып калуу

(суудан/терден) .

yapışık 1. жабышкан, жабыштырылган.

dolap duvara ~ duruyor шкаф ду- балга жабышып турат. 2. жабышып/ биригип төрөлгөн. ~ ikizler жабыш-

кан эгиздер, сиам эгиздери.

yapışkan 1. жабышкак, илээшкек, был- жырак. ~ çamur илээшкен баткак.

2.өтм. жабышып-жармашкан, та- жатма (киши) .

yapışkanlık,-ğı 1. жабышкактык, илээш-

кектик, былжырактык. 2. өтм. жа- бышкандык, тажатмалык.

yapışmak 1. жабышуу. hamur ellerine

yapıştı камыр колдоруна жабышты. zarf iyi yapışmamış конверт жакшы жабышпаптыр. 2. жабышуу, жакын-

доо (бирөөгө) . 3. (суу нерсе) жабы- шуу, чапталуу. gömleği vücuduna yapışmış көйнөгү денесине жабы-

шып калыптыр. 4. өтм. жабышуу, жандан чыкпоо, жармашуу. yaka- sına ~ жакасына жармашуу.

yapıştırıcı жабыштыргыч, чаптагыч

(зат) . 2. кино жабыштыргыч, чаптагыч (аспап) .

yapıştırma 1. жабыштырма, чаптама. ~

şeridi жабыштыргыч бант, скотч. 2. жабыштырып жасалган. ~ kâğıt чаптама кагаз, обои. 3. тар.

келиндин жүзүнө жабыштырып кооздолгон жасалга.

yapıştırmak 1. жабыштыруу, чаптоо. pul

~ марка чаптоо. 2. өтм. коюп/бе- рип калуу. bir tokat yapıştırdı муш- туму менен бир коюп калды. 3. жа-

быштыруу, жакын коюу, жанаш- тыруу. 4. өтм. айтып/деп салуу (ойлонбостон) . hiç düşünmeden

cevabı yapıştırır ойлонуп отурбай жооп берип салат.

yapıt, -tı чыгарма, эмгек. сал. eser.

yapma 1. жасама, кылма. 2. жасалма (табигый эмес) . ~ çiçek жасалма гүл. ~ dil жасалма тил. ~ uydu

жасалма спутник. 3. жасалмалуулук

(мамиледе/мүнөздө) .

yapmacık,-ğı жасалма, жалган, калп,

жасалмалык. ~ ağlama калп ыйлоо.

~ görünüm жасалма көрүнүш. ~ gülüş калп күлүш.

yapmacıklı жалгандан, жасалма, калп эле, кара күчкө.

yapmacıksız жасалмасыз, табигый.

yapmak 1. жасоо, кылуу, түзүү, куруу, жаратуу. ev ~ үй куруу/салуу. resim

~ сүрөт тартуу. yemek ~ тамак

жасоо. 2. аткаруу, кылуу. iş ~ иш жасоо. ödev ~ тапшырманы аткаруу. vazifesini ~ милдетин аткаруу. 3.

пайда кылуу, себеп болуу. durgun sular sıtma yapar токтогон суулар безгекке себеп болот. 4. оңдоо,

түзөлтүү. tamirci arabayı yaptı ме- ханик машинаны оңдоду. iki yıldır bu yolu yapamadılar эки жылдан

бери бул жолду түзөй алышпады. 5. түзүү, чыгаруу. anlaşma ~ келишим түзүү. 6. уюштуруу, түзүү, жаратуу.

çocuk ~ балалуу болуу. hastane ~

оорукана салдыруу. okul ~ мектеп салдыруу. 7. илим, билимге ээ бо- луу. ilk ve orta öğrenimini İzmir'de yapmış башталгыч жана орто мек- тепти Измирде окуптур. master ve doktorasını Ankara'da yapmış магистратурасын жана докторлугун Анкарада жасаптыр. 8. кылуу. ben ona ne yaptım? мен ага эмне кылдым? şimdi ona iyilik mi yaptım, kötülük mü yaptım, bilmiyorum мен ага эми жакшылык кылдымбы же жамандык кылдымбы, билбейм. uyumuş gibi yap уктамыш болуп кой. 9. дааратын алдына ушатып коюу. çocuk altına yapmış бала ал- дына коё бериптир. 10. бир абал- га/даражага алып келүү. doktor ~ доктур кылуу. hasta ~ оору кылуу. şampiyon ~ чемпион кылуу. zengin

~ бай кылуу. 11. (kilometre, mil, fersah...) ~ жол басып өтүү. yapma!

1) жасаба! кылба!(тыюу салуу) . 2)

койчу! кантип эле! (таң калуу) .

yapmadığını bırakmamak кылбага- ны калбоо. yaptığını bilmemek эмне кылганын билбөө. yaptığı hayır

ürküttüğü kurbağaya değmemek кайырынын чайырын чыгаруу. ne yapalım! эмне кылмак элек! ne

yaparsan yap! эмне кылсаң ошо кыл! ne yapıp edip эмне кылсаң да. yaptı yapacağını! кыларын кылды.

yaprak 1. жалбырак. ~ arıları зоол. жалбырак аарылары. ~ biti зоол. жалбырак бити. 2. тамак катары

колдонулган жалбырак. ~ dolması фаршталган жалбырак. ~ sarması жалбырак оромосу. 3. кат, катмар.

bu baklavada kırk ~ var бул баклавада кырк катмар бар. 4. ба- рак. defter ~ları дептер барактары. ~

aşısı бот. жалбырак кыйыштыр- масы. ~ dökümü жалбырак күбүлүү/ төгүлүү (өсүмдүктөрдө) . ~ gibi

titremek жалбырактай дирилдөө. ~

oynamamak/kıpırdamamak үлп эт- кен жел жок, тынч. ~ sigarası таме- ки сигарасы, пуро. ~ tütün тамеки жалбырагы. ~ ~ кат-кат.

yaprakkurusu солуган жалбырак түстөнгөн.

yapraklanmak жалбырактануу, жалбы- рак байлоо.

yapraklı 1. жалбырактуу. iğne ~ ийне

жалбырактуу. 2. барактуу. doksan ~ defter токсон барактуу дептер. 3. кат-кат, катмар-катмар болгон.

yapraksız жалбыраксыз.

yapsat,-tı жаса да сат (үйлөрдү жасап сатма иши/ыкмасы) .

yapsatçı жасап саткыч (үйлөрдү) .

yaptırım 1. жасатма, аткартма. 2. ук.

санкция.

yaptırmak 1. жасатуу, кылдыруу, аткартуу. 2. заказ кылуу.

yapyakın жапжакын.

yapyalnız к. yapayalnız.

yar I (yardımcı'нын кыск. ) жардамчы.

yarbay подполковник.

yar II жар. ~dan atmak 1) жардан түртүп ийүү. 2) өтм. кырсыкка учуратуу.

yâr,-ri 1. жар, сүйүктүү. 2. дос, жолдош.

3. күйгөн киши, жардамчы, колдоо- чу. ~dan mı geçmeli, serden mi? жардан кечсемби, баштан кечсем-

би? (эки бирдей нерседен бирин тандоо кыйынчылыгында калганда айтылат) . ~ olmak жардам/пайда

болуу.

yara 1. жара. ~ bere жара-мара. ~ kabuğu

жаранын карты. 2. тешик, кетик,

жарака. gemi ~ almış кемеде жарака кетиптир. 3. өтм. жара, дарт, муң, кайгы. ~ açmak 1) жара пайда кы-

луу. 2) өтм. катуу кайгыга салуу. ~ almak 1) жаралануу. 2) өтм. кай- гыга/кейишке түшүү. ~ bere içinde

kalmak этинде/бетинде тамтык калбоо, катуу жаракат алуу. ~sını deşmek/~sına dokunmak жарасына

тийүү, дартын козгоо. ~ işlemek

жарасын тазалоо. ~ izi жаранын тагы. ~ kapanmak жара бүтүү/ карттануу. ~sı olan gocunur мак. шектүү шекинет. ~sına parmak bas- mak жарасын козгоо, талуу жерине тийүү. ~ya tuz/biber ekmek жара- сына туз себүү.

yarabbi! сырд. с. о, Жараткан! о, Кудай!

Yaradan дин Жараткан, Кудай, Теңир.

~a kurban olayım! Кудай, садагаң кетейин! (таң калганда, суктан- ганда айтылат) . ~a kurban ola-

yım, bu ne güzel bir gündü! Кудай, садагаң кетейин, бул кандай сонун күн эле! ~a sığınıp Kудай деп (бол-

гон күчүн жумшап) .

yaradılış 1. жаратылыш, түзүлүш, пайда болуш. 2. жаратылыш, табият, кулк

мүнөз, кыял. ~tan жаратылышынан/ табиятынан/туулгандан. ~ itibariyle мүнөзү/кыял-жоругу боюнча.

yarak,-ğı 1. жарак, курал. 2. орой

эркектик органы.

yaralamak 1. жаралоо. 2. өтм. көңүлүн

калтыруу/оорутуу, капа/ыза кылуу.

yaralanmak 1. жаралануу, жарадар болуу. 2. өтм. көңүлү калып/ооруп

калуу, капа/ыза болуу.

yaralı 1. жаралуу, жарадар. 2. өтм. кай- гылуу, капалуу, муңдуу, дарттуу. ~

kuşa kurşun sıkılmaz мак. жаралуу кушка ок атылбайт.

yaramak 1. жароо. işe ~ ишке жароо. bu

kitap benim işime yaramaz бул китеп менин ишиме жарабайт. 2. пайдалуу болуу, жакшы келүү. ev-

lilik sana yaradı үйлөнүү сага жакшы келди. yarasın! кут болсун!

yaramaz 1. жарабаган, жараксыз, пайда-

сыз. 2. тентек, бейбаш, тил албас (бала) . 3. (эркек үчүн) жүрөөнөк, катынпоз.

yaramazlık,-ğı 1. жараксыздык, пайда- сыздык. 2. тентектик, бейбаштык. ~ etmek/yapmak 1) тентектик кылуу.

2) жоосунсуз/адепсиз жоруктар

жасоо.

yârân (yar'дын көпт. т. ) 1. достор. 2.

тар. жолдоштук, боордоштук (бир

көз карашты тутунгандар) .

yaranmak 1. жагуу, жакшы көрүнүү. 2.

жагынуу, жасакерленүү. bir türlü

bu adama yaranamadım эмне кыл- сам да бул кишиге жакпадым.

yârânlık,-ğı боордоштук, достук, жол-

доштук.

yarar 1. жарактуу, жарамдуу, жараган. 2.

пайда, кызыкчылык. ~ına пайдасы-

на, кызыкчылыгына. görme engelli- ler ~ına düzenlenen sergi сокурлар- дын пайдасына уюштурул-ган көр-

гөзмө. ~ını görmek пайдасын көрүү.

~ı yok пайдасы жок.

yararlanmak пайдалануу.

yararlı пайдалуу, жарактуу. ~ olmak

пайдалуу/жарактуу болуу.

yararlık,-ğı пайдалуулук, жарактуулук.

yararlılık, -ğı к. yararlık. yararsız пайдасыз, жараксыз.

yararsızlık,-ğı пайдасыздык, жараксыз-

дык.

yarasa зоол. жарганат (Vespertilio).

yaraşık,-ğı жарашык, жөндүүлүк, ыктуу-

лук, орундуулук. ~ almak жарашуу, жөндүү/орундуу болуу. bu yaşımda dans etmem ~ almaz бул жашымда

бийлегеним туура болбос.

yaraşıklı жарашыктуу, жарашкан, ке- лишкен, ылайык.

yaraşıksız жарашыксыз, ылайыксыз.

yaraşmak жарашуу, бап/төп келүү, ыла- йыктуу/ыктуу/жөндүү болуу. ikisi

birbirine çok yaraşır экөө бири- бирине абдан жарашат.

yaratı чыгарма, жаратылган/чыгарылган

нерсе.

yaratıcı 1. чыгармачыл, жаратуучу. ~ güç

жаратуучу күч. ~ kafa чыгармачыл

баш/мээ. 2. Жараткан, Кудай.

yaratıcılık,-ğı чыгармачылык, жара-туу- чулук.

yaratık,-ğı 1. жандык, макулук. 2. жел-

могуз, коркунучтуу жаныбар.

yaratılış 1. жаратылыш (бычымы/өзгө-

чөлүгү) . 2. жаратылыш, пайда кы-

лыныш, түзүлүш (Кудай тарабы- нан) .

yaratılmak жаратылуу.

yaratım, yaratma жаратма, пайда кылма. yaratmak жаратуу, пайда кылуу, тууду- руу. heyecan ~ шаңдануу/эргүү/

шыктануу жаратуу. huzursuzluk ~ тынчсыздануу жаратуу. tehlike ~ коркунуч туудуруу.

yarbay аск. подполковник.

yarda ярд (=91 см; узундук өлчөмү) .

yardak, yardakçı шерик, жан-жөкөр,

кылмыш ортогу (кылмыш иште- ринде) .

yardakçılık,-ğı шериктик, жан-жөкөрлүк

(кылмыш иштеринде) . ~ etmek кол кабыш кылуу, шериктешүү (кыл- мыш иштеринде) .

yardım жардам, көмөк, кол кабыш. ilk ~ алгачкы/тез жардам. sıhhî/tıbbî ~ медициналык жардам. insanî ~ гу-

манитардык жардам. ~ almak жар- дам алуу. ~da bulunmak/~ etmek жардам берүү. ~ elini uzatmak жар-

дамга кол узатуу. ~ına koşmak/ yetişmek жардамына жетип келүү.

yardımcı 1. жардамчы, көмөкчү, орун ба-

сар. başkan ~sı башчы орун басары.

2. үй кызматында жалданып иште- ген аял. 3. кошумча, жөлөкчү. ~

güçler кошумча күчтөр. ~ ders ко- шумча сабак. ~ fiil грам. көмөкчү этиш. ~ hizmetler кошумча (майда)

жумуштар.

yardımlaşma жардамдашма, көмөктөш- мө.

yardımlaşmak жардамдашуу, көмөктө- шүү.

yardımsever боорукер, кайрымдуу, жар-

дамын аябаган.

yâren дос, жолдош.

yârenlik,-ği достук, жолдоштук. ~ etmek

достук/жолдоштук кылуу, досчо

сүйлөшүү.

yargı 1. бүтүм, чечим. 2. филос. ой жо- рум, бүтүм. сал. hüküm. 3. ук. сот

(процесс) . 4. ук. өкүм. ~ erki өкүм күчү. ~ evi сот (мекеме) . ~ yolu адилеттик/укук жолу.

yargıcı ук. жюри мүчөсү, арбитр. сал.

hakem. ~lar kurulu ук. жюри.

yargıç, -cı сот. сал. hâkim.

yargılama сот, сотто карама.

yargılamak ук. соттоо, сотто ишин кароо.

Yargıtay ук. кассациялык сот (төмөнкү баскычтагы соттордун өкүмүнүн калыстыгын көзөмөлдөөчү/кайра

кароочу жогорку баскычтагы сот) .

yarı 1. жарым. günün ~sı beklemekle geç-

ti күндүн жарымы күтүп атып өттү. öğrencilerin ~sı gelmemiş окуучу- лардын жарымы келбептир. 2. орто.

gece ~sı түн ортосу. ~ yolda kaldık орто жолдо калдык. 3. чала, жарым- жартылай, толук эмес. ~ anlamak

чала түшүнүү. ~ pişmiş чала быш- кан. 4. спорт оюндун жарымы, тайм. birinci ~da hesap eşitti

биринчи таймда эсеп тең болчу. ~da bırakmak жарым/чала калтыруу. ~ buçuk 1) чала бучук. 2) болор-

болбос, өтө аз. ~ final спорт жарым финал. ~ fiyatına жарым баасына. ~ inme мед. жарым-жартылай шал.

~da kalmak жарым/бүтпөй /чала ка- луу. ~ küre геогр. жарым шар. ~ tok чала тоют. ~ tropik iklim геогр.

субтропиктик климат. ~ ~ya жарым- жартылай, жарымдап. ~ yolda bırakmak жарым жолдо таштап

салуу.

yarıcı I 1. (отун) жаргыч. 2. бөлүп- жаруучу. 3. аск. жарып өтүүчү.

yarıcı II (бир нерсенин) жарымына эгедер/орток.

yarıçap, -pı мат. радиус.

yarık,-ğı 1. жарык, тилик, тешик. ~ tekne

жарык таштек. 2. жарык, тешик, ти- лик. görme ~ından izliyordu кароол тешигинен карап турган. 3. өтм. келишпестик, бөлүнмө, араздашма.

yarılamak жарымдоо, ортолоо, теңдөө, жарымын/теңин басып өтүү.

yarılma жарылма.

yarılmak 1. жарылуу, бөлүнүү, жарака кетүү. 2. аск. жарып өтүлүү.

yarım 1. бүтүндүн жарымы. ~ saat içinde ordayız жарым саат ичинде ал жердебиз. sadece ~ gün çalışıyor

жарым күн эле иштейт. 2. жарым өлчөмдө. ~ kilo peynir, ~ kilo zeytin aldım жарым кило быштак, жарым

кило зайтун алдым. 3. (саатта) он эки отуз, жыйырма төрт отуз. ~ı çeyrek geçmişti саат бирге он беш

мүнөт калган. 4. жарым-жартылай, чала. ~ bırakmak (бир ишти) жарымынан/чала таштап салыш.

~da он эки/жыйырма төрт отузда (саат менен) . ~ adam жарым жан, майып. ~ ağız/ağızla оозунун учу

менен, көңүлсүз, жайкап. ~ akıllı

кем акыл. ~ baş ağrısı мед. шакый.

~ bilgi чала билги/маалымат. ~ daire

мат. жарым айлана. ~ doğru мат. жарым шоола. ~ elma, gönül/hatır alma аз да болсо, көптөй көр (белек

тууралуу) . ~ iş чала иш. ~ kalmak чала/бүтпөй калыш. ~ küre геогр. , мат. жарым шар. ~ pabuçlu 1) чор

таман, кембагал. 2) селсаяк, аягы суюк (аял) . ~ pansiyon 1) кызмат- тардын жарымынан пайдаланма

системасы (отелдерде) . 2) арго кем акыл. ~ porsiyon 1) жарым пор- ция (тамак) . 2) өтм. жарым жан.

~ uyak ад. жарым уйкаш. ~ yamalak жарым-жартылай, чала.

yarımlamak 1. жарымдоо, жарымын тү-

гөтүү. 2. жарымын бүтүрүү (бир иштин) .

yarımlık,-ğı 1. жарымдык, жарым жан-

дык. 2. мед. чурку.

yarımşar жарым-жарымдан. ~ ekmek dağıtıldı жарым токочтон таратылды.

yarın 1. эртең. ~ yola çıkacağız эртең жолго чыгабыз. 2. өтм. келечек, эртеңки күн. ~ öbür gün эртең-

бүрсүгүнү, жакынкы күндөрдө.

yarınki эртеңки. ~ kazdan bugünkü tavuk/yumurta yeğdir мак. эртеңки

куйруктан бүгүнкү өпкө артык (сөзм. с. эртеңки каздан бүгүнкү тоок/жумуртка артык).

yarış 1. мелдеш. ~ı kaybetmek мелдеште жеңилүү. ~ı kazanmak мелдеште жеңип чыгуу. 2. жарыш, чуркоо, ат

чабыш. ~ arabası жарыш маши- насы. ~ atı күлүк, жарыш аты. 3. өтм. атаандаштык, жарыш. silah-

lanma ~ı куралданма жарышы. ~ et- mek 1) жарышка түшүү. 2) атаан- дашуу. ~ alanı ат чабыш жери.

yarışçı 1. мелдешке катышкандар. 2. ата- андаш.

yarışma 1. жарышма, мелдешме. 2. кон-

курс. güzellik ~sı сулуулук жарыш- масы/конкурсу.

yarışmacı жарышкан/мелдешкен (киши) ,

атаандаш.

yarışmak 1. жарышуу, мелдешүү. 2. өтм.

жарышуу, таймашуу, атаандашуу.

yarkurul жардамчы комиссия (кайсы бир маселени кароо үчүн түзүл- гөн).

yarlık I, -ğı тар. жарлык, буйрук.

уarlık II,-ğı жарлык, жубайлык, түгөй- лүк.

yarma 1. жарма (мис. отунду) . 2. кап- чыгай. demir yolu birçok ~lardan geçer темир жол бир топ капчыгай-

лардан өтөт. 3. аск. жарып өтүш. 4. данегинен оңой ажыраган/жарып желген. ~ şeftali жарып жеме

шабдаалы. 5. арго далдайган, эби- сыны жок (киши) . 6. жара тартма, кесек тартылган дан, талкан. ~

buğday буудай талкан.

yarmak,-ar 1. жаруу, бөлүү. odun ~ отун жаруу. 2. жарып/жиреп өтүү. 3. талкан тартуу (буудайды/арпаны) . yarpuz бот. майда гүлдүү жалбыз

(Ment ha pul egium) .

yârüağyar дос-душман, ар ким.

yas аза. ~a gömülmek азага чөмүлүү. ~ tutmak аза күтүү.

yasa 1. мыйзам, закон. 2. эреже. doğa ~sı

табият эрежелери. 3. (илимде) закон, заң. yer çekimi ~sı жердин тартылуу күчү заңы. ~ çıkarmak/

koymak/yapmak мыйзам/заң чыга- руу. ~ dışı мыйзам тышы. ~ koyucu мыйзам чыгаруучу. ~ önerisi/teklifi

мыйзам сунушу. ~ tasarısı мыйзам долбоору.

yasak,-ğı 1. жасак, тыюу. ~ aşk жасак

сүйүү. ~ bölge жасак (тыюу салынган) аймак. ~ etmek/koymak жасак кылуу, тыюу салуу. ~ı

kaldırmak жасакты жоюу. ~ meyve миф. жасак мөмө (Адам Ата, Обо Эне жеген мөмө) . 2. жасакталган,

тыйылган. sigara içmek ~tır чылым чегүү жасакталган. ~ olmak тыюу салынган. ~ savmak 1) огожо

кылуу, эптештирип туруу. 2) кадыр- көңүл үчүн/ыктыярсыз жасоо (бир ишти) .

yasakçı 1. тар. кавас (элчиликтерде коопсуздук кызматкери). 2. ооз. сакчы, күзөтчү.

yasaklamak жасактоо, жасак/тыюу са- луу.

yasaklayıcı жасак/тыюу салган.

yasal 1. мыйзамдуу, мыйзам ченемдүү. 2.

легал, ачык, уруксаттуу.

yasalaşmak ук. мыйзамдашуу, мыйзамга

айлануу.

yasalaştırmak ук. мыйзамдаштыруу, мыйзамга айландыруу.

yasallaştırmak мыйзамга такоо, мыйзамдуу кылуу.

yasallık,-ğı мыйзамдуулук, легалдык.

yasama мыйзам чыгарма. ~ kurulu

мыйзам чыгарма комиссиясы. ~ meclisi мыйзам чыгаруу органы, парламент. ~ organı мыйзам чы- гаруу органы. ~ yetkisi мыйзам чыгаруу укугу. ~ yılı (парламент- тин) бир жылдык иш мөөнөтү.

yasamak 1. тартипке/жөнгө салуу, ирет- төө. 2. мыйзам чыгаруу.

yasamalı мыйзамга ылайык, мыйзам

чегинде.

yasasız мыйзамсыз, уруксатсыз.

yasemin бот. жасмин (Jasminum).

yasin дин ясин (Куран сүрөсү) . yaslamak жаздоо, жөлөө, таёо. yaslanmak I 1. жаздануу, жөлөнүү, тая-

нуу. 2. өтм. (бирөөгө) таянып/ ишенип алуу.

yaslanmak II аза күтүү.

yaslı азалуу. сал. matemli.

yasmak 1. ооз. жазуу, түзөлтүү, быры- шын кетирүү. 2. бошотуу, жайып

жиберүү.

yassı жайпак, жалпак. ~ kurtlar жалпак курттар. ~ kadayıf жалпак кадайыф

(түрк таттуусу) .

yassılmak жалпаюу, жазылуу.

yastık, -ğı 1. жаздык (уктоо/дем алуу

үчүн) . 2. жаздык формасындагы ар кандай нерсе. eyer ~ı көрпөчө. iğne

~ı ийнелер сайылган жаздыкча.

hava ~ı авто аба жаздыгы. 3. жөөк, чөнөк, жээк (көчөт отургузулуш үчүн) . (bir) ~a baş koymak баш

кошуу. (bir) ~ta kocasınlar! бир жаздыкта карышсын! (үйлөнгөн- дөргө айтылган тилек) . ~

kılıfı/yüzü жаздык кап.

yaş I 1. адам жашы. kaç ~ındasın? канча жаштасың? benim ~ımda менин

жашымда. ~ını doldurmamak бир жашка чыга элек болуу. 2. жаш, курак, өмүр. genç ~ta ölmüş жаш

кезинде өлүптүр. ~ı gelmiş жашы улгайып калыптыр. ~ına basmak жашка чыгуу. ~ını/başını almak

жашы бир топко барып калуу. ~ına

başına bakmadan карыганына кара- бай, сакалын сүйрөп алып/ сапсай- тып (жактырбоо иретинде) . ~ı benzemesin! (Кудай) жашын бербе- син! (жаш өлгөн бирөөгө салыш- тырылганда) . ~ını göstermemek өз жашынан жаш көрүнүү. ~ günü туулган күн. ~ haddi/sınırı 1) жаш чеги (бир кызмат үчүн) . 2) арда- герликке чыкма жашы. ~ın ne başın ne? жашың да, башың да жетпейт (бир иш үчүн жаштык/тажырый- басыздык кыларын билдирет) . ~ı tutmamak жашы жетпөө. ~ı yerde sayılası! каргыш жерге/көргө киргир! (bir) ~ıma daha girdim! ой, тобо! (мурун билбеген бир нерсени жаңы билгенде айтылат) .

yaş II 1. көз жашы. 2. жаш, чылгый, ным, нымдуу. ~ kayın жаш кайың. 3. суу- луу. ~ çamaşır кургай элек/суу кирлер. ~ odun суу отун. 4. арго жаман, чатак. bugün işler ~ бүгүн иштер чатак. ~ akıtmak/dökmek жаш агызуу/төгүү. ~lara boğulmak көз жашына муунуу, ычкыруу. ~ını içine akıtmak кайгысын ичине катуу. ~ tahtaya/yere basmak өз куулугунун курманы болуш.

yaşa! сырд. с. жаша! бали! баракелде!

yaşam 1. жашоо, турмуш. сал. hayat. 2. өмүр. ~ biçimi турмуш жагдайы. ~ düzeyi жашоо деңгээли. ~ felsefesi

жашоонун маңызы/философиясы. ~ koşulları жашоо шарты. ~ öyküsü өмүр баяны. ~ süresi өмүр узундугу.

yaşama жашама, жашоо. ~ çabası жашоо күрөшү. ~ sevinci жашоо кубанычы.

~ uğraşısı турмуштук кыйынчылык-

тар/убаракерчиликтер.

yaşamak 1. жашоо. bekâr ~ бойдок жашоо. şehirde ~ шаарда жашоо. 2.

тирүү болуу, өмүр сүрүү. annen yaşıyor mu? апаң тирүүбү? 3. күн көрүү. bu maaşla nasıl yaşanır? бул

айлык менен кантип күн көрүлсүн?

4. унутулбоо, эстен чыкпоо. anısı hep yaşayacak элеси эстен чыкпайт.

5. жыргоо, ырахатка батуу. hayatını

~ жыргалын көрүш, жанын жыр- гатыш. yaşadık! жыргадык! bu iş olursa yaşadınız! бул иш болуп

кетсе жыргадыңар!

yaşamsal жашоо/турмушка байланыш- туу. сал. hayatî.

yaşantı 1. жашоо, өмүр. ~ biçimleri жа- шоо бычымы. 2. турмуштук тажы- рыйба. ~sını kitap olarak yazdı тур-

муштук тажырыйбасын китеп кылып жазды. 3. турмуш. köy ~sı айыл турмушу.

yaşarmak 1. ным/суу болуу, чылгый тар- туу. 2. көзгө жаш келүү/айлануу. gözlerim yaşardı көздөрүмө жаш

айланды.

yaşartıcı 1. (göz ~) жаш агызуучу. göz ~ bomba көздөн жаш агызуучу бомба.

2. өтм. аяныч туудуруучу, кейи- түүчү.

yaşatmak 1. жашатуу. 2. унуттурбоо,

эстен чыгартпоо. anısını ~ элесин эстен чыгарбоо. 3. өтм. жыргатуу, чардатуу.

yaşayış 1. жашаш, өмүр сүрүш. 2. жашоо жагдайы.

yaşın : ~ ~ жашыруун, тымызын.

yaşıt,-dı теңтуш, жашташ, курдаш, кырдуу.

yaşlanmak I каруу, улгаюу.

yaşlanmak II суу/ным болуу.

yaşlı I картайган, кары, карыган, улгайган. ~ başlı көптү көргөн. ~lar

yurdu картаңдар үйү.

yaşlı II көзү жаштуу, ыйлаган.

yaşlık,-ğı 1. нымдуулук, суулуулук,

чылгыйлык. 2. ылай.

yaşlılık, -ğı картаңдык, карылык.

yaşmak,-ğı эск. яшмак (аялдардын

жүзүн жапкан бир чадра түрү) .

yaşmaklı яшмак тагынган.

yat I, -tı тар. , аск. соот.

yat II, -tı яхта. ~ kulübü яхта клубу.

yatağan ятаган (кош миздүү бычак) .

yatak, -ğı 1. төшөк, орун, керебет. 2. нук, сай (суунун) . 3. жатак. aslan ~ı

арстандын жатагы. tavşan ~ı коён жатагы. 4. өтм. уюк, жатак. hırsız

~ı уурулардын жатагы/уюгу. eşkıya

~ı каракчылардын уюгу. 5. геол. кен. petrol ~ı нефти кени. 6. катмар. çakıl ~ı шагыл катмары. 7. тех. та-

янч, таканч. eksen ~ı өзөк таканчы.

8. очок, борбор. amele ~ı жумушчу- лар очогу. 9. көчөт отургузулчу

чуңкур. 10. жумуртка/мөмөлөр сак- талчу саман жатак. ~ limonu жатак- та сакталган лимон. ~a bağlamak

төшөктөн турбай калуу. ~ çarşafı шейшеп. ~a düşmek төшөккө жатып калуу. ~a girmek төшөккө жатуу. ~a

kaçırmak алдына коё берүү. ~ odası уйку бөлмөсү. ~ını yapmak төшөк салуу.

yatakhane жатакана.

yataklı 1. керебеттүү. iki ~ odalar эки керебеттүү бөлмөлөр. 2. нугу/сайы

терең (өзөн, суу ж. б. ) . 3.

төшөктүү вагон.

yataklık,-ğı 1. төшөк, керебет. 2. жашы-

рып жапма (кылмышкерлерди) . 3. керебеттүү, төшөктүү. on ~ koğuş он керебеттүү камера (түрмөдө) . ~

etmek кылмышкерлерди корго- лотуу, жаап-жашыруу.

yatalak,-ğı жаталак, тура/баса албаган

оору.

yatay горизонталдык.

yatçı яхтачы.

yatçılık,-ğı яхтачылык бизнеси/иши.

yatı жатуу, түнөө. ~ya kalmak (бирөөнүн үйүндө) жатып/түнөп калуу.

yatık,-ğı 1. жантык. ~ doğru мат. жан- тык сызык. ~ kenar геом. гипоте- нуза. 2. эскирген/сапатын жоготкон.

~ kumaş эскирген кездеме. 3. кай- рылган, кайырма. ~ yaka кайырма жака.

yatılı 1. жатып иштеген/окуган. siz ~ mı

okuyorsunuz? силер жатып окуй- суңарбы? 2. интернаты бар. ~ okul мектеп- интернат.

yatır ыйык киши, олуя.

yatırım 1. жатырым, инвестиция. ser- maye ~ı капитал жатырымы. para ~

акча жаткыруу (бир ишке) . 2. капитал. ~ yapmak капиталды бир ишке салуу (пайда табуу үчүн) .

yatırımcı жатырымчы, инвеститор.

yatırmak 1. жаткыруу. misafiri otele yatırdık конокту отелге жаткырдык.

2. жыгуу, жапыруу. yağmur ekinleri yatırdı жамгыр эгиндерди жыгып кетти. 3. конок кылуу. 4. акча

жаткыруу. parayı bankaya yatırmış акчаны банкага жаткырыптыр. 5. төлөө. faturayı ~ квитанцияны

төлөө. vergi ~ салык төлөө. 6. чылап коюу (тузга/шекерге) . 7. жазуу, түзөлтүү. 8. каржылоо, сарптоо. 9.

арго атаандашын жеңүү

(мелдеште) .

yatısız үйүнөн барып-келип окуган

(окуучу) .

yatışmak 1. тынчуу, токтоо. fırtına yatıştı бороон тынчыды. 2. жоошуу,

тынч алуу, басылуу. heyecanı yatıştı дүрбөлөңү басылды. ortalık yatıştı айлана тынчыды.

yatıştırıcı тынч/сеп алдыруучу, жоошу- туучу, басуучу. ~ ilâçlar verildi сеп алдыруучу дарылар берилди.

yatıştırmak тынчытуу, жоошутуу, басуу.

yatkın 1. ийилген, жантайган, жантык.

2. ыктуу, шыктуу, жөндөмдүү.

3. өтм. ыктаган, ыктуу, ыңгайлуу.

4. эскирген, борсуган, бүксүгөн

(көп жаткандан) . ~ mal жатып

эскирген товар.

yatkınlık,-ğı 1. жантыктык, кыйшыктык.

2. ыктуулук, шыктуулук, жөндөм-

дүүлүк.

yatmak,-ar 1. жатыш. sırt üstü ~ чалка- сынан жатыш. yüzükoyun ~ көмкө-

рөсүнөн жатыш. 2. төшөккө жатуу

(уктоо үчүн) . 3. жатып/жыгылып калуу. rüzgârdan ekinler yattı шамалдан эгиндер жыгылып калды.

4. ооруп жатып калыш. dört gündür yatıyor төрт күндөн бери жатат. 5. сакталып туруш/жатыш. mal

depoda yatıyor товар деподо жатат.

6. чыланып/чыкталып туруш. 7.

түрмөдө жатыш. babası hırsızlıktan

beş yıl yatmış атасы уурулуктан беш жыл түрмөдө жатыптыр. 8. көмүлүп жатыш. şehitlerimiz bura-

da yatıyor шейиттерибиз бул жерде жатат. 9. жазылыш, түзөлүш. kumaş ütülenince yattı кездеме үтүк-

төлгөндө жазылды. 10. бар болуш, жатыш. onun başarısının ardında babasının desteği yatıyor анын

ийгилигинин артында атасынын колдоосу бар. 12. (бир иш) токтоп/ жүрбөй калыш. fabrika işi yattı

фабрика иши токтоду. 13. жыныс- тык байланышта болуш. 14. көңүл- гө жагыш, жактырыш. yatıp kalkıp

жатып-туруп, күндүр-түндүр. yatıp kalkmak 1) жатып-туруп/түнөп жүрүү. 2) жыныстык байланышта

болуу. nur içinde yatsın! (өлгөн киши үчүн) нур ичинде жатсын! üstüne ~ үстүнө жатып алуу. yatan

arslandan/kurttan gezen tilki yeğdir мак. өлгөн арстандан тирүү чычкан артык.

yatsı 1. эл жатар маал. 2. дин куптан. ~ namazı куптан намазы.

yavan 1. майсыз, даамсыз (тамак) . 2.ка-

рандай, катыксыз, куру. ~ ekmek куру нан. 3. өтм. жупуну, көңүл- сүз. 4. өтм. билимсиз, маданият-

сыз.

yavanlaşmak 1. татсыз/даамсыз тартуу.

2. өтм. жупуну/одоно боло баш-

тоо, кедери кетүү.

yavanlık,-ğı 1. татсыздык, даамсыздык.

2. өтм. жупунулук/одонолук/ке-

дерсиздик.

yavaş 1. жай, акырын (ылдамдык) . ~ yürüyüş жай жүрүш. 2. жоош, момун. ~ adam жоош киши. 3. акырын, пас (үн) . ~ sesle пас үн менен. 4. акырын, кылдат, абайлап.

~ tutmak кылдат кармоо. ~!

акырын! ~tan almak 1) астейдил мамиле жасоо. 2) (бир ишти) өтө жай аткаруу. ~ gel/ol! чактап сүйлө!

(мактанып сүйлөгөндөрдү тыюу үчүн) . ~ atın tekmesi pek olur мак. жооштон жоон чыгат. ~ ~ акырын-

акырын, аста-аста, кичинеден. yavaşça акырын, жайынча, секин. yavaşlamak акырындоо, жайлоо, ылдам-

дыгын азайтуу.

yavaşlık,-ğı 1. акырындык, жайлык (ыл-

дамдыкта) . 2. акырындык, пастык

(үндө) . 3. жооштук, момундук

(мүнөздө) .

yaver 1. аск. адъютант. 2. эск. жардам-

чы. (şansı) ~ gitmek иши оңунан чыгыш.

yavru 1. бала (адамдын, айбандын) . ~m

сырд. с. каралдым, кулунум (бала- сына/баласы жашында \гыларга кайрылуу) . 2. жаш бала (айбан-

дын, адамдын) . kirpi ~suna yumu- şağım dermiş мак. карга баласын аппагым дейт. köpek ~su иттин

баласы, күчүк. 3. арго жаш, сулуу аял. 4. өтм. бир нерсенин кичине- си/кичиртилгени. saray ~su bir ev

кичиртилген сарай сыяктуу бир үй.

~ kapı кичине эшик, калитка. ~ atmak бала салуу/түшүрүү (айбан-

дар) . ~ çıkarmak балапан басып чыгаруу (куштар) .

yavruağzı, -nı ачык күлгүн түс.

yavrucak,-ğı 1. балакай, балапан. 2. беча- ра бала (боору ооруу иретинде) . ~, yetim kaldığının farkında değil бе-

чара бала жетим калганын билбейт.

yavrucuk,-ğu балакай (эркелетүү иретинде) .

yavrukurt, -du изкубар жаш бала.

yavrulamak төлдөө, төл берүү (айбан- дар) , балапан басып чыгаруу (куш- тар) .

yavşak,-ğı 1. ооз. сирке. ~ büyüdü bit ol- du, enik büyüdü it oldu мак. сирке чоңоюп бит болду, күчүк чоңоюп ит

болду. 2. өтм. көп сүйлөгөн, жалпактаган (киши) .

yavşan : ~ otu бот. артемис (Art emisia) .

yavuk, -ğu баш байлама, кудалама

(кызды) .

yavuklamak (бирөөнүн) башын байлоо,

кудалап коюу.

yavuklu башы байланган, сөйкө салын- ган (кыз) .

yavuz 1. кыйын, катуу, катаал, заалим. 2. өткүр, жүрөктүү, кайраттуу. 3. ооз. жакшы, сонун, келишкен. ~ hırsız

ev sahibini bastırır мак. уурусу күч болсо, ээси доого жыгылат/өлөт.

yavuzluk,-ğu 1. катуулук, катаалдык, заа-

лимдик. 2. жүрөктүүлүк, кайрат- туулук, өткүрлүк.

yay 1. жаа (курал) . ~ boşaltmak жаа

атуу/тартуу. 2. тех. жаа, пружина. araba ~ı машиненин рессору. kane- penin ~ı дивандын жаасы/пружи-

насы. 3. муз. жаа (музыкалык ас- паптарда) . 4. мат. жаа. 5. жаача (жүн тыткан) . Y~ астр. Жаачы

(Зодиак топ жылдызынан бири) . ~ gibi жаадай. ~ gibi fırladı октой учуп жөнөдү. ~ gibi kaşlar жаадай

керилген каштар.

yaya 1. жөө, жөөлөр. ~ geçidi жөө кечмелиги/өткөөлү. ~ kaldırımı/yolu

тротуар. 2. аск. жөө аскер. 3. жөөлөп-жалаңдап. ~ gitmek жөө баруу. ~ bırakmak 1) жөө калтыруу.

2) жеңүү, баш ийдирүү. ~ kaldın tatar ağası! куру жалак калуу, тилеги таш кабуу. ~ kalmak 1) жөө

калыш. 2) колунан (бир иш) келбей калыш.

yayan 1. жөө. ~ gitmek жөө барыш. 2.

өтм. билгисиз, маалыматсыз,

түшүнүгү жок. borsa işinde ~ биржа ишинен билгиси жок. ~ yapıldak жөө жалаңдап.

yaydırmak I жайдыруу, салдыруу (жер-

ге, үстөлгө ж. б) .

yaydırmak II айнытуу,баш тарттыруу.

yaygara 1. кыйкырык-өкүрүк, ызы-чуу, чатак, чуу. ~ koparmak/~yı basmak ызы-чуу салуу, чатак чыгаруу. 2.

өтм. арыз, дат.

yaygaracı тажаал, ажаан, долу, чатак, чыр.

yaygı жерге салар, төшөк.

yaygın 1. жайылган, таралган, билинген, колдонулган. ~ bir haber жайылган

кабар. ~ bir söz кеңири колдонулган сөз. 2. жайылып кеткен. ~ leke жайылып кеткен так. ~ eğitim

кошумча билим берүү. ~ yanlış калпы-чыны аралаш, жарымы төгүн, жарымы чын.

yaygınlaşmak жайылуу, таралуу, кеңири колдонула баштоо.

yaygınlık,-ğı кеңири жайылыш/таралыш,

популярдуулук, белгилүү-лүк.

yayık I,-ğı май чыгаргыч идиш. ~ dövmek/vurmak/yaymak май

чыгаруу. ~ yağı сүттөн чайкап чыгарылган май.

yayık II,-ğı жайык, жайпак. ~ yaka

жалжагай жака. ~ ~ керип-чоюп, созуп. ~ ~ anlatmak таптап сүйлөө.

yayılı жайылуу, салынуу, төшөлүү.

odasında her zaman yörük kilimi ~ dururdu бөлмөсүндө йөрүк шалчасы салынып турчу.

yayılımcı 1. империалист. 2. империа- листтик.

yayılımcılık, -ğı империализм.

yayılma 1. жайылма, таралма (сөз, кабар ж. б. ) . 2. физ. жайылма (жарык/ шоола/үн) . ~ hızı жайылма ылдам-

дыгы.

yayılmak 1. жайылуу, таралуу. 2. (оору)

жугуу, жайылып/тарап кетүү. 3.

жайылуу (кир, так ж. б. ) . 4.

салынуу, төшөлүү, жайылуу. kilim

~ шалы төшөлүү. 5. кеңири токто- луу/ачыктоо. konunun detaylarında

~ istemedi теманын майда-чүй- дөсүнө токтолгусу келбеди. 6. жа- йылуу, оттоо (мал) .

yayım 1. жарыя(лама), басма (басма сөз- дө, китепте) . 2. (радио/теледе) жарыя, уктуруу, көргөзүү, берүү.

yayımcı 1. жарыялаган/бастырган (ки- ши) , едитор. 2. (радио/теледе) редактор, продюссер.

yayımcılık, -ğı жарыялама иши.

yayımlamak 1. жарыялоо, басып чыгаруу

(китепти ж. б. ) . 2. жарыялоо,

угузуу, көргөзүү, обого чыгаруу

(радио/теледе) .

yayın I 1. жарыя, басылма. 2. жайын.

radyo ~ı радио жайыны. televizyon

~ı телекөрсөтүү. ~evi басма.

yayın II : ~ balığı зоол. жаян балык

(Silurus glanis) .

yayınma геол. , физ, хим. жайылма, диффузия.

yayıntı каңшаар, жайылган сөз.

yayla жайлоо. ~ çiçeği/gülü бот. жайлоо гүлү (Helichrysum). ~ çorbası жай-

лоо сорпосу (айран, ун, жумурт- ка, майдан жасалат) .

yaylak, -ğı жайым.

yaylalık, -ğı геогр. бөксө тоолор. yaylamak жайлоо жайлаш. yaylandırmak 1. жаа/пружина коюп кый-

мылга келтирүү. 2. жаа түрүнө келтирүү.

yaylanmak 1. жаа/пружина үстүндө кый-

мылдоо. 2. селкилдөө. 3. арго дыр/ зыр коюу, качып кетүү.

yaylı 1. жаачан, жаа менен куралданган.

~ asker жаачан аскер. 2. селкилдек/ серпилме/пружиналуу. ~ koltuk селкилдек кресло. 3. селкилдек ат

арабасы, тарантас. 4. муз. жаалуу (музыкалык аспап) . ~ çalgılar жаа менен чалынган аспаптар.

yaylım 1. жайлоо, жайыт. 2. жайылган,

жапырт. 3. арго эсеп-кысап. ~ ateş

1) жапырт атылган ок. 2) өтм. бир ооздон/бир мезгилде жекеге алуу

(оозеки/жазуу түрүндө) . ~ ateşine tutmak жапырт кол салуу.

yayma 1. жайма, таратма. 2. жайма базар.

yaymacı жайма базарчы.

yaymak 1. жаюу, салуу. yatağı ~ төшөк салуу. 2. жайып/таратып жиберүү.

dedikodu ~ ушак таратуу. 3. жу- гузуу, таратуу. sıtmayı sivrisinekler yayar безгекти чиркейлер жугузат.

4. төгүү, жаюу. lekeyi ~ такты жайылтуу. tozu ~ чаңды таратуу. 5. жаюу, оттотуу (малды). 6. чачуу,

иретин бузуу (үйдүн) .

yayvan 1. жалпак, жапыз. ~ ev жалпак үй. 2. жай, таптап (сүйлөө) . ~ kase

жалпак кесе. ~ ~ жайма-жай, таптап

(сүйлөө) .

yaz жай. ~a çıkmak жайга жетүү. ~ı

getirmek жайды эрте алып келүү (жайкы кийимдерди эрте кийип алгандарга айтылат) . ~ günü

жайдын күнү. ~ kış жайдыр- кыштыр. ~ saati жайкы саат (айрым өлкөлөрдө жаз, жай айларында

бир саат алдыга жылдырма ыкмасы) . ~ yağmuru өткүн.

yazanak, -ğı жазылган пикир.

yazar 1. жазуучу. 2. автор. ~ hakkı

авторлук укук.

yazarlık,-ğı 1. жазуучулук. 2. авторлук.

yazboz : ~ tahtası кирген-чыккан окуу- чуларды каттаган такта. ~ tahtasına çevirmek бири-бирине карама-кар-

шы чечимдер алуу.

yazgı жазмыш, тагдыр, маңдайга жа- зылган жазуу.

yazı I 1. жазуу, жазуу иши. eski Türk ~sı байыркы түрк жазуусу. ~ aletleri жазуу куралдары. 2. алфавит. çivi

~lar шынаа жазуулар. 3. кол жазма. okunaklı ~ жакшы окулган жазуу. 4. макала, аңгеме, новелла ж.б. ~ları-

nızı takip ediyorum жазгандары-

ңызды үзбөй окуйм. 5. өтм. жаз- мыш, тагдыр, маңдай жазуусу. ~ bilimi графология. ~yı çıkarmak/ sökmek жазууну чечмелөө/окуу. ~ dili адабий тил. ~ya dökmek жазып алуу (мис. текстти) . ~ya gelme- mek жазып бере алгыс. ~ hocası сулуу жазуу мугалими. ~ makinesi жазма машинкасы. ~ masası жазуу үстөлү. ~ tura чучукулак (ыргы- тылган тыйындын эки бетиндеги жазуу же герб туш келишине карата жорум жасалат) . ~mı, tura mı? жазуубу, гербби?

yazı II жайык, түздүк. ~ yaban ой-кыр.

yazıcı 1. катчы, жазгыч, клерк, секретарь.

2. аск. жазуу иштери жооптуусу. 3.

жазуучу. 4. кино фильмдин жазуу

иштери жооптуусу. 5. комп. жазуучу, принтер. ~ kadın келиндин макияжын жасаган аял.

yazıhane 1. жазуу/маалымат бюросу

(фирмалардын) . 2. жазуу үстөлү.

yazık, -ğı 1. жазык, айып, күнөө, уят. ne

~ı var ki? эмне жазыгы бар? geleme- men büyük ~tı келбей калышың айып болду. 2. убал. ~ olmuş! убал

болуптур! gençliğine ~ жаштыгыңа убал. 3. сырд. с. өкүнүчтүү. ~, ben böyle olmasını istemezdim өкүнөм,

мен мындай болушун каалаган эмес элем. ~lar olsun! каран калсын! ~ etmek убал кылуу, убалына калуу.

çocuğa ~ ettiniz баланын убалына калдыңар. ~ günah жазык-күнөө, убал. ~ günah değil mi bu kadar

masrafa? мынча ысыраптын убалы

(жазыгы) кимге?

yazıklanmak кейип-кепчиниш, бушай-

ман болуш, боору ооруш, өкүнүш. yazıklı жазыктуу, айыптуу, күнөөлүү. yazıksız жазыксыз, айыпсыз, күнөөсүз.

yazılı 1. жазылган, жазуу түрүндө. ~ sınav жазуу түрүндөгү сынак. 2. жазуулуу. ~ taş бети жазуулуу таш.

3. маңдайына жазылып коюлган,

тагдырына жазылган.

yazılım комп. жазылым (soft ware) . ~ düzgesi/sistemi жазылым система-

сы. ~ uyumluluğu жазылым шай- кештиги.

yazılmak 1. жазылуу. mektup yazıldı кат

жазылды. 2. өтм. маңдайга/тагдыр- га жазылуу. kaderime öyle yazılmış тагдырыма ушинтип жазылыптыр.

3. жазылуу, катталуу. kursa ~ курс- ка жазылуу. okula ~ мектепке катталуу.

yazım линг. жазуу эрежелери, орфогра- фия. c ал. imlâ.

yazımsı жай сыяктуу/сыңары.

yazın I адабият. сал. edebiyat. ~ dili

адабий тил.

yazın II жайында. ~ Antalya çok sıcak

olur жайында Анталия абдан ысык болот.

yazıncı адабиятчы, автор, адабий сынчы.

yazınsal адабий, адабиятка тиешелүү/мү- нөздүү.

yazış жазыш, жазма стили/тили.

yazışmak өз ара жазышуу, кабарлашуу.

yazıt,-tı жазуу (бир нерсенин бетине жазылган) , эпитафия. сал. kitabe.

Orhun-Yenisey ~ları Орхон-Энесай жазуулары. ~ bilimi эпиграфия.

yazlamak 1. жаз келүү. 2. жайлоо, жайды

бир жерде өткөрүү.

yazlı : ~ kışlı жайдыр-кыштыр, жай-кыш дебей.

yazlık,-ğı 1. жайкы (кийим ж. б. ) . 2. жайлык, жай үчүн. evinizi bir ~ ki- ralamak istiyoruz үйүңүздү бир жай

үчүн жалдагыбыз келет. 3. жайлак, дача. onun Marmaris'te ve Kuşadası'nda ~ları var анын Мар-

маристе жана Кушадасында жай- лактары бар. 4. жаздык (буудай) . ~ eken her sene aç kalır, güzlük eken

on senede bir aç kalır мак. жаздык эккен ар жылы ач калат, күздүк эккен он жылда бир ач калат. ~a

çıkmak жайлакка/ дачага кетиш.

yazlıkçı жайлакчы, жатакчы.

yazma 1. жазма (иши) . 2. бетине кол ме- нен гүл түшүрүлгөн кездеме, чыт.

işlemeli ~ саймалуу чыт. 3. жоолук. al ~lım кызыл жоолукчаным. 4. кол менен жазылган. ~ kitap колго

жазылган китеп. 5. саймаланган. 6. мед. кулак бези шишиги. ~ eser жазма эстелик. ~ yitimi мед. жазма

жөндөмүн жоготуш, аграфия.

yazmacı жоолук, жууркан ж. б. -нын бетин боёгон уз.

yazmak I, -ar 1. жазуу (ар кыл маа- ниде) . kitap ~ китеп жазуу. mektup

~ кат жазуу. 2. (газетада/жур-

налда) туруктуу автор/журналист болуу. o, Hürriyet'te yazıyor ал Хүррийетте жазат. 3. эсептеп жазуу,

көрсөтүү. elektrik sayacı yazıyor

электр сааты жазып/көрсөтүп турат.

4. каттоо, алуу. o delikanlıyı polis

yazmışlar ал жигитти полицияга алышыптыр. 5. ооз. келиндин ма- кияжын жасоо. 6. өтм. маңдайына/

тагдырына жазып коюу.

yazmak II диал. жазуу, жаюу, бырыш- тырышын кетирүү.

yazmak III линг. жазда- (айрым этиш- терге жалганып, ыктымал-дуулук маанисин берген көмөкчү этиш) .

düşeyazmak жыгыла жаздоо.

öleyazdı өлүп кала жаздады.

yazman катчы, секретарь.

yedek,-ği 1. жетек, кошумча, запас, ре- зерв. ~ anahtar жетек ачкыч. ~ lâstik/teker жетек дөңгөлөк. ~ oyun-

cu жетек оюнчу. ~ subay аск. жетек офицер. 2. жетек, жетектелген айбан. ~ at жетек ат. 3. жетекте

колдонулган чылбыр. 4. ад. ырда кайталанган сап/сөз, редиф. ~ akçe фин. жетек акча, резерв. ~e almak

1) жетекке алыш, жетектеп жүрүш.

2) спорт жетек катары алыш.

yedeklemek 1. жетекке кошуу, жетектеп

коюу, запастоо. 2. жетекке алуу,

жетелеп жүрүү.

yedekli 1. жетеги бар, жетектүү. 2. ад.

жетек ыкмасы менен жазылган

(ыр) .

yedeklik,-ği 1. жетектик (абал/мөөнөт) .

2. жетек катары алынган/сакталган.

yedemek диал. жетелөө.

yedi жети. ~si жетилик (өлүмдүн 7-

күнү) . ~ başlı yılan/belâ жети баш-

туу жылан/желмогуз (митаам аял) . ~ canlı жети жандуу (оңой ме- нен оорубас/өлбөс) . ~ düvel өтм.

бардык мамлекеттер, бүтүн дүйнө.

~ düvelle barışık ар ким менен ымалалаш. ~ göbek жети ата/муун.

~ iklim dört bucak дүйнөнүн төрт бурчу. ~ kat/el yabancı чоочун, жат.

~ kat yerin dibine geçmek жердин

жети катар түбүнө кирип кете жаздоо (уялгандан) . ~ kubbeli ha- mam kurmak кол жеткис нерселер-

ди кыялданыш. ~ mahalle элдин баары. ~ mahalle duydu укпаган киши калбады. ~den yetmişe (ka-

dar) жетиден жетимишке чейинки ар ким.

yediemin ук. чырдуу нерсе чыр бүткөн-

чө аманат кылынган киши.

yedigen 1. жетиген, жети бурчтуу. 2. ге- ом. жети жактуу көп бурчтук.

Yedigir астр. Чоң Жетиген, Жети Аркар (топ жылдыз) .

yedili 1. жети мүчөдөн турган. 2. жети-

лик (күйөө тарабынан колуктуга берилген сый кийим; үйлөнүүнүн 7- күнүндө кийилет) . 3.(диван

адабиятында) ар куплети жети саптан турган ыр түзүлүшү.

yedinci жетинчи.

yedirmek 1. жедирүү. yedirip içirmek жедирип-ичирүү. 2. багуу, жабдуу, жумшоо. kazandığını o karıya

yedirdi тапкан-ташыганын ошол ка- тынга жумшады. 3. өтм. чыдоо, ка- был алуу, сиңдирүү. gururuna yedi-

rememek намысы жол бербөө/

намысына сиңире албоо. yedirdiğim ekmek burnundan gelsin! каргыш жеген тамагы мурдунан чыксын! тузум урсун! 4. өтм. жедирүү, пара берүү. 5. сиңдирүү, аралаштыруу (бир затты башкасына) .

yedişer жетиден. ~ ~ жети- жетиден.

yediveren бир жылда бир канча жолу мөмө берген/гүл ачкан (өсүмдүк) .

yediz жети эм, жети эгиз.

yegân бирден, бир-бир.

yegâne жалгыз, жападан жалгыз, бирден-

бир, тек. ~ emel жалгыз/бирден бир максат. ~ evlât жапжалгыз бала.

yeğ ийги, артык. ~ bulmak/tutmak артык

көрүү.

yeğen 1. жээн (эркек/кыз бир тууганы- нын баласы/кызы) . 2. ата-энеси-

нин бир туугандарынын балдары. 3.зоол. аргын төө. ~im! жаш жи- гитке кайрылуу түрү.

yeğin 1. артык, жакын. 2. катуу, кыйын, күчтүү.

yeğinleşmek 1. артык/жакын болуу. 2.

катуулоо, кыйындоо, артуу, күчөө.

yeğinlik,-ği 1. физ. күчтүүлүк, чыңалуу күчү. сал. şiddet. 2. линг. үн күчү.

yeğlemek артык/жакшы көрүү, жогору баалоо. сал. tercih etmek.

yeğlik,-ği артыкчылык, мыктылык.

yeğni ооз. 1. жеңил (оор эмес) . 2.

жеңил-желпи, олуттуу эмес.

yeğnilemek жеңил/оңой көрүү, этибарга

албоо.

yeğnilik, -ği жеңилдик/оңойлук.

yeğnilmek жеңилдөө.

yeis, -e'si өкүнүч, үмүтсүздүк. ~ duymak

/~e bürünmek/kapılmak үмүтү үзү- лүү, ындыны өчүү, шаабайы суу.

yek жеке, жалгыз, тек. ~ başına тек башына. ~e ~ жекеме жеке.

yekdiğeri бири-бири. ~yle бири-бири

менен.

yeknesak бир түрдүү, бир калыпта, өз- гөрүүсүз, монотондуу.

yeknesaklık,-ğı бир түрдүүлүк/калыпта-

лык, монотондуулук.

yekpare бир бүтүн, ажырагыс, чулу. ~ çelik чулу болот.

yeksan 1. жексен, түз. 2. тегиз. yer ile ~ etmek жер менен жексен кылуу.

yekten 1. капысынан, күтүүсүздөн. 2. ту-

руп туруп эле, адепсиз.

yekûn жалпы, бүтүн, болгон, сумма. ~ çekmek аяктоо, бүтүрүү, жыйын-

тыктоо (сөздү) .

yel 1. жел, шамал. ~ değirmeni 1) жел тегирмен. 2) арго бекер. 2. ооз.

кызыл жүгүрүк оорусу. 3. ооз. жел, газ (ичегидеги, ашказандагы) . ~ alsın! каргыш жел алсын! ~ gibi

желдей, шамалдай (тез) . ~ üfürdü, sel/su götürdü жел айдап кеттиби, сел алып кеттиби белгисиз (дайын-

сыз жок болгон нерсе үчүн) . ~ ye- perek жээлигип, желпилдеп, дай- нын таппай. ~e vermek желге/ша-

малга сапырып жиберүү (ыксыз коромжу кылгандар үчүн) .

yeldirme 1. желбегей жамынчы (аялдар-

дын) . 2. балык тору. 3. шаштырма, дүрбөлөңгө салма.

yeldirmek ооз. шаштыруу, алдастатуу,

дүрбөлөң салуу.

yele 1. жал (ат, арстан ж. б. ) . 2.

балыктын жон калкандары.

yelek,-ği 1. желек, чыптама, бешмант. 2. жаа жебесине тагылган канаттар. 3. куш канатынын узун түктөрү.

yeleklemek жебенин куйругуна канат тагуу.

yelelenmek (чач) тармалдануу, көөп

туруу.

yeleli жалдуу (айбан) . ~ kurt ооз.

сырттан.

yelin ооз. желин.

yelken дең. 1. желкен, жел канат, парус.

2. желкен/жел канат таккан кеме. ~

açmak желкен ачуу. ~ bezi желкенге ылайык бөз. ~ gemisi желкендүү/ жел канаттуу кеме. ~ yarışı желкен-

дүү кемелер жарышы. ~leri suya

indirmek өтм. багынып берүү, моюн сунуу, баш ийип берүү.

yelkenci 1. желкен жасаган киши. 2.дең.

желкен иштерин аткарган деңизчи. yelkenli желкендүү/жел канаттуу (кеме) . yelkovan 1. (саатта) минута жебеси. 2.

шамалдын багытын көрсөткөн жебе. 3. зоол. альбатрос (Puffinus puffinus).

yellemek желпинүү (желпигич менен).

yellenmek 1. желпинүү, желденүү. 2.

ооз. жел чыгаруу.

yelli 1. желдүү, шамалдуу (жер) . 2. кы- зыл жүгүрүк оорулуу. 3. ичи көпкөн.

yellim : ~ yelâlim ооз. шашып, кара- баластап, алдастап.

yelloz орой сойку, жалап.

yelmek ооз. желүү. yelip yepermek

желип-жортуу.

yelpaze 1. желпигич. 2. катталган, бүк-

төлгөн, жыйрылган. ~ merdiven бүктөмө/каттама шаты. 3. өтм. чек, таасир чөйрө. hizmet ~si genişlemek

кызмат чөйрөсү кеңейүү. ~ yeltek

жеңил ойлуу, оосар.

yelpazelemek 1. желпинүү. 2. өтм. кө-

күтүү, колтукка суу бүркүү.

yelpik,-ği мед. дем кысылма, астма оорусу.

yeltek,-ği 1. жел/шамал уруп турган.

2.өтм. жалтак, оома, чечкинсиз, жүүнү бош, туруксуз.

yeltenmek 1. жүткүнүү, умтулуу. 2. дала- лат кылуу, чымыркануу, тырышуу (көбүнчө колунан келбес иш үчүн) .

yelve зоол. эчки маарак (саз кушу)

(Gallinago).

yeltutan ооз. , вет. жел жутма (ат

оорусу) .

yem 1. жем (айбан азыгы) . ~ torbası

жем баштык/торбосу. 2. жем (ка-

йырмакка/тузакка тагылган) . 3. мылтыктын дарысы. 4. өтм. жем, тузак (бирөө үчүн даярдалган) . ~

dökmek/koymak 1) жем коюу/төгүү

(аң айбандарын тартуу үчүн) . 2) өтм. куулук/митайымдык кылуу. ~ istemez, su istemez жем сурабайт, суу сурабайт (зыяны жок нерсе) . ~ kesmek жем жеш. ~ olmak 1) жем болуу. 2) өтм. тузакка түшүү, алдануу.

yeme 1. жеме, тамактанма. 2. тамак. ~den kesilmek тамактан калуу. 3. даам.

bu yüzümün ~si güzel бул жүзүмдүн даамы жакшы.

yemek I, -ği 1. тамак, азык. kuru ~ кургак

тамак. sıcak ~ ысык тамак. Türk

~leri түрк тамактары. 2. маалы/ мааниси менен желген тамак.

akşam ~i кечки тамак. öğle ~i түшкү тамак. ~e geliniz тамак жеп кетиңиз.

~ vermek урматына тамак бериш. ~

borusu 1) анат. кызыл өңгөч. 2) аск. тамакка чакырган сигнал. ~e çağırmak тамакка чакыруу. ~

çıkarmak тамак даярдоо. ~ kitabı тамак китеби. ~ masası тамак үстөлү. ~ odası тамак ичкен бөлмө.

~ seçmek тамакты тандап ичүү. ~ yemek тамак ичүү.

yemek II 1. жеш, тамактаныш, азыкта-

ныш. yemek ~ тамак ичиш. ~ içmek ичип-жеш. 2. жеп жибериш (жегич заттар) . 3. жеп кетиш, бүлүндү-

рүш. sahili su yemiş жээкти суу жеп кетиптир. hırkasını güve yemiş жемперин күбө жеп кетиптир. 4.

чагып/тиштеп алыш. çocuğun kollarını sivrisinek yemiş баланын колдорун чиркей чагып кетиптир.

sürekli tırnaklarını yiyor дайыма тырмактарын тиштегилей берет. 5. өтм. кириптер/туш болуш. ceza

yedi жаза тартып калды. dayak ~ таяк жеш. tokat ~ муштум жеш. 6. өтм. ысырап кылыш, чачып/сапы-

рып салыш (акчаны, байлыкты) . varlığını kumarda yedi байлыгын кумарда жок кылды. miras ~

мурасын чачып түгөтүш. 7. өтм.

динге/укукка айкыры нерселер алыш. haram ~ арам оокат кылыш. rüşvet ~ пара жеш. paranın üstünü

~ акчанын артканын жеп алыш. 8. каржоо, чыгым кылуу, “ичүү”. bu araba fazla benzin yer бул машине

бензинди көп ичет. 9. ичинен кү- йүш, азап тартыш. kendi kendini ~ өтм. өзүн өзү жеш. yiyip bitirmek

1) жеп бүтүрүш. 2) өтм. бүлдүрүш, кыйратыш. 3) өтм. кыйноого салыш, азабын тарттырыш. 4) өтм.

чачып жок кылыш. yeme de yanında yat! карап эле тургудай (өтө даамдуу/кооз/сулуу нерселер

үчүн) . ~ duası тамакка кылынган бата/дуба. yemeden içmeden ичпей- жебей. yemeden içmeden kesilmek

ичпей-жебей калыш, тамакка та- бити тартпаш. ye, kürküm ye! же, чапаным же! (кишиге эмес, кийим-

ге маани берилгенде айтылат) . yediği naneye bak! кылып турганын кара! (нааразычылык иретинде) .

yemekhane ашкана.

yemekli 1. тамактуу, тамагы менен. ~ toplantı тамак берилген чогулуш. ~

pansiyon толук пансион. ~ vagon вагон-ресторан. 2. ..... тамактан турган.

yemeklik,-ği 1. тамактык, тамакка жарам- дуу/ылайык. ~ zeytinyağı тамактык зайтун майы. 2. тамак-аш. ~ almak

тамак-аш алыш.

yemeksiz 1. тамаксыз, тамак берилбеген.

~ pansiyon тамаксыз пансионат. 2.

тамаксыз, азыксыз. ~ kalmak тамак- ашсыз калыш.

Yemen Йемен.

yemeni 1. йемени (саймалуу жука жоо- лук) . 2. йемени (мурду кайкалаган жеңил бут кийим) .

Yemenli йемендик.

yemin ант. ~i basmak ант бере салуу. ~ billah Кудай алдында ант берүү,

каргануу. ~ini bozmak антынан

тайыш/антын бузуш. ~ etmek ант кылуу. ~ etsem başım ağrımaz коркпой ант бериле турган чындык.

~ ettirmek ант бердирүү, каргантуу.

~ vermek ант берүү. ~ kasem касам.

~ kasem etmek касам ичүү.

yeminli ант берген/туткан, касам ичкен.

~ tanık ант берген күбө. ~ mütercim

ант берген котормочу.

yemiş 1. жемиш. kuru ~ куру жемиш. 2. мөмө. ~ vermek мөмө бериш. 3. диал. анжыр.

yemişçi 1. жемишчи. ~ dükkanı куру же- миш дүкөнү. 2. анжыр өстүргөн/ саткан киши.

yemişli жемиштүү.

yemişlik,-ği 1. жемиш бакчасы. 2. жемиш сакталган жер. 3. жемиш салгыч

идиш. 4. диал. анжыр бакчасы.

yemlemek 1. жем берүү (айбандарга) . 2.

жем тагуу (кайырмакка, тузакка,

капканга) . 3. өтм. айла-амал кол- донуу, тузак куруу (бирөөгө) . 4. мылтыкка дары коюу.

yemlenmek 1. жем берилүү. 2. жем тагы- луу (кайырмакка/капканга/ту- закка) . 3. өтм. бирөөнүн эсебинен

жан сактоо.

yemlik,-ği 1. жем берилген жер/идиш. 2.

өтм. пара. 3. өтм. бекер жан

сактаткан жер. 4. арго кумарда алдатылган киши. 5. жемге жарактуу/ылайыктуу.

yemyeşil жапжашыл.

yen I 1. жең (кийимдин) . 2. бот. гүл чанагы.

yen II йен (Жапониянын акча бирдиги) . yenge 1. жеңе (агаларынын/тууган- дарынын/таекелеринин аялдары) .

2. жаш аялдарга кайрылуу сөзү. 3. эркектин өз аялынан сөз кылганда атаган сөзү. yengen biraz rahatsız

жеңеңдин (аялымдын) табы жок. 4. жеңе (үйлөнүү тоюнда кызды жандаган аял) . 5. аяш (досунун

аялы) .

yengeç,-ci 1. зоол. суу чаяны. 2. астр.

Чаян (Зодиак топ жылдызынын биринин аты) . ~ dönencesi геогр.

Чаян тропиги (Күндүн жылдык айлануусунда түндүктөн түштүк- кө бурулган жери) .

yengen йенген (чучук, сары быштак, томат соусу менен жасалган сандвич) .

yengi жеңиш.

yeni 1. жаңы. ~ giyim жаңы кийим. ~ yıl

жаңы жыл. 2. акыркы, соңку. ~

haber акыркы кабар. ~ dünya соңку дүйнө. ~ moda акыркы мода. 3. жаңы келген. ~ asker жаңы аскер. ~

gelin жаңы келин. 4. башкача, бө- лөкчө, жаңыча. ~ buluş жаңы та- былга. ~ düşünce жаңыча пикир. 5.

жаңы эле, эми эле. daha ~ geldim жаңы эле келдим. ~ ~ жаңы гана, жакында гана, жаңыдан. ~ ~

alışmaya başladı эми гана көнө баштады. ~ ay жаңы тууган ай.

~den/~ baştan кайра баштан. Y~

Çağ тар. Жаңы Доор (1453-1789- жылдар; орто кылымдын аягы- нан Француз революциясына че-

йинки мезгил). ~ yetmelik өспүрүм чак.

yenibahar бот. саадактуу калемпир

(P iment a offic inal is) .

yenice 1. жаңыча. 2. жакынкы күндөрдө, жаңы эле.

yenici I жеңүүчү.

yenici II жаңычыл, жаңы нерселерди жактаган.

yeniçeri тар. жаңы черүү (1362-1826- жылдар арасында Османлы Импе- раторлугу тарабынан курулган

жөө аскер корпусу). ~ ağası тар.

1) жаңы черүү командири. 2) өтм.

кайраттуу, катуу, айтканынан кайт-

паган киши. ~ ocağı жаңы черүү корпусу.

yeniçerilik,-ği жаңы черүү кызматы.

yeniden жаңыдан, кайрадан, кайра

баштан. ~ kurma кайра куруу. ~den

~ye жаңыдан, жакындан бери.

yenidünya бот. мальта өрүгү

(Eriobotrya Japonica). 2. түстүү айнектен жасалган шуру.

yenik I, -ği 1. желген, кемирилген, ча-

гылган (курт-кумурска/айбандар тарабынан) . fare ~i чычкан жеп кеткен жер. 2. желип/оюлуп калган

жер.

yenik II, -ği жеңилген, утулган, баш ийген. ~ düşmek жеңилип калуу.

yenilemek 1. жаңылоо, жаңыртуу. ev eşyalarını yeniledi үй буюмдарын жаңылады. 2. кайталоо. düşman

taarruzlarını yeniledi душман чабуулдарын кайталады.

yenileşmek жаңылануу, жаңы түргө

келүү.

yenilgi жеңилиш, утулуш. ~ye uğramak

жеңилишке учуроо.

yenilik,-ği жаңылык. 2. жаңыруу, жаңы- ланма, реформа. ~ler getirmek жа- ңылыктар алып келүү. ~ korkusu

психол. жаңылыктан коркмо сези- ми. ~ler sokmak жаңылык киргизүү. yenilikçi жаңычыл, жаңылык жактоо-

чусу.

yenilmek I 1. жегенге жарактуу, жесе боло турган. yenilir yutulur gibi

değil 1) желбей турган (тамак) . 2) өтм. ымалага келбей турган (киши) . 3) өтм. көңүлгө толбой

турган (нерсе) . 4) ачуу сөз.

yenilmek II жеңилүү, утулуу (согушта,

оюнда ж. б. ) . yenilmez жеңилбес,

утулбас.

yenirce 1. ырбаган жара, гангрена. 2. мед.

сөөк кулгунасы. 3. ооз. кулгуна,

котон жара.

yenişememek жеңише албоо (бири-

бирин) .

yenmek I, -er 1. жеңүү, утуу. сал. mağlup etmek. 2. каршы туруу, тыюу, кармай билүү. güçlükleri ~

кыйынчылыктарды жеңүү. öfkesini

yenemedi ачуусун тыя албады.

yenmek II, -er 1. желүү, желгенге жароо.

yemekler yenmiş тамактар желип-

тир. 2. жешилип/желип калуу. ayak- kabısının topukları yenmiş туфли- йинин такалары жешилип калып-

тыр.

yepyeni жапжаңы.

yer 1. жер, топурак. ~e bakmak жер

кароо. ~e düşmek жерге жыгылып кетүү. ~e oturmak жерге отуруу. 2. жер (планета) . Y~in dönmesi Жер-

дин айлануусу. Y~ ekseni Жердин огу. 3. аянт, жер. dağ eteğinden kendine ~ almış, ev yapacak тоо

этегинен жер алыптыр, үй салат экен. 4. мерчемдүү жер, пункт. atandığı ~ дайындалган жер. idare

~i башкаруу жери. 5. из, так. bıçak

~i бычак изи. 6. абал, шарт. Türkiye son dönemlerde dünya ekonomi-

sinde önemli ~e sahip oldu Түркия акыркы мезгилде экономикада маанилүү абалга келди. 7. кызмат

орду. son atamalarda müdürümüz

~inde kaldı акыркы дайындоолордо директорубуз кызматында калды. 8.

орун, болгон/калган жер. ~inizi bil- miyoruz калган жериңизди билбей- биз. otelde boş ~ yokmuş отелде

бош орун жок экен. toplantının ~i daha belirsiz чогулуштун болчу жери белгисиз. sen benim ~imde

olsan ne yapardın? сен менин ор- думда болсоң, эмне кылар элең? masanın ~ini değiştirmeliyiz үстөл-

дүн ордун өзгөртүшүбүз керек. 9. маани. masalların halk edebiyatın- daki ~i inkâr edilemez жомоктордун

элдик адабияттагы маанисин тануу- га болбойт. 10. тактай, таман. ~i parke mi? таманы паркетпи? ~

açmak 1) орун берүү, жол бошотуу.

2) кызмат берүү. ~ adı жер аты. ~ adı bilimi топонимия. ~ almak 1)

орун алуу. 2) (бир ишке) катышуу.

~ini almak (бирөөнүн) ордун ээлөө.

~ altı 1) жер алды. 2) өтм. көмүскө зыяндуу иштер. ~altı dünyası ма-

фия. ~inden ayrılmak ордунан туруп кетүү. ~e bakan yürek yakan мак. жооштон жоон чыгат. ~e

baktırmak жер каратуу, уят кылуу.

~i başka olmak жайы/жөнү башка болуу. benim için senin ~in başka

мен үчүн сенин жөнүң башка. ~e batasıca/batsın! жерге/көргө кир- син! ~e batmak 1) жерге кирип

кетүү, жок болуу. 2) жерге кирип кете жаздоо (уялгандан) . ~ belirteci грам. орун тактооч. ~le

beraber/bir olmak жер менен жер болуу. ~le bir/yeksan etmek жер менен жексен кылуу. ~ bilimci

геолог. ~ bilimi геология. ~den bit- me 1) жерден бүткөндөй, кодоо. 2) жерден чыккандай, шылуун, колдон

суурулган. ~ini bulmak 1) ордун табуу. 2) аткарылуу, ишке ашуу. adalet ~ini buldu адилеттик ишке

ашты. ~ cücesi жердин битиндей (кыска, чапчаң) . ~e çalmak/vur- mak жерге көтөрүп чабуу/уруу. ~

çekimi жердин тартылуу күчү. ~in dibine geçmek/batmak жердин түбүнө кирип кете жаздоо

(уялгандан) . ~ini doldurmak ордун толтуруу, жогун жоктотпоо. ~ elma- sı бот. жер алма (Helianthus

tuberosus). ~ etmek 1) артында из калтыруу. 2) орун-очок алуу, жай- гашуу. ~ine geçmek ордун басуу.

~ine gelmek 1) ордуна келүү. 2) каалоо-тилеги орундалуу. ~i gelme- mek ыңгайы/учуру келбөө. ~ine

getirmek 1) аткаруу, орундатуу. 2) оңдоо, калыбына келтирүү. ~ göçmeni жер көчкү. ~den göğe

kadar жерден көккө чейин, толук.

~den göğe kadar haklısın туптуура айтып атасың. ~e göğe koyamamak

жерге-сууга тийгизбей (мактоо) .

~le gök bir olsa эмне болсо ошо болсун, маа десе жер аңтарылып кетсин. ~i göğü birbirine katmak чаң-тополоң салуу, астын-үстүн түшүрүү. ~i göğü inletmek жер- сууну бузуп ыйлоо. ~i göğü tutmak жер-суунун баарын басып алуу.

~ine göre ылайыгына/ыгына жара- ша. ~inde görülmek туура көрүлүү.

~ini ısıtmak (бир иште) көпкө калыш, жылуу ордунан козголбош.

~ kabul etmez жер албайт (Кудайга

күнөөкөр болгонду) . ~ kayması жер көчкү. ~ine koymak 1) ордуна коюу.

2) катары көрүү. insan ~ine

koymamak киши катары көрбөө. babası ~ine koymuş атасындай көрөт. ~in kulağı var мак. жердин

кулагы бар. ~e mıhlanmış gibi жерге кадап койгонсуп. ~i olmak ыңгайы/ жөнү бар болуу. ~ine oturmak

бап/дал келүү. ~inden oynamak 1) ордунан ажыроо. 2) ордунда тура албоо, тыбырчылоо, тынчсыздануу.

~i ölçmek жерге сулк түшүп жатуу.

~ ölçme bilgisi геодезия. ~i öpmek

шылд. жыгылып калуу. ~ sarsıntısı

жер титирөө. ~inde saymak 1) орду- нан жылбоо. 2) кызматы/даражасы өзгөрбөө. ~den selâm жерге чейин

ийилип таазим кылуу. ~e sermek 1) жеңүү, жыгуу. 2) өлтүрүү. ~ini sev- mek жери жагуу (орун которуш-

турган өсүмдүк) . ~ sıçanı зоол. сокур чычкан (Talpa europaea). ~ sofrası жерге жайылган дасторкон.

~i soğumadan орду сууй электе, дароо. ~inde su mu çıktı? алдыңан суу чыктыбы? (эмне шаштың?

маанисинде) . ~leri süpürmek жер шыпыруу (узун кийим жөнүндө) .

~lerde sürünmek жер сыйпалап/

карайлап калуу. ~ tutmak 1) орун айыртуу. 2) орун ээлөө . 3) өтм. мааниге ээ болуу. ~ini tutmak 1)

ордун басуу, жогун жоктотпоо. 2)

ордуна колдонулуу. ~i var! жөндүү, туура, ылайык. onun itiraz etmesi- nin ~i var анын каршы чыгышы жөндүү. ~ vermek 1) орун/кызмат берүү. 2) кадырлоо, сыйлоо. 3) (бир окуяга) жол берүү, мүмкүнчүлүк таануу. 4) сөз кылуу, токтолуу (ма- калада, китепте, сөзүндө ж. б. ) .

~den ~e vurmak жерден алып көргө салуу, жер-жеберине жетүү. ~den

yapma жерден бүткөндөй, кенедей

(мис. ит) . ~ yarılıp içine girmek 1)

жер жарылып кирип кеткенсип жо- голуу. 2) жер жарылса кирип кете тургандай уялуу. ~ yatağı жерге

салынган төшөк. ~le yeknesak olmak к. ~le bir/yeksan olmak.

~inde yeller esiyor орду калып өзү

жок (эчак куйругун түйүптүр) . ~

~ 1) жер-жерлерде. 2) кез-кезде, кээде. ~ ~ uğradığım oluyor кез-кез

жолугуп коём. ~den ~e бир жерден бир жерге, улам бир жерге. ~ ~inden oynuyor жер астын-үстүн түшөт. ~li

~inde olmak орду ордунда туруу. ~li

~siz орунсуз, ыксыз, ой келди. ~li

~siz konuşmak орунсуз сүйлөө. ~i

yok! жөнү/ыгы жок, туура эмес! ~ yurt жер-журт. ~i yurdu belirsiz жер-журту белгисиз. ~ yuvarı/kü-

resi астр. , геогр. жер шары. ~deki yüze basılmaz мак. сунулган моюнду кылыч кеспейт. ~ zarfı

грам. орун тактооч.

yerberi астр. перигей.

yerel жергиликтүү, жергеге мүнөздүү. ~

kıyafet жергенин жергиликтүү кийими. ~ saat жергиликтүү саат. ~ uyuşturucu жергиликтүү наркоз. ~

yönetim жергиликтүү бийлик.

yerelleşmek 1. жергилик алуу, жергеге ылайыкташуу. 2. элеттешүү.

yerelleştirmek жергиликтүү мүнөз берүү.

yerey 1. жер бөлүгү. 2. геол. жер катмары, формация.

yergi ад. мыскыл, сатира. сал. hiciv.

yergici ад. сатирик.

yerinde 1. орундуу, жөндүү, ыктуу, туу- ра. ~ bir davranış туура мамиле. ~

bir soru туура суроо. 2. ыңгайлуу учур, маалы. 3. жайында. keyfi/ne- şesi ~ көңүлү жайында. шайыр.

gücü ~ алдуу-күчтүү. sıhhati ~ ден соолугу жайында. 4. ордунда, жашында. babası ~ bir adamla evli

атасы жашындагы бир кишиге тийген. evlâdım ~ өз балам сыяктуу. yerine 1. ордуна. ben Özkan'ın ~ nöbet

tutacağım мен Өзкандын ордуна нөөмөткө турам. fındık ~ çay ekecekmiş фундуктун ордуна чай

эгет экен. 2. атынан. babası ~ alıyormuş атасынын атынан алып атыптыр.

yerinmek кейинүү, өкүнүү, бушайман болуу, жерүү.

yerleşik,-ği 1. отурук, отурукташкан,

жерлешкен. ~ hayat отурук жашоо.

~ toplum отурукташкан эл. 2. жер- гиликтүү, бир жердик. 3. туруктуу

орношкон. ~ tiyatro туруктуу театр.

yerleşim отурук, отурукташма. ~ alanı к.

~ merkezi. ~ merkezi отурук

борбору.

yerleşme 1. жерлешме, отурукташма, жайгашма. 2. өздөштүрмө.

yerleşmek 1. жерлешүү, жайгашуу, оту- рукташуу, орун алуу. iki yıl sonra Ankara'ya yerleştik эки жыл кийин

Анкарага жерлештик. 3. орун алып отуруу. 4. жайгашуу, иретке келүү. yerleşebildiniz mi? жайгашып алды-

ңарбы? 5. орноп, чыкпай калуу. bu taş buraya adamakıllı yerleşmiş бул таш бул жерге аябай орноп калып-

тыр. 6. жайылуу, орноо. demokra- sinin yerleşmesini güçleştiriyor де- мократиянын орношун кыйындатып

жатат. 7. кирүү, кеңири колдонула баштоо. Arap kelimeleri zamanla söz varlığımıza iyice yerleşmiş арап

сөздөрү бара-бара тил казынабызга

мыктап орноп калган.

yerleştirme 1. жерлештирме, жайгаштыр- ма, орнотмо. 2. өздөштүрмө.

yerleştirmek 1. жерлештирүү, жайгаш- тыруу, орноштуруу (бир жерге/бир кызматка) . 2. жайгаштыруу, орно-

туу, коюу (бир буюмду) . 3. берип калуу, коюп/муштап жиберүү. yüzüne bir güzel tokat yerleştirdi

бетке келиштире бир коюп калды (дейсиң) . 4. (сөз үчүн) дал үстүнөн түшүү, учурунда айтып калуу.

yerli 1. жергиликтүү, ошол жерде туулуп-өскөн. hanımım oranın ~si idi аялым ошол жакта туулуп-

өскөн. 2. жергиликтүү, жергеге мүнөздүү. ~ meyve жергиликтүү мөмө. ~ muz жергиликтүү банан. ~

mallar жергиликтүү товарлар. 3. козголбос, ташылбас, орнотулган. ~ dolap ордунан козголбос шкаф. ~

yerinde durmak орду-ордунда туруу. ~ yerine koymak орду-орду- на коюу. ~ yersiz ыгы келсе-келбесе

да, орунсуз-жөнсүз.

yerme 1. мыскыл, какшык, шылдың. 2.

жериме.

yermeci 1. какшыкчы, шылдыңкор. 2.

жериген.

yermek,-er 1. мыскылдоо, какшыктоо,

шылдыңдоо. 2. жерүү, жийиркенүү, жипкирүү. kendi değerlerini ~ өз дөөлөттөрүнөн баш тартуу/жерүү.

yermeli 1. жерилген, жийиркеничтүү, орой. ~ kelimeler орой сөздөр. 2. тамак жериген, талгак болгон

(аял) .

yeröte астр. апогей.

yersel 1. жерге байланыштуу/тийиштүү.

2. жергиликтүү.

yersiz 1. жерсиз, орунсуз. ~ yurtsuz жер- журтсуз, мекенсиз, тентиген. 2.

өтм. орунсуз, ыксыз, жөнсүз, туу- ра эмес. ~ söz орунсуз сөз. ~ şaka орунсуз/ыксыз тамаша.

yersizlik,-ği 1. жердин/орундун жоктугу/

тардыгы. 2. өтм. ылайыксыздык/ ыксыздык, орунсуздук, жөнсүздүк.

yeryüzü жер жүзү.

yeşermek 1. бүрдөө, бүр ачуу (өсүмдүк) .

2. көгөрүү, жашылдануу (өсүмдүк-

төр) .

yeşerti көк майсаң, тулаң.

yeşil 1. жашыл (түс) . 2. жашыл түстөгү.

3. көк, чийки (жемиш, жашылча) .

4. жаңы бышкан, жаш (жашылча) .

~ fasulye жаш фасоль. ~ soğan көк пияз. 4. арго доллар. ~ ışık 1)

жашыл жарык (жол лампасы) . 2) өтм. уруксат, жол. ~ ışık yakmak өтм. жол /уруксат берүү, шарт

түзүү. ~ saat кабылдама сааты. ~ saha футбол талаасы.

Yeşilay Жашыл Ай (Түркия сергектик

коому) .

yeşilbağa зоол. жашыл бака (Hyla arborea).

yeşilbaş зоол. жашыл баш жапайы өрдөк

(Anas platyrhynchos).

yeşilbiber бот. болгар калемпири.

yeşilimsi жашгылт.

yeşilimtrak к. yeşilimsi.

yeşillenmek 1. жашылдануу, көгөрүү,

көрктөнүү. 2. бүрдөө. 3. арго тийишүү (каршы жыныстагылар- га) . 4. арго сугун артуу, ач көз-

дөнүп кароо.

yeşilli 1. жашылдуу, жашыл аралаш. 2.

жашыл кийимчен. ~ kız жашыл

кийимчен кыз.

yeşillik,-ği 1. жашылдык (түс) . 2. жа- шыл талаа, айлана-чөйрө. 3. жа-

шылча, чөп-чар.

yeşim мин. яшма.

yetenek,-ği жөндөм, шык, эп, талант.

doğuştan verilen ~ тубаса жөндөм.

yaratıcılık ~i чыгармачыл жөндөм.

~ini sergilemek жөндөмүн/шыгын

көрсөтүү.

yetenekli жөндөмдүү, шыктуу, эптүү, таланттуу.

yeteneksiz жөндөмсүз, шыксыз, эпсиз,

талантсыз.

yeteneksizlik,-ği жөндөмсүздүк, шык- сыздык, эпсиздик, талантсыздык.

yeter 1. жетер, жете тургандай, жетиш- түү. сал. kâfi. ~ derecede жетиштүү даражада. ~i kadar жетишинче,

аябай. ~i kadar uyuyorsun аябай эле уктап атасың. ~ de artar bile жетмек түгүл ашып кетет. ~ ki жетсе/болсо

болду. ~ ki ağlama ыйлабасаң эле болду. ~, kafamı karıştırdın! жети- шет! башымды айланттың. ~ sayı

кворум, жетер сан. сал. nisap. yeterince жетеринче, жетиштүү дара-

жада/санда.

yeterli 1. жетиштүү, жетерлик. yakıtları

~ mi? отун-суусу жетиштүүбү? 2.

жетиштүү билими/жөндөмү бар,

колунан келген, компетенттүү. 3.

жетиштүү күчү/таасири бар.

yeterlik,-ği 1. жетиштүүлүк, жетиктик,

жөндөмдүүлүк, шыктуулук, компе- тенттүүлүк. сал. ehliyet. ~ belgesi адистик күбөлүгү. ~ fiili грам. Жа-

сай алуу/билүү маанисиндеги этиш- тер (görebilmek көрө алуу. göreme- mek көрө албоо). ~ sınavı кызматка

алуу/көтөрүү сынагы.

yeterlilik,-ği жетиштүүлүк, канаат- тандырарлык. ~ duygusu психол.

канааттанма сезими.

yetersiz 1. жетерсиз, жетишсиз, тартыш, өп-чап. 2. жөндөмсүз, колунан кел-

беген, компетентсиз. сал. kifayet- siz, ehliyetsiz. 3. сапатсыз, маанисиз.

4. беримсиз, берекетсиз, кунарсыз.

yetersizlik,-ği 1. жетерсиздик, жетишсиз- дик, тартыштык, өп-чаптык. 2. жөн- дөмсүздүк, колунан келбестик, ком-

петентсиздик. 3. сапатсыздык. 4. бе- римсиздик, берекетсиздик, кунар- сыздык. ~ duygusu психол. канаат-

танбоо сезими.

yeti жөндөм, шык. сал. meleke. yetik жетик. aklı ~ акылы жетик.

yetim жетим, атасыз жетим. ~ ve öksüz

томолой жетим. yetimhane жетимкана. yetimlik, -ği жетимдик.

yetingen жетинген, көзү/көңүлү ток, ын- саптуу.

yetinme жетинме, жетиштүү көрмө, ка-

нааттанма.

yetinmek жетинүү, жетиштүү көрүү/ саноо, канааттануу.

yetirmek ооз. 1. бүткөрүү, аягына жет- кирүү/чыгаруу. 2. чоңойтуу, өстү- рүү. 3. жеткирүү, жетиштирүү. pa-

rayı ~ акчаны жеткирүү. 4. жет- кирүү, улаштыруу, кабар берүү.

yetişim өсүү, өнүү, чоңоюу, бой жетүү.

yetişkin 1. бышкан, келишкен, өсүп же- тилген. 2. өтм. чоң, эрезеге/бойго жеткен. ~ eğitimi чоңдорго билим

берүү.

yetişkinlik,-ği бой жеткендик, эрезе курак.

yetişme 1. өсүш, өнүгүш. 2. жетишме, улашма. hedefe ~ максатка жетиш- ме. 3. тарбиялап чыгарма, таалим.

yetişmek 1. жетишүү, жетүү, жетип ба- руу/келүү. peşinden ~ аркасынан жетип баруу. imdadına ~ жарда-

мына жетип баруу. 2. аяктоо, бүтүү, даяр болуу, бүткөрүлүү. bu giysi yarına yetişmeli бул кийим эртең

даяр болушу керек. 3. жетүү (колу, бою) . çocuk lâmbaya yetişemez бала лампага жете албайт. 4. жетүү,

жетишерлик өлчөмдө болуу. bu para yetişmez бул акча жетпейт. 4. туш келүү, көрүп калуу. Nadir de-

desine yetişmemiş Надир чоң ата- сын көрбөй калыптыр. 5. өсүү, чыгуу, бышуу (өсүмдүк, мөмө-

жемиш) . memleketinizde muz yetişir mi? жергеңизде банан өсөбү?

6. өсүп жетилүү, таалим-тарбия кө-

рүү. уetimhanede yetişmiş жетим- канада өсүп чоңоюптур. 7. бойго жетүү, эрезе куракка келүү. yetiş-

(in)! жардамга! жардам! yetişme/

yetişmeyesi! каргыш жайрап кал! кыйрап кал!

yetişmiş 1. чоңойгон, эрезеге/бойго жет-

кен, жетилген. 2. бышкан, жетилген (мөмө-жемиш ж. б. ) . 3. тарбия көргөн, окуган.

yetiştirici 1. өстүрүп чыгаруучу, өндү- рүүчү. 2. тарбия берген, чоңойткон.

yetiştirme 1. жетиштирме, улаштырма

(бирөөнү бир жерге) . 2. теңеме, жеткирме (бирөөгө) . 3. убагында бүткөрмө/жетиштирме. 4. өстүрүш,

өндүрүп чыгарыш. 5. өтм. чоңойтуш (балдарды) , көндүрүш, машыктырыш (айбандарды) . ~

yurdu жетим балдар үйү.

yetiştirmek 1. жетиштирүү, улаштыруу.

2. бүткөрүү, даяр кылуу. 3. жетки-

рүү, бөлүштүрүү. 4. өстүрүү, өндү- рүп чыгаруу. zeytin ~ зайтун өстү- рүү. 5. угузуу, кабар берүү. sözü

hemen yetiştirdin, ha? сөздү дароо айтып бардыңбы? 6. өтм. чоңой- туу, өстүрүү, тарбиялап чыгаруу.

yetke 1. бийлик, күч, авторитет. 2. пси- хол. ишеним, адилеттүүлүк, калыс- тык.

yetki 1. мыйзамдуу бийлик/күч, укук, ку- дурет, милдет, кызмат. ~sini kul- lanmak укугун колдонуу. 2. компе-

тенция. ~ vermek укук/компетенция берүү. ~ belgesi укук берилген документ.

yetkilendirmek

жоопкерчилик/бийлик/укук берүү.

yetkili 1. жооптуу. 2. компетенттүү, же-

тик, адис. ~ merci жооптуу кызмат- тар.

yetkin жеткилең, жетик, мыкты, кынтык-

сыз. шайма-шай.

yetkinlik,-ği жеткилеңдик, жетиктик, мыктылык, кынтыксыздык.

yetkisiz укуксуз, жооптуулугу/компетен- циясы жок.

yetmek,-er 1. жетүү, жетиштүү болуу. bu

para bize yeter бул акча бизге

жетет. 2. өтм. жетүү, ашыкча келүү, тажатуу. аrtık canıma yetti жаныма батып кетти, тажадым. ar- tık yeter, ya! жетишет, болбодубу эми! 3. жашка жетүү. yaşı seksene yetti жашы сексенге жетти. yeter de artar жетмек түгүл ашып кетет. yeter ki болсо болду. yeter ki annem üzülmesin апам капа болбосо эле болду.

yetmezlik,-ği жетишпестик. тартыштык, кемчилдик.

yetmiş жетимиш.

yetmişer жетимиштен. ~ ~ жетимиш- жетимиштен.

yetmişinci жетимишинчи.

yetmişlik,-ği 1. жетимиштик, ичинде же- тимиши бар. 2. жетимиш жаштагы.

yevm эск. күн.

yevmî бир күндүк.

yevmiye 1. бир күндүк акы/каржама. 2.

ар күнү. ~ şu kadar su harcanıyor ар күнү ушунча суу түгөтүлөт. ~ defteri күндүк чыгым дептери.

Yezidî дин 1. жеситчилик (шайтанга тапкан секта) . 2. жеситчилик жактоочусу.

yezit орой жесит, зуулум, заалим. yığdırma жыйдырма, чогултма. yığdırmak жыйдыруу, чогулттуруу,

топтотуу.

yığılı жыйылуу, чогулуу.

yığılış жыгылыш, жөөлөш, чогулуш (бир

жерге) .

yığılışma жыгылышма, жөөлөшмө, түр- түшмө.

yığılmak 1. жыйылуу, топтолуу, чогулуу. halk meydana yığıldı эл майданга чогулду. 2. жыгылып калуу/кетүү. ~

kalmak 1) жыгылып калуу. 2) чо- гулуу, жыйылуу.

yığın 1. жыйын, үймөк, дөбө. kâğıt ~ı

кагаз үймөгү, дөбөлөнгөн/үйүлгөн кагаздар. ot ~ı чөп үймөгү. 2. жыйын, чогулган эл, масса. ~la/bir

~ бир далай, толгон-токой. bir ~ lâf

söyledi толгон-токой сөз сүйлөдү. ~

~ 1) жыйын-жыйын, үймөк-үймөк.

2) топтошкон, калың (эл) .

yığınak,-ğı 1. топтошмо, жыйылма, ко- шулма, үйүлмө. 2. аск. топтомо, жыйма (бир жерге) . 3. биол. бир

клеткалуу өсүмдүктөрдүн жыйыны.

yığıntı жыйынды, кошунду.

yığışmak жыйылышуу, топтолушуу.

yığmak 1. жыюу, топтоо, чогултуу. eşya- yı bir kenara yığdılar буюмдарды бир бурчка жыйып коюшту. 2. жый-

ноо, даярдоо, камдоо. millet kışlık odununu, kömürünü yığdı эл кыш- тык отун, көмүрүн жыйып алды.

yıkama 1. жуума. 2. киринтме. bulaşık ~ makinesi идиш жуума машинеси.

yıkamak,-ar 1. жууш. 2. киринтиш. 3.

фото плёнканы чылаш. mideyi ~ мед. ашказанды чайкоо. yüzünü ~ жүзүн чаюу.

yıkanış жуунуш, чайканыш, кириниш. 2. жуулуу, чайкалуу. çamaşır yıkandı кир жуулду.

yıkayıcı 1. (өлүктү) жууган киши. 2. кино плёнканы чыгаруу иштерин жетектеген киши.

yıkı жыгылган/кыйраган/ураган/кулаган нерсе, уранды, чалдыбар. сал. harabe.

yıkıcı 1. кыйраткыч, бүлдүргүч. 2. кый- ратуучу, бүлдүрүүчү. ~ faaliyet бүл- дүргүч ишмердик. ~ harpler кый-

ратуучу согуштар. 3. жыккан/бузган киши (эски үйлөрдү) .

yıkıcılık,-ğı кыйраткычтык, бүлдүргүч-

түк.

yıkık,-ğı жыгылган, кулаган, ураган. ~ duvar ураган дубал. ~ ev бузулган

үй. ~ dökük чалдыбары чыккан. yıkılış жыгылыш, кулаш, ураш. yıkılma жыгылма, кулама, урама.

yıkılmak 1. жыгылуу, кулоо. duvar yıkıl- dı дубал жыгылды. 2. ордунда тура албоо, жаны жер тартуу. yorgun-

luktan yıkılıyordu чарчаган-дан

бутуна тура албай калды. 3. өтм. үйүлүү, басып калуу. bütün işler onun üstüne yıkılmıştı бардык иштер анын мойнунда калды. 4. кулоо, төңкөрүлүү. rejim yıkıldı режим кулады. 5. өтм. көңүлү чөгүү, үмүтү/ындыны өчүү. 6. арго жок болуу, чыгып кетүү. yıkıl karşımdan! кет, жогол, көзүмө көрүнбө! yıkıla yıkıla илкип- калкып, жыгылып-туруп, сүйрөлүп. yıkıla yıkıla geliyor жыгылып- туруп/сүйрөлүп келе жатат.

yıkım 1. жыгым, бузуш, кыйратыш. bu bölgede ~ var бул аймактагы үйлөр

бузулат. 2. чөгүш, ындыны өчүш. ~ olmak катуу зыян тартуу.

yıkımcı кыйратуучу, бузуу иштерин

жүргүзгөн киши.

yıkıntı 1. жыгынды, уранды, чалдыбар. 2.

бүлгүн, катастрофа. ~ olmak

(бирөөнү) чоң зыянга/чыгымга учуратыш.

yıkmacı бузулчу үйлөрдү алып саткан

киши.

yıkmak,-ar 1. жыгуу, бузуу, кыйратуу.

deprem kasabadaki evleri yıktı жер

титирөө кыштактагы үйлөрдү кый- ратты. 2. кулатуу, томкоруу. rüzgâr ağacı yıktı шамал бакты кулатты. 3.

жыгуу, оодаруу. yükü ~ жүктү кулатуу. 4. өтм. көңүлүн чөгөрүү, үмүтүн/ындынын өчүрүү, чөктүрүү.

5. өтм. жүктөп/шылтап салуу. suçu bana yıktı күнөөнү мага шылтап койду. 6. кыйшайтуу, жылдыруу.

şapkasını sağa yıkmış шапкасын оң жагына кыйшайтып коюптур. 7. жеңүү, жыгуу (күрөштө) .

yıl жыл. сал. sene. artık ~ артык жыл (366 күндүк жыл) . öğretim ~ı окуу жылы. yeni ~ жаңы жыл. ~larca

жылдар бою. ~ aşırı жыл аттап. ~ on iki ay 1) жыл бою. 2) такай, тынбай, дайыма, үзгүлтүксүз. ~dan ~a

жылдан жылга. ~lar ~ı жылдар бою.

~ uğursuzun шумпайлар жылы (куулук-шумдуктуулар жыргаган заман) .

yılan 1. жылан. boğa ~ı удав. çıngıraklı ~ калдыркандуу жылан (Crotalus horridus). ok ~ı ок жылан (Cerastes

hasselguistii). 2. өтм. жылан, заалим, куйту, көрөзгөй (киши) .

~ın başını küçükken ezmeli мак.

жыландын башын кичинесинде жанчыш керек. ~ deliği жыландын уюгу. ~ gibi жыландай (таш боор,

заалим, түрү суук) . ~ gibi sokmak жыландай чагып алуу. ~ gömleği жыландын териси. ~ hikayesi

бүтпөгөн жомок/чыр. ~ kemiği жүрөк сүйгөн иш. ~ın kuyruğuna basmak жыландын/ажыдаардын

куйругун басуу. ~ sokması жылан чагуу. ~ taşı мин. жылан ташы, серпантинит.

yılanbaşı үлүлдөн жасалган кооздук

(жүгөндө) .

yılancı жылан ойноткон киши.

yılancık, -ğı мед. 1. тилме, кыйма. 2.

ооз. сөөк учук.

yılbaşı,-nı жаңы жыл башы. ~ gecesi

жаңы жыл түнү.

yıldırak,-ğı 1. чагылган. 2. жылтырак. Y~

Жылтырак (жылдыз аты) .

yıldıramak диал. жылтыроо.

yıldırım чагылган. ~ çarpması чагылган тийүү. ~ düşmek чагылган түшүү. ~

gibi чагылгандай, чагылгандай тез.

~ harbi/savaşı чагылгандай тез согуш. ~ hızıyla чагылгандай ыл-

дам. ~la vurulmuşa dönmek чагыл- ган тийгендей болуу. ~ nikâhı чагылгандай тез нике.

yıldırımkıran чагылган тоскуч. yıldırımsavar к. yıldırımkıran. yıldırma коркутма, террор.

yıldırmak коркутуп-үркүтүш, жүрөгү- нүн үшүн алыш. gözünü ~ көзүн коркутуу.

yıldır : ~ ~ жылтыр-жултур.

yıldız 1. жылдыз. Çoban ~ı астр.

Чолпон жылдыз. kuyruklu ~ астр.

куйруктуу жылдыз, комета. Merih

~ı астр. Марс. Şimal ~ı астр. Алтын Казык жылдызы. 2. геом. жылдыз (фигура) . 3. дең. түндүк.

4. өтм. жылдыз, мыктынын мык- тысы. sinema ~ları кино жылдыз- дары. Türk futbolunun ~ı түрк фут-

болунун жылдызы. 5. өтм. бакты, таалай, жол. 6. өтм. жылдыз, ма- миле, маанай. ~ları barışmak жыл-

дыздары келишүү. gelini ile ~ları bir türlü barışamadı келини экөөнүн жылдызы эч келишпеди. ~ akmak/

kaymak/uçmak жылдыз каюу. ~ına bakmak жылдызына карап төлгө ачуу. ~ı barışık жылдызы ачык,

жылдыздуу, жугумдуу, жолдуу. ~ bilimi астрономия. ~ böceği зоол. жылдыз курт (Lampyris). ~ çiçeği

бот. жылдыз гүл, георгин (Dahtia).

~ı düşük таалайсыз, багы/жолу жок.

~ falcısı жылдызга карап төлгө

ачкан киши. ~ kümesi топ жылдыз.

~ı parlak жылдызы жанып/ көтөрү- лүп турган. ~ı parlamak жылдызы

көтөрүлүү, жолу болуу. ~ poyraz түндүктөн/түндүк чыгыштан соккон шамал. ~ saati жылдыз сааты. ~ları

saymak жылдыз саноо, уктай албоо.

~ı sönmek жылдызы өчүү.

yıldızlı 1. жылдыздуу. ~ gece жылдыздуу

түн. 2. жылдыздуу (сапат белгиси) .

beş ~ otel беш жылдыздуу отель.

yılgı коркунуч, опуза, үрөй учурган/

жүрөктүн үшүн алган нерсе.

yılgın 1. корккон, үрөйү учкан, жанынан безген. 2. тажаган. 3. ындыны өч-

көн, көңүлү чөккөн. ~ ~ коркуп, бүжүрөп.

yılgınlık,-ğı коркоктук, кайраты жоктук.

yılışık,-ğı 1. жабышкан, жуккан. 2. өтм. жабышкан, жан койбогон, жарамат- танган, жасакер. ~ ~ жойпуланып,

жасакерленип.

yılışıklık,-ğı жасакерлик, жойпулук.

yılışmak жылмаңдоо, жасакерленүү, жойпулануу, калп күлүү.

yılkı диал. 1. жылкы/эшек үйүрү. 2.

ээсиз/ээн жүргөн жылкы үйүрү.

yılkıcı диал. жылкычы.

yılkılık, -ğı диал. ээн коё берилген ат.

yıllamak диал. жылдар бою бир жерде калуу.

yıllanmak 1. бир жыл жашоо (бир жер- де) , бир жашка чыгуу. 2. бир топ жыл өткөрүү (бир жерде/кызмат-

та) . 3. эскирген, узун жылдар бою сүргөн, улаарыган. bu yıllanmış bir mesele бул улаарыган маселе.

yıllanmış şarap көпкө сакталган шарап.

yıllık,-ğı 1. жылдык, жаштагы. ~ kuzu

бир жаштагы козу. doksan ~ adam токсон жаштагы киши. on ~ okul он жыл болгон мектеп. 2. бир жылдык.

~ harcama бир жылдык чыгым, каржылама. ~ hesap жылдык эсеп.

3. жылда бир чыккан/өткөрүлгөн. ~

dergi жылдык журнал. ~ toplantı жылдык чогулуш. 4. жылдык ай- лык/киреше. 5. бир жылга эсептел-

ген. ~ sözleşme бир жылдык кели- шим. ~ına бир жылдыгына.

yıllıkçı бир жылдыгына жалданган.

yılmak,-ar 1. коркуу, үрөйү учуу, жаны- нан безүү. 2. жадоо, тажоо.

yılmaz жүрөктүү, коркпос, тайбас.

yılmazlık,-ğı жүрөктүүлүк, коркпостук, тайбастык.

yıpranma 1. ыпырама, эскирме, көөнөр-

мө. 2. геогр. эрозия.

yıpranmak 1. ыпыроо, эскирүү, көөнө- рүү, жешилүү. 2. өтм. кадыр-

баркы кетүү. 3. өтм. алдан-күчтөн таюу, картаюу. onun zekâsı hiç yıp- ranmamış ал акылынан эч айны-

баптыр.

yıpratıcı 1. ыпыраткан, эскирткен, же- шилткен, көөнөрткөн. 2. өтм. ал-

сыраткан, алдан-күчтөн тайдырган,

муунду бошоткон, дарманды кетирген.

yıpratmak 1. ыпыратуу, эскиртүү, же-

шилтүү, көөнөртүү. 2. өтм. алсы- ратуу, алдан-күчтөн тайдыруу. 3. өтм. кадыр-баркын кетирүү.

yır ооз. 1. ыр (ырдалган) . 2. ад. ыр

(жазылган, окулган) .

yırık, -ğı ооз. жырык, жыртык.

yırlamak ооз. ырдоо.

yırmak жыруу, тешүү.

yırtıcı 1. жырткыч (айбан) . 2. өтм. кан-

кор, зуулум. ~ hayvan жырткыч айбан. ~ kuş жырткыч куш.

yırtıcılık, -ğı жырткычтык.

yırtık,-ğı 1. жыртык. ~ mendil жыртык жүз аарчы. ~ pırtık жыртык- пыртык. 2. өтм. уятсыз, абийирсиз,

намыссыз. o ~ın teki ал жеткен уятсыз. 3. чайылдаган, ичке (үн) .

yırtıklık,-ğı 1. жырткычтык. 2. уятсыз-

дык, абийирсиздик, жүзү жоктук.

yırtılmak 1. жыртылуу. ayakkabısı yır- tılmış туфлиси жыртылып калып-

тыр. 2. өтм. уят-сыйыты калбоо, тартынбас/тайбас болуу.

yırtınmak 1. өкүрүп-бакыруу, чаңыруу,

какшануу, кайта-кайта айтуу. o za- vallı ne kadar yırtındı, ama dinleyen olmadı ал бечара канча какшанды,

бирок кулак салган болбоду. 2. жан- талашуу, бар күчүн жумшоо, жанын сабоо (бир ишке) .

yırtlak, -ğı ооз. жыртак (көз) .

yırtmaç,-cı жыртмач, тилик (кийим-

деги) .

yırtmaçlı жыртмачтуу, тилиги бар. ~ etek

тилик этек.

yırtmak,-ar 1. жыртуу, тытуу. mektubu

yırtıp attı катты тытып ыргытып ийди. 2. тытып алуу. kedi çocuğun elini yırttı мышык баланын колун

тытып алды. 3. үйрөтүү, жоошутуу (айбанды) . 4. жок кылуу, тыйпыл кылуу. 5. өтм. жеңип/кутулуп

чыгуу (бир кыйын абалдан) .

yısa сырд. с. оп-паа! (бир нерсени кө- төргөндө шердентүү үчүн айты- лат) . ~ beraber! келгиле, чогуу! ~ etmek чогулуп тартуу/сүйрөө. ~ ~ болсо-болсо, ашып кетсе. ~ ~ bir tondur ашып кетсе бир тоннадыр.

yiğit,-di 1. жигит. her ~in bir yoğurt yi- yişi vardır мак. ар жигиттин айран ичиши ар башка. 2. баатыр, эр, эр жүрөк, тайманбас. ~ yüzüne tükürt- mez, leşine tükürtür мак. баатыр бетине түкүртпөс, өлүгүнө түкүр- төт.

yiğitçe 1. жигиттик кылып. 2. кайраттуу- лук/тайманбастык менен, ачыкча.

yiğitlenmek, yiğitleşmek кайраттануу, шерденүү.

yiğitlik,-ği 1. жигитчилик. 2. кайраттуу-

лук, эр көкүрөктүк, тайманбастык. ~ sende kalsın жигитчилик сенде калсын (теңелбе).

yine 1. дагы, кайра, кайта. ~ mi geldi? кайра келдиби? 2. (~de) ошентсе да, канткен күндө да.

yinelemek 1. кайталоо, жаңыртуу. tek- lifini yineledi сунушун кайталап айтты. 2. ад. кайталоо.

yirik,-ği ооз. 1. жырык, жарык, жыртык.

2. жырык (ооз) , жышаан.

yirmi жыйырма. ~ yaş dişi анат. акыл

азуу.

yirmilik,-ği 1. жыйырма лира (акча) . 2.

ичинде жыйырма даана болгон. ~

çikolata paketi жыйырма дааналык шоколад пакети. 3. жыйырма жаш- тагы. ~ delikanlı жыйырма жаштагы

жигит.

yirminci жыйырманчы.

yirmişer жыйырмадан.

yitik,-ği 1. житирилген, жоготулган (нер-

се) . 2. жоготуу, зыян.

yitim житим, жоголуш. onun ölümü

bizim için büyük bir yitim анын өлүмү биз үчүн оор жоготуу.

yitirmek 1. житирүү, жоготуу. yolda

birtakım eşyalarını yitirmiş жолдо

бир катар буюмдарын жоготуптур.

2. ажыроо. aklını yitirmiş акылынан ажыроо. saygınlığını yitirdi кадыр-

баркынан ажырады. 3. адашуу, жолун таппай калуу.

yitmek 1. житүү, жоголуу. 2. колдон

чыгарып ийүү, качыруу. şansı yitti gitti шансы колдон чыгып кетти.

yiv 1. сызык, из. avuç ~i алакандагы

сызыктар. 2. оюк, чуңкур. 3. сай. vidanın ~leri бураманын сайлары. 4. тигиш, ашташкан жер. 5. бөлүк/

айрым (чачтагы) .

yivaçar тех. сай ачкыч.

yivli сайлуу. ~ tüfek сайлуу түпөк/

мылтык.

yiyecek,-ği 1. тамак-аш, азык. iki günlük

~lerimizi yanımıza aldık ve yola

çıktık эки күндүк тамак-ашыбызды жаныбызга алып, жолго чыктык. 2. жегенге жарактуу, жесе боло

турган.

yiyici 1. жеген. et ~ hayvanlar эт жеген айбандар. 2. өтм. жемекей, пара-

кор, алкы бузук. 3. ооз. опкок, сор- гок.

yo сырд. с. (yok'тун кыск. ) жоо, жок.

Hasan’ı gördün mü? -yo, görmedim Хасанды көрдүңбү? - жоо, көргөн жокмун.

yobaz 1. орой дөдөй, дөөпөрөс. 2. орой, мокок, чоркок, түркөй.

yobazlık,-ğı оройлук, мококтук, чоркок-

тук, түркөйлүк.

yoga йога.

yogi йоги (йоганы колдонгон киши) .

yoğalmak диал. жок болуу, жоголуу, өлүү, тыйпыл болуу.

yoğaltım талап, керектөө. bu ürüne ~ az

бул үрүнгө/продуктуга талап аз. yoğaltmak жок кылуу, бүтүрүү, түгөтүү. yoğmak коюулануу, коюулуу.

yoğrulmak 1. жуурулуу (камыр) . 2. ара- лашуу, жуурулушуу. 3. кабырылуу, ийрейүү (металл идиш бир нерсеге

урунгандан) . 4. өтм. кагылып-

согулуу, урунуп-беринүү, тажырый- балуу болуу.

yoğrum жуурум (камыр) .

yoğun 1. тыгыз, коюу, жыш, калың. ~ bir sis коюу туман. 2. оор, думук- туруучу (жыт) . 3. жыш. nüfusun ~

olduğu bölgeler калк жыш жайгаш- кан аймактар. 4. жоон, семиз (ки- ши) . ~ bakım мед. катуу көзөмөл,

реанимация. ~ teker муз. компакт диск.

yoğunlaşmak 1. коюулашуу, калыңдоо,

тыгыздоо. 2. жыш отурукташуу. 3. акылды/ойду бир жерге топтоо. bir konu üzerinde ~ бир темага терең

токтолуу.

yoğunluk,-ğu 1. коюулук, калыңдык, ты- гыздык. 2. жыштык, көптүк.

yoğunlukölçer физ. жыштыкөлчөр, денсиметр.

yoğurmak 1.жууруу (камырды) . 2. өтм.

жууруу, жаратуу, берүү (белгилүү бир сапатты) .

yoğurt,-du жуурат. ~ çalmak жуурат ую-

туу. koyun ~u койдун жуураты. ~u üfleyerek yemek айранды үйлөп ичүү (ашкере саксынгандарга

айтылат) .

yoğurtçu жуурат жасаган/саткан киши.

yok, -ğu, -ku 1. жок. evde kimse ~ үйдө

эч ким жок. ne var ne ~? эмне жаңылык бар? (ал-абал сурашкан- да) . ~ ~ баары жоктун баары бар. 2.

жок (ообага каршы) . ~, ben sizinle gelemem жок, мен силер менен келе албайм. ~, doğrusu iyi adamdır, kim

ne derse desin жок, чынында жак- шы киши, айткандар айта берсин. 3. айтылган сөзгө нааразылык ире-

тинде сүйлөм башында саналат: ~ annesi hastaymış, ~ arabası bozuk- muş, kısacası bir sürü bahane

uydurdu энеси ооруп жаткан имиш, машинеси бузук имиш, кыскасы далай шылтоонун башын айтты. 4.

баш тартуу билдирет. ben bu

araba satma işinde ~um мен бу машине сатуу ишинде жокмун. 5. а эгер/кокус. kazandın ne güzel; ~ kazanamadın bir daha denersin (окууга) кирип калсаң жакшы, а ко- кус кире албай калсаң, күчүңү дагы бир жолу сынап көрөрсүң. ~tan 1) жок жерден. 2) эч себепсиз. ~una бекерге, болор-болбос баага. ~ canım! койчу! кантип эле! ~ değildir жок эмес. ~ denilemez жок дешке болбойт. ~ denecek kadar az жок дей турганчалык аз. ~ devenin başı! андай болушу мүмкүн эмес, бол- богон кеп. ~ edici жок кылуучу. ~ etmek жок кылуу. ~ ki жок эмеспи, жок тура/ да. ~ oğlu ~ жок эле жок.

~ olmak жок болуу, жоголуу. ~ pahasına almak/gitmek/satmak те-

кейден арзан алуу/кетүү/сатуу. ~ satmak сатып бүтүрүш, калбай

калыш. ~tan var etmek жоктон бар кылуу. ~ yere болбогон/жок жерден. hiç ~tan жоктон көрө жогору. ~

yoksul колунда жоктор, бей- бечаралар.

yokçu филос. нигилист.

yokçuluk, -ğu нигилизм.

yoklama 1. жоктомо, санак. sınıf ~sı

класста жоктомо. sakın, biz yokken

~ yapılmasın биз жокто жоктоп калбасын. 2. текшерүү сынагы. 3. өтм. тамыр тартуу, сынап көрүү.

nabız ~sı тамыр тартуу, сыр суроо.

~ yapmak 1) жоктоо, саноо. 2)

сырын тартуу.

yoklamak 1. жоктоо, саноо, текшерүү. 2. тинтүү, оодаруу. 3. кармалоо, сый- палоо. eliyle ~ колу менен сыйпалап

көрүү. sen git, bir yokla, ne yapı- yorlar bakalım сен барып тамырын тартып көр, эмне кылып атышып-

тыр көрөлү. 5. таасир берүү, күчүн көрсөтүү. ağrılarım ara sıra beni yokluyor анда-санда ооруларым

кармай калат. 6. ал-абал суроо,

барып/көрүп туруу.

yokluk, -ğu 1. жоктук, жок болуш. ~unda

жок экенде, көзү жокто. ~unu his-

setmek жогун жоктоо. 2. кемчил- дик, өксүктүк, жетишпестик. 3. ке- дейлик, жакырдык. ~ eki грам.

фарсчадан кирген на-, би- өң мүчөлөрү (namert коркок, bitalih бейтаалай ж.б.).

yoksa 1. байл. болбосо. notlarını düzel- teceksin, ~ babana söylerim баала- рыңды оңдойсуң, болбосо атаңа

айтам. 2. же, бекен (түкшөмөл билдирет) . 70'li yıllarda, ~ daha da sonraları mı çok ünlü bir artistti 70-

жылдарда, же андан да кийин бекен, өтө атактуу артист болчу. 3. болгону, болду. her şey hazır,

paramız olsun ~ баары эле даяр, акчабыз болсо эле болду.

yoksamak жоктой көрүү, жок деп саноо.

yoksul 1. колунда жок, кедей-кембагал, жакыр. 2. кемчил, чала.

yoksullaşmak жакырлануу, кедейленүү.

yoksulluk,-ğu жокчулук, жакырдык, кедейлик, жардылык.

yoksun кемчил, куру/таш жалак. ~ bırak-

mak куру/таш жалак калтырыш. ~ edilmek куру калтырыш. ~ kalmak куру/таш жалак калыш.

yoksunlu грам. , лог. жоктук билдирген

(-sız eki -сыз мүчөсү).

yoksunluk,-ğu 1. куру/таш жалактык. 2.

жокчулук, кыйынчылык. ~a katlan- mak жокчулукка/кыйынчы-лыкка чыдоо.

yoksunmak куру/таш жалак калыш.

yokumsamak тааныбоо, кабыл албоо, жок саноо. bir gerçeği ~ бир

чындыкты тааныбоо.

yokuş 1. өр, өйдөлүш. ~a tırmanmak өй- дөлүшкө чыгыш. 2. эңиш, эңкейиш,

ылдыйыш. ~ aşağı өр ылдый. ~a koşmak өтм. бөгөт болуу, кыйынчылык чыгаруу (бир иште) .

~ yukarı өйдө/жогору карай, өрдөп.

yol 1. жол. kara ~u кара жол. dağ ~u тоо жолу. deniz ~u деңиз жолу. hava ~u аба жолу. keçi ~u кой жол. kestirme

~ төтө жол. yürüyüş ~u жүрүш жолу. 2. түтүк, өткөөл, канал. petrol boru ~u нефти түтүк жолу. sidik

~ları сийдик каналы. 3. жолчулук сапар. ~a çıkmak 1) жолго чыгуу. 2) бир жолго чыгуу, түбү барып

биригүү. ~ giderleri/harcı жол чы- гымдары. 4. дең. ылдамдык (кеме- нин) . bu vapurun ~u az бул паро-

ходдун ылдамдыгы төмөн. 5. өтм. жол, чара, арга, ыкма. ~unu aramak жолун издөө. 6. эреже, жол. her işi

kendi ~uyla yapmak gerekir ар ишти өз жолу менен жасоо керек. sanat ~uyla ifade etmek санат жолу

менен көрсөтүү. 7. максат, мүдөө. bu ~da çok emek harcandı бул максатта далай эмгек сиңирилди. 8.

сызык, жол (кездемеде) . yeşil ~ları olan kumaş жашыл жол-жол кез- деме. 9. жолу, кез, сапар. bir ~ bize

geldi бир жолу бизге келди. 10. бас- кылык. ~una/~unda 1) үчүн. vatan

~una nice şehitler verilmiş мекен

үчүн нечендеген шейит берилген. 2)

жолунда, ордунда, жайында. ~uyla

1) жолу менен/аркылуу. 2) өтм.

жолу/орду менен. ~ açmak 1) жол ачуу/берүү. 2) өтм. жол ачуу шарт түзүү. ~unuz açık olsun! жолуңуз

ачык болсун! ~ ağzı жол оозу. ~ almak 1) жол алуу/жүрүү. 2) ылдам- дыкка ээ болуу. ~u aramak жол/

арга/чара издөө. ~ ayrımı жол кеси- лиши. ~ azığı жол азык, күлазык.

~una bakmak жолун кароо. ~unu

beklemek жолун күтүү. ~ bilir жол билген, көсөм. ~unu bilmek жолун билүү. ~ boyu 1) жолдун бою. 2)

жол боюнча. ~unu bulmak жолун табуу. ~una çıkmak 1) алдынан чыгуу. 2) тосуп чыгуу. ~dan çıkmak

1) жолдон чыгып кетүү. tren ~dan

çıkmış поезд жолдон чыгып кетиптир. 2) өтм. жолдон чыгуу, жаман жолго түшүп кетүү. ~a düşmek жолго түшүү. ~lara düşmek узун жолго түшүү (бир нерселер изилдеп) . ~u düşmek жолу түшүү, ошол жолдон кетүү. ~una düşmek (бирөөнүн) жолуна түшүү. ~a düzülmek/koyulmak жолго чыгуу. ~ erkân жол-жобо. ~ erkân bilmek жол-жобосун билүү. (bir yeri) ~ etmek бат-бат баруу (бир жерге) . ~ evlâdı дин жаңы динди туткан бирөө. ~a gelmek оң жолго түшүү.

~a getirmek оң жолго салуу. ~una girmek оңолуу, жакшыруу, жолго

коюлуу. ~a gitmek жол жүрүү. ~ görünmek жолго чыкчудай болуп

калуу. ~ göstermek 1) жол көргөзүү.

2) өтм. жол көргөзүү, акыл/кеңеш берүү. ~ halısı баскылыкка төшөл-

гөн таар/килем. ~dan/~undan kal- mak жолдон/жолунан калуу. ~larda kalmak жолдо калуу. ~u kapamak

жолду бөгөп/тосуп калыш. ~unu kaybetmek жолунан адашуу, жол таппай калуу. ~ kesmek 1) жолун

тосуу, токтотуу. 2) өтм. жолун то- роо, тоскоолдук чыгаруу. 3) өтм. карактоо, тоноо. ~a koymak жолго

коюу, оңдоо. ~ parası 1) жол чыгымы. 2) жолдон өтүш акысы. ~a revan olmak жолго чыгуу. ~unu

sapıtmak өтм. жолдон чыгуу, жа- ман жолго түшүү. ~lara sürüklen- mek (жаман) жолго жетелөө/түшү-

рүү/түртүү. ~unu şaşırmak 1) жол- дон адашуу. 2) өтм. жолдон чыгуу.

~ tepmek жол басуу. ~ tutmak 1)

көздөй/карай жүрүү. 2) жолу менен кетүү. ~ uğrağı 1) жолдун үстүндө, бир багытта. 2) чоң жол. ~ vermek

1) жол берүү. 2) өтм. иштен

чыгаруу. 3) шарт/мүмкүнчүлүк түзүп берүү. ~ vurmak жол тороо. ~

yakınken 1) анча узай электе. 2) кеч

боло электе. ~unu yapmak жолун даярдоо, кам көрүү (бир иштин жасалышы үчүн) . ~u yarılamak жолду жарымдап/теңдеп коюш. ~ ~ жол-жол (түстүү) . ~ yolak bilmek коёндун жатагына чейин билиш. о

~un yolcusu olmak баарынын барчу жолу бир (тиги дүйнө) . ~ yordam жол-жобо. ~ yürümek жол жүрүү.

yolcu 1. жолоочу, жүргүнчү. 2. жолго чыгууга даярданган (киши) . 3. тө- рөлүшү күтүлгөн бала. 4. өтм.

өлүм төшөгүндө жаткан киши. ~ etmek узатып коюш. ~ gemisi жүргүнчү кемеси. ~ görünmek өлү-

мү жакындоо. ~ yolunda gerek мак. жолоочунун жолдо болгону, жолдо болбосо үйдө болгону жакшы.

yolculuk,-ğu жол(оо)чулук, жүргүнчү- лүк, кезүү, сапар, саякат. ~a çıkmak жолоочулап/сапарга чыгыш. ~

etmek жолчулук жасоо.

yoldaş 1. жолдош, сапардаш. 2. жолдош, теңтуш, дос. 3. пикирдеш, санаа-

лаш.

yoldüzer бульдозёр.

yolgeçen : ~ hanı келген-кеткени көп

жер.

yolkesen каракчы, ууру-кески.

yollama 1. жолдомо. 2. жолдомо (почта

аркылуу жөнөтүлгөн нерсе) .

yollamak жолдоо, жөнөтүү, жиберүү.

mektup ~ кат жөнөтүү/жиберүү.

yollanmak 1. жөнөтүлүү/жиберилүү. 2.

жөнөө, жолго чыгуу.

yollu 1. жолдуу, жолу бар. asfalt ~

асфальт жолдуу. kısa ~ gezi кыска жолдуу саякат. 2. ылдам/тез жүрүү- чү кеме. 3. жол-жол (кездеме) . 4.

өтм. жолдуу, оң келген, ак жолтой. bu ~ bir iş oldu бул жолдуу иш болду. 5. жолу менен, түрүндө. alay

~ söz какшык/шылдың (жолу менен айтылган) сөз. 6. арго аягы суюк аял. ~ yolsuz işler оң-тетири иштер.

yolluk, -ğu 1. жол азыгы, күл азык. 2.

жолго салынган шалча/килем. 3.жол- дук акча/чыгымдар. 4. жүргүнчү- лөргө берилген белек.

yolmak, -ar 1. жулуу. kuşun tüylerini ~ куштун жүнүн жулуу. saçını ~ чачын жулуу. üstünü başını ~ үстү-

башын жулуу. 2. жулуп салуу/таш- тоо (өсүмдүктү) . 3. арго карактап/ тоноп кетүү. zavallıyı adamakıllı

yolmuşlar бечараны аябай тоноп кетишиптир.

yolsuz 1. жолсуз, жолу жок (жер) . 2. ыл-

дамдыгы начар. bu gemi ~dur бул кеменин ылдамдыгы начар. 3. өтм. орунсуз, ыксыз, жөнсүз, жоосунсуз.

~ iş yapmak жоосунсуз иш жасоо. 4.арго аягы суюк, жүрөөнөк (аял) . 5.өтм. жолу/багы/шансы жок. 6.ар-

го чөнтөгү тешик, акчасыз. ~ yön- temsiz жол-жобосуз, мыйзамсыз.

yolsuzluk, -ğu 1. жолсуздук. köy halkı ~

tan çok çekti айылдын эли жолсуз- дуктун азабын көп тартты. 2. жоо- сунсуздук, тартипсиздик, мыйзам-

сыздык. hükümet ~lara karşı müca- delede başarılı oldu өкмөт жоосун- суздуктарга каршы күрөштө ийги-

ликке жетишти.

yoluk, -ğu жулук, жулунган (тоок, каш, чач ж. б. ) .

yolunmak 1. жулунуу (чач, каш ж. б. ) .

2. жулунуу (өсүмдүк) . 3. арго

каракталуу, тонолуу. 4. өтм. жулу-

нуу, жулкунуу, өзөлөнүү, күйүп- бышуу (кайгыдан) .

yolüstü 1) жолдун үстү, тийип/учурап

өтүлгөн жер. 2) чоң /кан жол.

yom жакшы жышаан. ~ tutmak жакшы жышаанга/жакшылыкка жоруу.

yonca бот. беде (Trifolium) . ~ yaprağı

төрт жолдун кесилиши.

yonga 1. чамынды, жарака, сүрүндү, кы-

рынды (жыгачтын, металлдын) .

2. таштанды арткан-үрткөн (бир иш жасагандан калган) .

yongar ёнгар (үч кылдуу музыкалык

аспап).

yonmak диал. жонуу.

yontma 1. жонмо, кесме. 2. жонулган. ~

taş жонмо таш. Y~ Taş Devri

палеолит доору.

yontmak, -ar 1. жонуу, оюу, кесүү. taş ~

таш жонуу. ağaç ~ тактай жонуу. 2. өтм. тоноо, шыпырып алуу, жанын койбоо.

yontu айкел, скульптура, жонгу. сал.

heykel.

yontucu 1.жонгуч, айкелчи, скульптор. 2.

өзүмчүл, өз көмөчүнө күл тарткан. yontuculuk,-ğu айкелчилик, скульптура. yontulmak 1. жонулуу, сүрүлүү, жылма-

лануу, сыйдалануу. 2. өтм. кагы- лып-согулуу, бышуу (киши) . 3.өтм. (бир нерсени) өз көз карашынан

баалоо.

yordam 1. эск. шамдагайлык, чапчаң- дык. 2. жөндөм, шык, көнүмүш. 3.

көйрөңдүк, сылаңкороздук. ~ sat- mak көйрөңдөнүш, сылаңкороздо- нуш. 4. ыкма, метод.

yordamlı 1. келбеттүү, келишимдүү. 2.

шамдагай, чапчаң, бышык, шылуун.

3. жөндөмдүү, эптүү. 4. көйрөң, кө-

төрүлгөн, керсейген.

yordamsız 1. жүүнү бош, эби жок, чор- кок. 2. кыбыр, жай, кашаң, копол.

yorga жорго (жүрүш) .

yorgalama 1.жорголомо. 2. мед. буту оорулуу кишилердин өзгөчө басыш

түрү.

yorgan жууркан. ~ çarşafı жууркандын шейшеби. ~ döşek yatmak катуу оо-

руп төшөккө жатып калыш. ~ gitti, kavga bitti жууркан кетти, чатак бүттү (себеби болбосо, чатак да

болбойт маанисинде) . ~ kaplamak жууркан каптоо. ~ına göre ayağını uzat мак. жуурканыңа ченеп аягы-

ңы соз( жылкыңа ченеп ышкыр). yorgancı жууркан жасаган/саткан киши. yorgun чарчаган, алсыраган, жорулган,

алдан тайган, шайы/эси оогон. ~

argın чарчап-чаалыккан. ~ düşmek чарчоо, ырп этерге алы калбоо,суй жыгылуу. ~u yokuşa sürmek (би- рөөнү) колунан келбес ишке маж- бурлоо. ~ ~ чарчап-чаалыккан, дар- мансыз.

yorgunluk,-ğu чарчагандык, арыгандык, суй жыгылма. ~unu almak 1)чарча- ганын жазуу, дем алуу. 2) (бирөөгө) дем берүү, сеп алдыруу. ~unu çıkarmak чарчаганын жазыш/чыга- рыш. ~ kahvesi чарчаганды жазуучу/сергитүүчү кофе.

yorma I чарчатма, алсыратма.

yorma II жорума (түштү/аянды) .

уormakI,-ar чарчатуу, алсыратуу, алын/ дарманын/шайын кетирүү, суй жыгуу.

yormak II,-ar жоруу, жорумдоо (түш- тү, аянды) . hayra/iyiye ~ жакшы- лыкка жоруу. kötülüğe ~ жаман-

дыкка жоруу.

yortmak,-ar жортуу, сандалып/ сенделип бош басып жүрүү.

yortu дин христиан майрамы. paskalya

~su пасха майрамы.

yorucu чарчатуучу, алсыратуучу, алдан-

күчтөн тайдыруучу, суй жыккан.

yorulmak I чарчоо, жорулуу, алсыроо, аруу. yorulmaz чарчабаган, жаны

жай албаган.

yorulmak II жорулуу, жорумдалуу

(түш, аян) .

yorum 1. жорум, ачыктама, түшүндүрмө, комменттарий. ~ yapmak 1) жорум жасоо, жоруу. 2) ачыктоо, дааналап

түшүндүрүү. 2. муз. , театр (чыгарманын) оригинал/өзгөчө шекилде аткарылышы.

yorumcu 1. жорумчу, жоруучу, коммен- татор. 2. аткаруучу, ырчы.

yorumculuk,-ğu жорумчулук, жоруучу-

лук.

yorumlamak 1. жорумдоо, жоруу, ачык- тоо, түшүндүрүү, комментариялоо.

2. (бир окуяга) баа берүү. 3. муз. ,

театр (чыгарманы) оригинал/өз- гөчө ыкма менен аткаруу.

yosma 1. татынакай, шайыр, жагымдуу

(жаш аял) . 2. ойсоке, көйрөң

(аял) .

yosun бот. 1. балыр. 2. эңилчек, мох. ~

bağlamak/tutmak балыр басуу, эңилчек байлоо. kara ~ları мохтор, эңилчектер (Bryophyta). su ~ları

бот. балырлар (Algae).

yosunlanmak балырлануу, эңилчек басуу.

yosunlu 1. балырлуу, балыр каптаган. 2. эңилчектүү, мохтуу, эңилчек бас- кан.

yoz 1. иштетилбеген, дың (жер, топу- рак, өсүмдүк) . 2. үйрөтүлбөгөн, жапайылашкан, азоо (айбан) . 3.

өтм. орой, одоно, түркөй, чогоол, маданиятсыз (киши) . 4. кедери кеткен, кунары качкан, манкурт. 5.

ооз. кысыр.

yozlaşmak кедери кетүү, кунары качуу, манкуртташуу, өзүнө өзү жат

болуу, деградация.

yön 1. багыт, жак, тарап, бет. ~ değiş- tirmek багытын өзгөртүү. batı ~ü

батыш жагы. doğu ~ü чыгыш жагы.

2. өтм. тарап, жак, жөн, көз караш.

ekonomik ~ü экономикалык жагы.

siyasî ~ü саясий жагы. meseleye bu

~den baktığımızda маселеге бул көз караштан караганыбызда. ~ belirteci

компас. ~ eki грам. багыт көрсөтүүчү мүчө ( -ra, -re, -arı, -eri

: sonra, taşra, dışarı, içeri -ра, -ре, -

ары, -ери: кийин, элет, тышкары, ичкери ж.б.). ~ zarfı грам. орун- багыт тактоочу. hangi ~den? кайсы

жагынан? her ~den 1) ар тараптан.

2) ар көз караштан.

yönelik,-ği багытталган, көздөлгөн, тие-

шелүү. Türk tarihine ~ çalışmalar

түрк тарыхына тиешелүү эмгектер.

yönelim 1. биол. багытталыш, бурулуш,

тропизм. 2. психол. өнөкөт,

ийкемдүүлүк. 3. өтм. багыт алыш, баш коюш.

yönelme 1. багытталма, багыт/бет алма,

башы оома. 2. грам. барыш. ~ durumu/hâli барыш жөндөмө.

yönelmek 1. багытталуу, бет алуу, кароо.

2. өтм. баш коюу, максат кылуу, көздөө. hayatının sonuna doğru şiire yönelmişti өмүрүнүн акыркы

мезгилинде ырга баш койгон эле.

yönelteç, -ci руль.

yöneltim багыт аныктама, ориентир.

yöneltmek багыттоо, көңүлүн/ниетин бу- руу, бет алдыруу. soru ~ суроо су- роо.

yönerge буйрук, директива, көрсөтмө.

сал. talimat.

yönetici 1. башкаруучу, башкарма, баш-

чы, жетекчи. ~ organlar башка- руучу органдар. 2. үй башкармасы.

3. спорт клуб башчысы.

yöneticilik,-ği башчылык, башкаруу- чулук, жетекчилик.

yönetim башкаруу, бийлик, жетекчилик.

сал. idare. ~i altında бийлиги/же- текчилиги алдында. askerî ~ аске- рий башкаруу. ~ kurulu башкаруу

комитети.

yönetmek башкаруу, жетектөө, башчы- лык кылуу, бийлөө.

yönetmelik,-ği көрсөтмө, жобо, инструк- ция.

yönetmen 1. башчы, жетекчи, директор,

мүдүр. 2. кино, театр режиссёр.

yönetmenlik,-ği 1. башчылык, башкарма- лык, жетекчилик, дирекция. 2. ки-

но, театр режиссёрлук.

yönlendirmek багыттоо, жетектөө, башкаруу, жол көрсөтүү.

yönlü 1. кырдуу, жактуу, тараптуу. çok ~ mesele көп кырдуу маселе. çok ~ faaliyet көп кырдуу ишмердик. 2.

жөндүү, орундуу, ылайыктуу. 3. (жол үчүн) багыттуу. iki ~ эки багыттуу. tek ~ бир багыттуу.

yönseme психол. ийкемдүүлүк, өнөкөт.

сал. temayül.

yönsüz 1. жаксыз, тарапсыз, багытсыз. 2.

максатсыз, мүдөөсүз.

yöntem ыкма, ык, жол, усул, метод, система. ~ bilimi методология. ~ bilimsel методологиялык.

yöntemli белгилүү ыкма/метод менен жүргүзүлгөн, ырааттуу, системалуу. yöntemsiz белгилүү ыкмага/методго

таянбаган, баш-аламан, системасыз.

yöre 1. жерге. 2. айлана, тегерек, маала.

Kadıköy ve ~si Кадыкөй жана

айланасы.

yöresel жергиликтүү, жергеге мүнөздүү/ тиешелүү. ~ kıyafetler жергиликтүү

кийимдер. ~ yemekler жергиликтүү тамактар.

Yörük йөрүк (көчмөн түрк уруулары) .

Y~ çadırı йөрүк чатыры. Y~ kilimi

йөрүк шалчасы.

yörünge 1. астр. орбита. 2. мат. траек-

тория. ~sine oturmak 1) астр. жа- салма жандоочунун көздөлгөн ор- битага кириши. 2) өтм. (иш)

ордуна/жолуна кирүү.

yudum жутум, ууртам. bir ~ бир жутум/ ууртам. bir ~da içmek бир жутумда

ичип салуу. ~ ~ кылкылдатып/ ууртап-татып ичүү.

yudumlamak ууртап ичүү, ууртап-татып

отуруу.

yudumluk,-ğu бир жутумдук/ууртам- дык.

yuf сырд. с. түф! (айыптоо, жипкирүү билдирет) . (birine) ~ borusu çal- mak (бирөөнү) уяткаруу, айыптоо

билдирүү. ~ ervahına! атаңа наалат! каргыш тийгир!арбак ургур!

yufka 1. жупка. 2. калама. 3. жука, морт.

~ açmak жупка жаюу. ~ gönüllü

боорукер, мээримдүү, ак көңүл.

yufkacı жупка жасаган/саткан киши/

дүкөн.

Yugoslavya тар. Югославия.

Yugoslavyalı тар. югославиялык.

yuğmak диал. жууш.

yuh сырд. с. уу! уух! (жек көрүү, ызырынуу сезимин билдирет) . ~ çekmek 1) уулдоо, дуулдоо. 2) ызырынуу.

yuha! сырд. с. йуха! (жек көрүү, ызырынуу сезимин билдирет) . ~

çekmek йух! деп кыйкыруу (көпчүлүктүн нааразычылыгы катары) .

yuhalamak (бирөөнү) шылдыңга алуу, сүйлөтпөө, ышкыруу, кыйкыруу.

yukarı 1. жогору, өйдө, үстү. ~ taraf жо-

гору жак. ~ tırmanmak жогору чы- гыш. eller ~! колуңу көтөр! (буйрук). 2. жогорку, үстүңкү. ~

kat жогорку кабат. ~ mahalle жо- горку маала. ~ sınıf жогорку класс.

3. өтм. жогорку жак/кызмат, же-

текчилик. emri ~dan aldık буйрукту жогору жактан алдык. 4. өйдө/ жогору жакка, үстүнө. ~ çıktılar

жогору чыгышты. ~dan almak кер- сейүү, бой көтөрүү, кыйынсынуу.

~dan bakmak жогортон кароо,

теңсинбөө. ~ tükürsem bıyık, aşağı tükürsem sakal мак. өйдө тартсам, өгүз өлөт, ылдый тартсам, араба

сынат.

yukarısı жогоркусу, үстү жагы.

yulaf бот. сулу (Av ena sat iv a) . ~ unu

сулу уну.

yular чылбыр, тизгин. ~ı birinin elinde olmak өтм. эки тизгин, бир чыл-

быр колунда болуш. ~ı ele vermek/ kaptırmak өтм. тизгинди колунан алдырыш. ~ı eksik орой, түшүнүк-

сүз (киши) .

yumak I, -ar жууш.

yumak II 1. түрмөк, үшмөк, түйдөк. 2.

кесек. ~ ~ тоголок-тоголок, түрмөк- түрмөк.

yumaklamak түрмөктөө, үшмөктөө,

түйдөктөө.

yummak,-ar жумуу. avucunu ~ алаканын жумуу. gözlerini ~ көздөрүн жумуу.

yumru 1. томпок, шишик. alnında bir ~

var чекесинде бир томпок бар. 2. бот. мөмө тамыр (картошка, са- биз, кызылча ж. б. у. с. ) . 3. жуму- ру, томолок. ~ yanaklı жумуру/ болтогой бет. ~ kök бот. мөмө тамыр.

yumruk,-ğu 1. муштум, муш, жуудурук.

~ kadar 1) муштумдай. ~ kadar örümcek муштумдай болгон жөргө-

мүш. 2) кенедей, тырмактай. ~ kadar çocuğa yenildi муштумдай баладан жеңилип калды. 2. муштум,

токмок. ~uyla vurmak муштуму менен коюп жиберүү. ~ göstermek муштум көргөзүү, опузалоо. ~una

güvenmek өз күчүнө ишенүү. ~u yapıştırmak муштуму менен берип калуу. ~ ~a gelmek мушташа кетүү.

~unu yummak муштумун түйүү.

yumruklamak муштагылоо, жудурук- тоо.

yumruklaşmak мушташуу.

yumrulanmak, yumrulmak жумуру тартуу, толуу, шишүү.

yumruluk,-ğu жумурулук, томпоктук.

yumuk 1. жумук, жумулуу (көздөр) . 2.

нашаа тартуу, демин ичине алып со-

руу. 3. (тамакка) жутунуп кол са- луу. 4. (бир нерсеге) бүтүн дити менен киришүү. 5. түйүлүү (муш-

тум) .

yumulu 1. жумулуу (көз, ооз) , түйүлүү

(муштум) .

yumurcak,-ğı 1. тентек, бейбаш (бала) .

2. мед. чума оорусунда колтук ал- дына же чурайга чыккан чыйкан.

yumurta 1. жумуртка, тукум, урук. balık

~sı балыктын уругу. кuşun ~sı куш- тун жумурткасы. 2. тоок, каз ж.б.-

дын жумурткасы (тамак катары) .

~nın akı жумуртканын агы. ~nın sarısı 1) жумуртканын сарысы. 2)

ачык сары түс. 3. эркек жынысын- дагылардын уруктук бези. koç ~sı кочкордун жумуртка бези, куулугу.

4. жумуртка калып (байпак жа-

маганда колдонулган) . ~yı çalka- mak 1) (күрп тооктун үстүнө отурган жумурткаларды оода- рыштырмасы) . 2) жумуртканы чалуу. ~ çırpacağı жумуртка чал- гыч. ~dan daha dün çıkmış сары ооз балапан, эне сүтү оозунан кете элек.

~ el bombası граната, кол бомбасы.

~ kapıya dayanmak/gelmek убак-

тысы мөөнөтү бүтүү (бир иштин) .

~ kapıya dayanmadan кеч боло электе. ~ya kulp takmak жумурт-

кадан кыр чыгарыш. arkasında/sır- tında ~ küfesi yok ya! (анын) кор- ко/кооптоно турган жери жок да!

yumurtacı жумуртка сатар.

yumurtacık,-ğı биол.

төлдөнгөн/уруктанган клетка.

yumurtalı жумуртка кошуп бышырылган

(тамак) .

yumurtalık,-ğı 1. анат. , биол. урук

бези, таш. 2. жумуртка салгыч.

yumurtlama жумурткалама, уруктама, урук чачма. ~ mevsimi жумуртка-

лаган, урук чачкан мезгил.

yumurtlаmak 1. жумурткалоо, жумуртка туу. 2. урук чачуу. 3. өтм. калпты-

чынды койгулаштыруу, ойдон чыга- руу, ачык ооздук кылуу.

yumurtlayanlar зоол. жумуртка тууган

айбандар.

yumuşak, -ğı 1. жумшак. ~ ağaç жумшак жыгач. ~ bakır жумшак жез. ~ da-

mak жумшак таңдай. ~ ünsüz грам. жумшак үнсүз. 2. мелүүн, жылуу. ~ iklim мелүүн климат. ~ hava жылуу

аба. 3. өтм. жумшак, жылуу. ~ adam жумшак киши. ~ sözler жы- луу сөздөр. ~ ağızlı оозу жумшак,

жоош (ат) . ~ başlı ак көңүл, мүнөзү жумшак, элпек, көңүлчөөк (киши) . ~ yüzlü маанайы/маңдайы

жарык, түсү ийги. ~ huylu atın çiftesi sert olur мак. жооштон жоон чыгат.(сөзм. с. жоош аттын

тепкени катуу болот).

yumuşaklık,-ğı 1. жумшактык. suyun ~ı суунун жумшактыгы. 2. өтм. жум- шактык, кең пейилдик, ак көңүлдүк. yüzün ~ı жылуу жүздүүлүк.

yumuşama 1. жумшарма. 2. өтм. , саяс.

идеологиялар согушунун солгун-

дамасы. 3. өтм. (бирөөнүн) чечи- минен/өжөрлүгүнөн кайтышы, сөз- гө келмеси. 4. линг. nыбыштардын

жумшарышы (түркчөдө п, т, к, ч тыбыштары белгилүү жагдай- ларда жумшарат) .

yumuşamak 1. жумшоо, жумшаруу. 2. өтм. , саяс. жумшаруу, идеология- лар согушунун солгундоосу. 3.

өтм. ачуусу тароо, сөзгө келүү, жумшаруу. 4. линг. каткалаң ты- быштардын жумшаруусу.

yumuşatmalık,-ğı тех. амортизатор.

yuna ооз. тердик.

yunak,-ğı диал. жуунган жер, мончо.

Yunan грек. Yunanca грекче. Yunanistan Греция.

Yunanistanlı грециялык. Yunanlı грециялык, грек. yunmak диал. жуунуу.

yunus : ~ balığı зоол. дельфин

(Delphinus).

yurt,-du 1. журт, туулуп-өскөн жер.

Türk ~una Türkiye denir түрк жур- тун Түркия дейт. 2. ата журт, ата мекен, өлкө. ~ içinde өлкө ичинде. ~

dışında чет өлкөдө. ~ sevgisi мекен сүйүүсү. ~ tutmak мекен кылуу. 3. өтм. очок, ордо, уюк. burası aşık-

ların ~u бул жер акындардын ордо- су. 4. айрым топтогу кишилер жа- шаган/барынган/байыр алган жер/

журт/үй. kimsesizler ~u багар-көрө- рү жоктор үйү. 5. өтм. мекени, мол өскөн жери. 6. жатакана. öğrenci ~u

студенттер жатаканасы. 7. менчик жер. 8. көчмөндөр көчүп-конгон журт. 9. көчмөн чатыры.

yurtlandırmak 1. журтташтыруу, жер-

лештирүү, жайгаштыруу. 2. отурук- таштыруу (көчмөндөрдү) .

yurtlanmak 1. журтташуу, жерлешүү,

жайгашуу. 2. отурукташуу. 3. үй- жайга ээ болуу.

yurtluk,-ğu 1. чоң чарбак, көркөмдүү

сепил. 2. тар. журт, ээлик, менчик жер.

yurtsamak эли-жерин сагынуу, куса

болуу.

yurtsever журтсүйөр, мекенсүйөр.

yurtseverlik,-ği журтсүйөрлүк, мекен-

сүйөрлүк.

yurttaş 1. журтташ, мекендеш. 2. жаран, атуул. сал. vatandaş. ~lar yasası

ук. жарандык мыйзамы.

yurttaşlık,-ğı журтташтык, жарандык. ~ bilgisi журтташтык/жарандык били-

ми (мектепте окутулган сабак) . ~ hukuku ук. журтташтык/жарандык укук.

yusufçuk,-ğu 1. зоол. бактек (Turtur auritus). 2. зоол. ийнелик (Libellula variegata).

yusyumru жупжумуру.

yusyuvarlak топтоголок, топтомолок.

yutak, -ğı анат. кекиртек, тамак.

yutkunmak 1. жутуу, бүргөө. boğazından bir şey geçmiyor, yutkunamıyordu тамагынан эч нерсе өтпөй, жута

албай калган. 2. жүткүнүү. (bir şey karşısında) ~ тамшанып/томсоруп калуу (жете албай турган

нерсеге) .

yutmak,-ar 1. жутуу (тамакты) . 2. өтм.

чыдоо, чыдап угуу, ичине көмүү

(жаман мамилени/сөздү) . ben bu ağır lâkırdıyı yutmam мен бул оор сөздөргө чыдай албайм. 3. ишенип

алуу, чын көрүү. yalanı ~ калпка ишенүү. 4. утуп алуу (оюнда) . 5. так сүйлөй албоо, мукактануу. bazı

sesleri yutuyor айрым тыбыштарды айта албайт. 6. өтм. чемичкедей чагуу, суудай билип алуу. fiziği yut-

muş физиканы чемичкедей чагат. 7.

физ. жутуу (үндү, жарыкты) . duvarlar ışıkları yutuyor дубалдар жарыктарды жутуп алат.

yutturmaca алдатма, куулук-шумдук, митайымдык.

yutturmak 1. жуткуруу, жуткузуу (та-

макты) . 2. өтм. алдоо, көз жаз- гыруу, куулануу.

yuva 1. уя. kırlangıç ~sı карлыгач уясы.

2. бала бакча. kızı ~da kalıyor кызы бала бакчага барат. 3. өтм. үй, үй бүлө, очок. ~ya dönüş өз үйүнө

кайтып келүү. 4. айрым топтогу кишилер багылган жер. düşkünler

~sı үй-жайсыздар үйү. 5. уюк.

karınca ~sı кумурсканын уюгу. 6. өтм. уюк, түнөк. hırsızların ~sı уурулардын уюгу. 7. анат. оюк,

чанак, көзөнөк. diş ~sı тиштин ою- гу. göz ~sı көз чанагы. gözleri

~sından fırlamak көздөрү чанагы-

нан чыгуу. kilit ~sı ачкычтын көзө- нөгү. 7. мектеп, очок, өнөркана. irfan ~sı билим очогу. ~ açmak

көзөнөк/оюк ачуу. ~ kurmak үйлүү- жайлуу болуу, уя куруу. ~yı dişi kuş yapar/~yı yapan dişi kuştur мак.

үйдүн туткасы аял. ~sını yapmak

арго (бирөөнүн) акесин таанытуу.

~sını yıkmak/bozmak/dağıtmak (би-

рөөнүн) турмушун бузуу.

yuvalamak уялоо, уясын куруу (куш-

тар) .

yuvalanmak 1. үй-жай күтүү, орун-очок алуу. 2. аск. жашыруу, көргөзбөө (курал-жаракты) . 3. өтм. үйүгү-

шүү, топтолуу.

yuvar 1. шар, тоголок. 2. анат. бүдүр.

аk ~ (кандагы) ак бүдүр. аl ~

(кандагы) кызыл бүдүр. ~ ~

тоголонуп-жумаланып.

yuvarlak, -ğı 1. тоголок, томолок, шар

түрүндө. 2. тегерек. ~ eğe тегерек өгөө. ~ hesap тоголок эсеп. ~ masa тегерек үстөл. ~ saat тегерек саат. ~

sayı тоголок сан. ~ deyim кыйытып/

сомдоп айтылган сөз. ~ ünlü линг.

эрин үндүү.

yuvarlaklaşmak 1. тоголок/жумуру тар-

туу. 2. семирүү. 3. линг. эриндешүү

(үндүүлөр) .

yuvarlaklık,-ğı тоголоктук, томолоктук,

жумурулук.

yuvarlamak 1. тоголотуу, дөңгөлөтүү, тегеретүү. 2. түрүү. halıyı yuvar-

layarak kaldırdılar килемди түрүп көтөрүштү. 3. жыгуу, кулатуу, сула- туу. rakibini aniden yere yuvarladı

атаандашын капысынан жерге су- латты. 4. арго сугунуу, жалмап жи- берүү (тамакты) , көтөрүп/шың-

гытып жиберүү (ичкиликти) . 5. ар- го ойду-тоону сүйлөө, калп айтуу. 6. өтм. тегеректөө (эсепти) .

yuvarlanmak 1. тоголонуу, дөңгөлөнүү, аласалуу, тегеренүү. 2. кулап/жыгы- лып кетүү. 3. арго мүрт кетүү. yu-

varlanıp gitmek 1) арго эптеп/кыл- дырап жашоо. 2) арго өлүп жок болуу. 4. кызматынан түшүү.

yüce 1. улуу, азиз, куттуу. Y~ Tanrı Улуу Теңир. ~ vatanımız куттуу мекенибиз. 2. жогорку, бийик,

башкы. ~ dağlar бийик тоолор. Y~ Divan жогорку сот.

yücelik,-ği 1. улуулук, азиздик, куттуу-

лук. 2. жогорулук, бийиктик.

yücelim астр. эң жогорку чек, кульми- нация.

yücelmek 1. жогорулоо, бийиктөө, көтө- рүлүү. 2. өтм. кызматы/наамы жо- горулоо.

yüceltmek 1. жогорулатуу, бийиктетүү, көтөрүү. 2. өтм. ыйык тутуу, кут- туу кылуу, теңирсөө.

yüğrük,-ğü ооз. 1. күлүк (ат) . 2. шам- дагай, чапчаң, күчтүү. 3. мээнеткеч.

yük,-kü 1. жүк. ~ arabası жүк машине. ~

asansörü жүк лифти. ~ hayvanı жүк унаасы. ~ оdası жүк бөлмөсү, депо.

2. өтм. милдет, жүк, жоопкер-

чилик. 3. элек. электр тогу, заряды.

4. жүк жыйылган жер. 5. эск. жүк- түүлүк, кош бойлуулук, бойкаттык.

~ünü almak 1) (бирөөнүн) жүгүн

алуу. 2) толуу, ээленүү (бир жер) .

~ altına girmek жоопкерчилигин/ милдетин мойнуна алыш. ~ün altın-

dan kalkmak милдетин ийгиликтүү аткарыш. ~ünü çekmek азабын тар- тыш. ~ünü hafifletmek жүгүн же-

ңилдетиш. (üzerinden) ~ kalkmak ийнинен жүк түшүү. ~te hafif pahada ağır салмагы жеңил, баасы

кымбат (баалуу буюм) . ~ olmak жүк болуу. ~ünü tutmak баюу. ~ vurmak жүк жүктөө (айбанга) .

yükçü жүк ташыгыч. сал. hamal. yüklem 1. грам. баяндооч. 2. лог.

предикат.

yükleme 1. жүктөмө (жүктү) . 2. комп. жүктөмө (программаны, маалы- матты ж. б. ) .

yüklemek 1. жүктөө, артуу. arabaya mal

~ машинеге товар жүктөө. hayvana yük ~ айбанга жүк жүктөө. 2. өтм.

милдет тагуу, жоопкерчилик берүү. organizasyon işini bana yüklediler уюштуруу ишин мага жүктөштү. 3.

өтм. шылтап/оодарып салуу (кү- нөөнү, кылмышты ж. б. ) . kabaha- ti ~ күнөөнү оодара салуу. 4. элек.

заряддоо, электр күчүн жүктөө. 5.

комп. билги/маалымат жүктөө. font

~ жазуу түрүн/алфавит жүктөө.

program ~ комп. программа жүктөө.

yüklenmek 1. жүктөлүү, артылуу (жүк) .

2. жөлөнүү, оордугун артуу. masaya pek yüklenmeyin, kırılır үстөлгө оордугуңарды артпагыла, сынып

кетет. 3. зордоо, түртүү, жөөлөө. kapıya yüklenmiş, fakat açamamış эшикти түрткүлөптүр, бирок ача

албаптыр. 4. аск. жапырып/сүрүп/ кысып кирип баруу. sağ kanat düşman üzerine yüklendi оң канат

душманды жапырып кирип барды.

5. жүктөнүү, асынып/артынып алуу.

6. өтм. милдетин/жоопкерчилигин мойнуна алуу. ulaşım işlerini Kemal

yüklendi улашым иштерин Кемал өз мойнуна алды. 7. өтм. жемелөө, тилдөө, жектөө. çocuğa yüklenme-

yin, kabahat onun değildi баланы көп жемелебегиле, күнөө анда эмес болчу.

yükleyici жүктөөчү.

yüklü 1. жүктүү, жүктөлгөн. pamuk ~ araba пахта жүктөлгөн машине. 2.

иши/жүгү көп. o, çok ~, bu işi başkasına verelim анын жүгү көп, бул ишти башкасына берели. 3. оор,

кыйын. ~ bir programla çalışıyor

оор программа менен иштеп жатат.

3. ооз. жүктүү, боюнда бар, бойкат.

4. көп. ~ bir para көп акча. 5. маз- мундуу, маанилүү, кайсы бир түшү- нүк басымдуулук кылган. duygu ~

romanlar сезимдер үстөмдүк кыл- ган романдар. 6. арго бардар, бай (киши) . 7. арго ылжыган мас.

yüklük,-ğü жүк жыйылган жер/шкаф/ текче.

yüksek,-ği 1. бийик. ~ dağlar бийик тоо-

лор. ~lerde uçmak бийиктерде учуу.

2. жогору, жогорку. ~ basınç жо- горку басым. ~ fiyat 1) жогорку баа.

2) кымбат баа. ~ gerilim физ. жогорку чыңалуу. ~ sosyete жогор- ку тап өкүлдөрү. 3. чоң. ~ meblağ

чоң сумма. ~ mevki чоң кызмат. 4. катуу, ачуу (үн) . ~ ses катуу чыккан үн. ~ sesle konuşmak катуу сүйлөө.

5. башкы, жогорку. Y~ Mahkeme Жогорку Сот. Y~ Seçim Kurulu Жо- горку Шайлоо Комиссиясы. Y~

Öğretim Kurulu (YÖK) Жогорку Билим Берүү Комитети. 6. чоң сум- ма/тобокел менен. ~ oynamak чоң

сумма менен ойноо (мис. кумар- ды) . ~ten almak кыйынсынуу, чоңсунуу, кырдануу. ~ten atlama

спорт бийиктен секирүү. ~ten

atmak/konuşmak көтөрүлүп сүй- лөө. ~ten bakmak мурдун көтөрүү, кыйынсынуу. ~lerden dolaşmak/

~ten uçmak колдон келбес нерсени талап кылуу. ~ kan basıncı/tansiyon жогорку кан басымы. ~ lisans ма-

гистратура. ~ okul техникум. ~ per- deden konuşmak 1) үнүн катуу чы- гарып сүйлөө. 2) өтм. жекирип/

жемелеп сүйлөө. 3) өтм. апыртып/ мактанып сүйлөө. ~ yoğunluk комп. жогорку жыштык.

yükseklik, -ği 1. бийиктик. azamî ~ эң жогорку бийиктик. uçuş ~i учуш бийиктиги. 2. физ. жыштык, күч-

түүлүк. frekansın ~i фреканстын жыштыгы. sesin ~i үндүн катуулугу.

3. геом. бийиктик. 4. геогр. бийик-

тик.

yükseliş 1.бийиктеш, жогорулаш. 2.өсүш,

өнүгүш. ~e geçmek авиа. бийиктей

баштоо. ekonomik ~ экономикалык өсүш.

yükselme 1. жогорулаш, бийиктеш. 2.

өсүш, өнүгүш. 3. кызматы көтө- рүлүш/чоңоюш. сал. terfi. 4. геол. жер кыртышындагы кыймыл, катак-

лизм. 5. үйөр суу, киргин. 6. мат.

даражага көтөрмө.

yükselmek 1. бийиктөө, жогорулоо. 2.

өсүү, өнүгүү. 3. баасы артуу, кым- баттоо. 4. көтөрүлүү. hararet yük- seldi этинин ысыгы көтөрүлдү. 5.

катуулоо. sesler yükseldi үндөр катуулады. 6. өтм. кадыр-баркы артуу.

yükselteç, -ci элек. күчөткүч.

yükselti 1. геогр. деңиз деңгээлинен бийиктик. сал. rakım. Ankara'nın

~si 850 metredir Анкаранын деңиз деңгээлинен бийиктиги 850 метр. 2. астр. проекциялык бурч.

yükseltmek 1. бийиктетүү, жогорулатуу, көтөрүү. 2. күчөтүү, катуулатуу. 3.кымбаттатуу, баасын көтөрүү.

4.өнүктүрүү, өстүрүү. 5. көтөрүү,

чоңойтуу (кызматка) . 6. мат. сандарды даражага көтөрүү. dört sayısını dördüncü kuvvete ~ төрт санын төрт даражага көтөрүү.

yüksük,-ğü 1. оймок. 2. бот. чөйчөкчө

(гүлдүн) . ~ kadar оймоктой, тыр-

мактай, аз өлчөмдө. ~ otu бот. оймок оту (Digitalis purpurea). ~le ölçmek бармакка ченеп берүү,

сараңдануу.

yüksünmek 1. оорсунуу, оор көрүү (бир нерсени, бирөөнү) . 2. өтм. милдет

кылуу, түйшүк көрүү.

yüksüz жүксүз, салт.

yüküm 1. милдет, жоопкерчилик, парз,

зарылчылык. 2. ук. милдеттүүлүк.

yükümlendirmek милдеттендирүү, жо- опкерчилик тагуу.

yükümlenmek милдеттенүү, жоопкерчи- лик алуу.

yükümlü 1. милдеттүү, жооптуу. 2. мил-

деткер, жоопкер. ~ olmak (бир нерсе кылууга) милдеттүү/жооптуу болуу. vergi ~sü салык төлөөгө

милдеттүү.

yükümlülük,-ğü милдеттүүлүк, жооп- туулук.

yükünmek диал. жүгүнүү, ийилүү.

yün 1. жүн (айбандардын жүнү) . 2.кыр-

кылган жүн. 3. жүндөн жасалган. ~

kumaş жүн кездеме. ~ yorgan жүн жууркан.

yünlü 1. жүндүү. 2. жүндөн жасалган/

токулган. 3. жүн кошулган. 4. жүн кездемеден тигилген. ~ etek жүн кездемеден тигилген этек.

yürek,-ği 1. анат. жүрөк. сал. kalp. 2. өтм. жүрөк (сезим/туюм органы катары) , жан, боор. ~im dayanmaz

жүрөгүм чыдабайт. ~im kaldıramaz жүрөгүм көтөрө албайт. 3. өтм. кайрат, эрдик, коркпостук, жүрөк-

түүлүк. 4. өтм. ниет, пейил, ыкы- лас. ~ten dilemek чын жүрөктөн/ чын пейилден тилөө. 5. ооз. ашка-

зан, ич. ~i bulanmak жүрөгү

айлануу. 6. (карта оюнунда) ача.

~ten чын жүрөктөн/пейилден/ыкы- ластан. ~ten teşekkür etmek чын

жүрөктөн ырахмат айтыш. ~ler acısı аянычтуу, кейиштүү (окуя/жаг- дай) . ~i ağzına gelmek жүрөгү

оозуна капталуу/келүү, катуу кор- куу. ~i atmak 1) жүрөгү кагуу. 2)өтм. жүрөгү атып кетүү (куба-

нычтан, катуу кабардан) . ~i bayılmak 1) ичи кабышуу, катуу ачка болуу. 2) дендирөө, эси оо. ~i

burkulmak жүрөгү сыздоо, капа болуу. ~i cız etmek/cızlamak ичи/ жүрөгү сыздай түшүү, жүрөгү тыз

этүү. ~ çarpıntısı 1) жүрөктүн кагы- шы. 2) жүрөктүн лакылдашы/дү- пүлдөшү. ~i dar кыялы чатак, ачуу-

су чукул, бат таарынып, бат жа- зылган. ~i daralmak эригүү, зери- гүү, тажоо, бук болуу. ~i dayan-

mamak/götürmemek жүрөгү чыдай албоо, кайгысын көтөрө албоо. ~ine dert olmak 1) ичине (айыкпас) дарт

болуу. 2) жапа чегүү. ~ine dokun- mak жүрөгүнө тийүү. ~i dolu (би- рөөгө каршы) шиши толуу,

чыдамды түгөтүү. ~i ezilmek 1) жүрөгү/ичи эзилүү. 2) ачка болуу. ~i ferahlamak/hafiflemek жеңилдеп/

кайра тартып калуу (кайгыдан) . ~i geniş пейили кенен. ~i hop etmek/ hoplamak/oynamak жүрөгү кабы-

нан чыгып кете жаздоо. ~ine inmek

1) (кайгы/дарты) жүрөгүнө түшүп кетүү, катуу жаралоо. 2) кайгыга

чыдабай өлүп калуу. ~ine işlemek

жүрөгүнө доо кетирүү. ~i kabarmak

1) жүрөгү айлануу. 2) деми кы-

сылуу. ~i kalkmak толкундануу. ~i kan ağlamak/kanamak жүрөгү ка- ноо. ~i kararmak ниети караруу, пе-

йили бузулуу. ~ine kar yağmak кө- ңүлүнө чок түшүү, кызгануу. ~i katı жүрөгү/боору таш. ~i katılmak деми

чыкпай калуу. ~i kopmak жүрөгү

түшүп калуу (корккондон) . ~ine od düşmek/~i yanmak жүрөгүнө чок түшүү, ичи өрттөнүү. ~ine oturmak/ saplanmak жүрөгүнө батуу. ~i par- çalanmak жүрөгү бырчалануу. ~i pek 1) к. ~i katı. 2) эр жүрөк, баа- тыр. ~i rahatlamak көңүлү жай- лануу. ~i Selânik шылд. коркок, суу жүрөк. ~i serinlemek көңүлү сергүү, жеңилдөө. ~i sıkılmak жүрөгү кы- сылуу. ~i sızlamak жүрөгү сыздоо/ ноюу. ~ine soğuk su serpilmek дар- тына даба болуу, кайгысы азаюу. ~i şişmek көңүлү калуу/чөгүү. ~i titremek жүрөгү калтааруу, сес- тенүү. ~i tükenmek/~ tüketmek (бирөөнүн) айласын кетирүү, ша- йын оодаруу (дөдөйлүгү менен) . ~i ürpermek үрпөйүү, коркуу. ~ ver- mek кайрат берүү, шыктандыруу. ~i yağ bağlamak көңүлү көтөрүлүү, ыраазы болуу. 2) катуу коркуу. ~i yanık муңдуу, дарттуу. ~i yaralı жү- рөгү жаралуу. ~ yarası жүрөк жара- сы, кайгы, муң. ~i yufka боорукер.

yüreklendirmek кайраттандыруу, дем/ шык берүү.

yüreklenmek кайраттануу, шыктануу. yürekli жүрөктүү, кайраттуу, эр жүрөк. yüreklilik,-ği жүрөктүүлүк, кайраттуу-

лук, эр жүрөктүк.

yüreksiz жүрөгү жок, коркок, суу жүрөк.

yüreksizlik,-ği жүрөгү жоктук, коркок-

тук, суу жүрөктүк.

Yürük, -ğü к. Yörük.

yürük, -ğü 1. күлүк. ~ at күлүк ат. 2.

тар. жаңы черүүлөр, пиядалар. 3.

көчмөн.

yürümek 1. басуу, жөө жүрүү. ~! жүрү!

бас! жөнө! durağa kadar yürüyelim аялдамага чейин басып баралы. On- ca yolu yürüyerek geçmişler ошончо

жолду жөө басып өтүшүптүр. 2. ал- дыга жылуу, жөнөө, илгерилөө. ge- mi yürüyor кеме жылып баратат.

teknoloji aldı başını yürüdü тех-

нология тынбай илгери өнүктү. 3.(жаш бала) баса баштоо. 4. иш- ке/күчүнө кирүү (документ, мый- зам ж. б. ) . 5. аск. кысып/сүрүп баруу, чабуул коюу. asker kaleye yürüdü аскер чепке чабуул койду.

6. жүрүштү ылдамдатуу/тездетүү. biraz yürüyelim, geç kalıyoruz бир аз ылдамдайлы, кеч калып атабыз.

7. сейилдеп/ аба жутуп басуу. 8. жөнгө салынуу, жолуна коюлуу. galiba işi yürümüyor калыбы, иши

жүрбөй жатат окшойт. 9. эсептелүү, жүрүү, кетүү. bu paranın faizi hâlâ yüzde beşten mi yürüyor? бул

акчанын пайызы дагы эле 5%тен жүрүп атабы? 10. арго көзү өтүп кетүү. babası yürümüş атасы өтүп

кетиптир. 11. өтм. жеткирүү, бир жерге/абалга чейин алып баруу. onun iflâsına kadar yürüdüler аны

банкрот кылып/бүлгүнгө учуратып тынышты. 12. жүгүрүү, чыгуу. dallara su ~ yürümeye başladı тал-

бутактарга суу жүгүрө баштады. 13.

тех. иштеген абалда болуу, жүрүү.

14. арго уурдалуу, жоголуу. (Allah)

yürü ya kulum demiş Кудай бу кулунан аянбаптыр (иши оңолгон- дор үчүн айтылат) .

yürürlük,-ğü ишке/күчүнө кирги-зилиш, жарактуулук (мыйзам/көрсөтмө/ жобо ж. б. ) . ~e girmek/konmak/~te

bulunmak/olmak ишке/күчүнө кир- гизилиш, жарактуу/күчүндө болуш.

~ten kaldırılmak/kalkmak күчүн/

жарактуулугун жоготуш.

yürüteç,-ci 1. чыгырык (жаш баланын басышына жардам берүүчү) . 2.

майып арабасы.

yürütme 1. жүргүзмө. 2. ишке/күчүнө киргизме, аткарма (мыйзам/че-

чим/жобо ж. б. ) .

yürütmek 1. жүргүзүү. 2. ишке/жүзгө ашыруу, аткаруу. 3. ишке киргизүү,

күчүндө кармоо (мыйзамды,

жобону ж. б. ) . 4. билдирүү, ачык- тоо (оюн, көз карашын ж. б. ) . ihtimaller ~ божомол/жорум билди- рүү. muhakeme ~ ой жүгүртүү. 5. арго ишинен чыгарып салуу. 6. арго уурдоо, билгизбей алып кетүү.

yürütüm ишке ашырылыш, аткарылыш (буйрук/өкүм/чечим ж. б. ) . hük- mün ~ü өкүмдүн ишке ашырылы- шы.

yürüyen 1. басып жүргөн (киши, ай- бан) . 2. жүрүп/жылып турган. ~

merdiven жылган тепкич, эскалатор. yürüyüş 1. жүрүш, басыш. akşam ~ü ya- pardık кечки жүрүшкө чыкчубуз. 2.

спорт жүрүш. 3. саяс. жүрүш. gösteri ~ü каршылык көрсөтүү жү- рүшү. 4. жүрүш, басыш (бычымы,

манерасы) . ~ü kuğu gibi жүрүшү ак куу сымал. 5. аск. жортуул, сапар. ~e çıkmak жүрүшкө чыгуу. ~

düzenlemek саяс. жүрүш уюш- туруу. ~ hâlinde жүрүш абалында. ~ nizamı жүрүш тартиби. ~ yapmak 1)

басып келүү. 2) протест жүрүшүнө чыгуу.

yüsrü 1. кара жыгач. 2. кара жыгачтан

жасалган. ~ tespih кара жыгачтан теспи.

yüz I 1. жүз (сан) . 2. көп. ~ kere/kez көп

жолу, канча жолу. ~ kere söyledim, dinlemiyor ki канча/жүз жолу айттым, укпаса кантейин. ~de ~ 1)

жүз процент. 2) толугу менен, сөзсүз, бүтүндөй, баары-жогу. ~de ~ gelecek сөзсүз келет. ~de ~ haklısın

туптуура айтасың, сеники туптуура.

~lerce жүздөгөн.

yüz II 1. жүз, бет, өң, чырай, ырай. ~ü

tanıdık geliyor өңү тааныш учурайт. çocuksu bir ~ü var бала сымал жүзү бар. utancından ~ü kıpkırmızı oldu

уялганынан бети кыпкызыл болуп чыкты. 2. үстүнкү бети. suyun ~ün- de суунун үстүндө. 3. өң тарап/жак/

бет. binanın ~ü имараттын өң

жагы/бети. 4. өң (кездемеде) . 5. кап, тыш, жабуу. yastığın ~ü жаз- дык кап. yorganın ~ü жууркандын тышы. 6. өтм. уят, абийир. hangi

~le geldin? кайсы бетиң менен келдиң? adamda ~ yok ki! (ал)

кишинин уяты жок эмеспи! 7. миз (кесүүчү куралдарда) . 8. жээк, бой, өйүз. ırmağın öte ~ünde дарыянын

аркы өйүзүндө. 9. өтм. тарап, жөн, аспект. meselenin bu ~ü маселенин бул жагы. 10. ырайым, жакшы

мамиле, кадыр-барк, сый. ~den düşmek кадыр-баркынан/сыйынан ажыроо. ~ü açılmak 1) жүзү ачылуу,

кооздугу ачыкка чыгуу. 2) бети ачылуу. ~ünü ağartmak жүзүн агартуу, сыймыкка бөлөө. ~ü ak

жүзү жарык. ~ünün akıyla çıkmak

1) жүзү ак/абийири менен чыгуу. 2)

(бир ишти) ойдогудай бүтүрүү.

~ünden akmak өңүнөн көрүнүп туруу (бирөөнүн мүнөзү/жагдайы ж. б. ) . ~ü ak olsun! абийирлүү

болсун! ~ü asılmak кабагы бүркө- лүү, түнөрүү, томсоруу. ~ü astarı belirsiz оң-тетириси белгисиз. ~e

atılmak бетине атырылуу. ~üne atmak бетине ыргытып жиберүү.

~üne bağırmak бетине айтуу/

бакыруу. ~üne bakılacak gibi/~üne bakılır өңү-түсү жаман эмес. ~üne bakılmaz киши карагыс, түрү суук.

~üne bakmamak 1) бетин карабоо (таарынычтан, ачуудан) . 2) маани бербөө, көңүл бурбоо. ~üne

bakmaya kıyamamak өтө сулуу (сөзм. с. караганга кыйбоо). ~ bul- mak жылуу мамиле/ырайым көрүү.

~ünü buruşturmak/ekşitmek каба- гын түйүү, ырайы/кебетеси бузулуу.

~ çevirmek аркасын салуу, мами-

лесин үзүү. ~e çıkmak 1) үстүнө чыгуу. 2) өтм. ачыкка чыгуу, бети ачылуу. ~ünün derisi kalın бетинин

териси калың, уятсыз. ~ünden

düşen bin parça olur кабагына кар жааш. ~ geri dönüş кайра кайтыш, артка кетиш. ~ünü gören cennetlik башыңа чөп сындырыш керек (көпкө көрбөгөн киши тууралуу) .

~ü görmek жүзүн/бетин көрүү.

rahat ~ü görmek тынчылык жүзүн көрүү. ~ünü görmemek жүзүн/бетин көрбөө. uyku ~ü görmemek уйку

бетин көрбөө. ~ göstermek пайда болуу, жүзүн көрсөтүү. ~ göz кер- мур айтышуу, беттери ачылуу. ~ü

gözü açılmak 1) көзү ачылуу (жы- ныстык мамилелер тууралуу би- лип алуу) . 2) ак-караны ажырата

баштоо. ~üne gözüne bulaştırmak чалмакейди чалуу, ишти ойрондо- туу. ~ göz olmak бети ачылып/тең-

тайлашып калуу. ~ünü güldürmek жүзүн күлдүрүү, ыраазы кылуу. ~ü gülmek жүзү күлүңдөө, бактылуу

болуу. ~üne gülmek жүзүңө күлүү (жасакерлик менен) . ~ü kalmamak жүзү калбоо, ишеничин кетирип

бүтүү. ~ünden kan damlamak бе- тинен кан тамуу. ~üne kan gelmek жүзүнө кан жүгүрүү. ~üne kapamak

бетине жаап салыш (мис. теле- фонду, эшикти) . ~ü kara жүзү кара. ~ünü kara çıkarmak/kızart-

mak жүзүн карартуу, уят/шерменде кылуу. ~üne karşı бетине/жүзүнө.

~üne karşı söylemek бетине айтуу.

~ü kasap süngeriyle silinmiş уят- сыйытын жыйыштырып койгон. ~ kızartıcı бет кызарта/уят кыла тур-

ган. ~ünü kızartmak бетин кызар- туу, уят кылуу. ~ kızdırmak/kızart- mak жүзүн/бетин кызартып алып,

уятты жыйыштырып коюп. ~ü mah- keme duvarı бети калың, тоотпос.

~üne nur gelmek жүзүнө нур кирүү.

~ünden okunmak 1) жүзүнөн окулуу, көз карашынан байкалуу. 2) кагаздан окуу (жатка айтпас-

тан) . ~ü pek 1) тайбас, тартынбас.

2) уятсыз. ~ü sıcak 1) ыйманы ысык.

2) сыйкыры, тартуучу/арбоочу жагы бар. paranın ~ü sıcaktır акчанын

ыйманы ысык (андан баш тарта албайсың) . ~ü soğuk түрү/кебетеси суук. ~ surat davul derisi/~ surat

hak getire к. ~ü mahkeme duvarı.

~ü suyuna/suyu hürmetine (бирөө-

нүн) кадыры/урматы үчүн. ~ sür-

mek таазим кылуу, жүгүнүү. ~ tutmak 1) (бир жакка) жөнөө. 2. (бир абалга) келе баштоо. yıpran-

maya ~ tutmuş duvarlar урай баш- таган дубалдар. ağaçlar yeşermeye ~ tutmuştu дарактар жашылдана

баштаган. ~ü tutmak (бир нерсе дешке/кылышка) даай алуу, бети чыдоо. ona bunu söylemeye ~üm

tutmaz ага муну айтууга бетим чыдабайт/даай албайм. ~ vermek жылуу мамиле жасоо, ылым саноо.

~üne vurmak/çarpmak өтм. бетке чабуу. bir kez yapılаn yanlışlığımı her zaman ~üme vuruyorlar бир

жолку кетирген жаңылыштыгымды ар качан бетиме чабышат. ~ yazısı жаш келиндин макияжы. ~ yazmak

макияж жасоо (жаш келинге) . ~ü yazılı kalmak кол тийбестен калуу, колдонулбоо. ~ü yerde жер карама/

көз, жоош , момун. ~ü yere gelmek жер кароо, уялуу. ~ünü yere getir- mek жер каратуу. ~ü yok 1) жүзү

жок. 2) жүрөгү даабайт. ~ü yumu- şak кең пейил, мээримдүү. ~ ~den utanır мак. өңдү көрдү, жүз тайды.

~ ~e бетме-бет, көзмө-көз. ~ ~e gelmek бетме-бет келүү.

yüzakı, -nı абийир, ар-намыс. ~ıyla iş

yapmak (бир ишти) абийир менен жасоо.

yüzaklığı,-nı абийирдүүлүк, ар-

намыстуулук.

yüzbaşı,-yı аск. капитан, жүз башы.

kurmay ~sı Башкы Штаб капитаны.

yüzbeyüz бетме-бет, көзмө-көз.

yüzde 1. процент. ~ elli (%50) элүү про- цент (50%). 2. арачылык акы, ко- миссион. ~ yüz 1) жүз процент. 2) толугу менен, бүтүндөй. 3) сөзсүз, шексиз.

yüzdelik,-ği арачылык/далдалчылык акы- сы, комиссион.

yüzdürmek 1. суу үстүнө алып чыгуу

(чөккөн нерсени) . 2. сүздүрүү

(сууда) . çocuklar kâğıt kayıklarını yüzdürüyorlar балдар кагаз кайык- тарын сүздүрүп жүрүшөт. 3. тери-

син сыйыртуу (айбандын) . 4. арго

иштен чыгарып/кууп жиберүү.

yüzer I жүздөн. ~ ~ жүз-жүздөн.

yüzer II сүзүп жүргөн. ~ havuz дең.

сүзүп жүргөн док.

yüzergezer жерде-сууда жүрө алган

(унаа), амфибия.

yüzerlik,-ği ичинде жүз даана сыйдырган

(идиш, куту ж. б. ) . ~ kitap kutusu

жүз китептик куту.

yüzey 1. үстүнкү бет. 2. мат. бет. 3. ге- огр. рельеф. deniz ~i деңиз деңгээ-

ли.

yüzeysel 1. үстүртөн, үстү жагынан. 2.

өтм. үстүртөн, чала, тереңдетилбе-

ген. ~ araştırma үстүртөн жасалган изилдөө.

yüzgeç,-ci 1. сүзгүч канат (балыктар-

да) . 2. суучул. ~ kuşlar суучул куш- тар.

yüzlemece 1. ук. көзмө-көз, көз алдында,

көздөй. ~ hüküm ук. көздөй өкүм.

2. бетке, жүзүнө. arkadan söyleme,

~ söyle аркадан айтпа, бетке айт.

yüzlemek 1. бетке айтуу (айыбын, кем- чилигин) . 2. көздөштүрүү, териш- тирүү.

yüzleşmek 1. бетме-бет келүү, жолугу- шуу. 2. жүздөшүү, көздөшүү.

yüzleştirmek 1. беттөө. 2. өтм. жүздөш-

түрүү, беттештирүү, көздөштүрүү

(эки же андан көп кишини) .

yüzlü 1. жүздүү. güler ~ жайдары, ачык-

айрым. güzel ~ сулуу, татынакай,

жакшынакай. 2. миздүү. iki ~ 1) эки миздүү. 2) өтм. эки жүздүү, куу. ~

~ уялбай, тартынбай, тастаңдап.

hiçbir şey olmamış gibi ~ ~ gelmiş эч нерсе болбогонсуп уялбай келип калыптыр.

yüzlük,-ğü 1. ичине жүз даана сыйдыра турган (идиш, куту ж. б. ) . 2. жүз- гө чыккан/жүздөн ашкан (киши) . 3.

жүз лира баасында. 4. жүз грамм/ килограмм салмактагы. 5. жүз лира (акча) . 6. мат. жүздүк (сан) .

yüzme сүзмө. ~ havuzu сүзмө көлмөсү. ~ müsabakası сүзмө боюнча мелдеш.

yüzmek I, -er 1. сүзүү, калкуу. tahta su

üstünde yüzer тактай суу үстүндө калкыйт. 2. спорт сүзүү, кулач/ча- бак уруу. 3. өтм. басылып/кап-

талып/көмүлүп калуу. ev toz içinde yüzüyor үй чаңга көмүлүп калды. 4.өтм. чөмүлүү, калкуу, сүзүү. o,

servet içinde yüzüyor ал байлыкка марып турган кези. 5. өтм. көмү- лүп/басып калуу (чоң келген кийим

ичинде) . ağabeyimin takım elbisesi içinde yüzüyordum агамын костю- му ичинде көмүлүп калгам.

yüzmek II, -er 1. терисин сыйруу (бир айбандын) . 2. өтм. терисин сый- руу, ашкере талап кылуу (мис. ак-

чаны) . yüzüp yüzüp kuyruğuna gel- mek көпкө жасалган иштин соңуна келүү.

yüznumara арго ажаткана, абдескана, туалет.

yüzsüz 1. жүзү/өңү жок. 2. өтм. жүзү/

бети/уяты жок, арсыз. ~ ~ ырсактап, ылжактап.

yüzsüzleşmek уят-сыйыттан кетүү, ар-

намыстан ажыроо.

yüzsüzlük,-ğü уятсыздык, бетсиздик, бетпактык.

yüzücü 1. суучул. 2. сүзүп жүрүүчү.

yüzük,-ğü шакек. nişan ~ü нишанда (баш байлашканда) салынган шакек. ni-

kah ~ü нике шакеги. ~ oyunu шакек

Z,z түрк алфавитинин жыйырма тогузунчу тамгасы.

zaaf 1.чабалдык, кемчилик, эрки боштук/

жоктук. ~a kapılmak чабалдык/эрки боштук кылуу. 2. кумар, алдырма, берилме. içkiye ~ı var ичкиликке

берилип калган/алдырып койгон.

zabıt,-ptı 1. токтом/протокол. сал. tuta- nak. 2. к. zapt. 3. полиция рапорту.

~ tutmak токтом/рапорт түзүү.

zabıta муниципалдык полиция (ички тартипти/коопсуздукту жөнгө

салуучу) .

zabit,-ti 1. аск. офицер. сал. subay.

2.өтм. өкүм, кандан бектен кайра

тартпаган, шылуун.

zaç,-çı хим. купорос, темир сульфаты. ~ yağı күкүрт кычкылы.

zade 1. эск. заада, уул. 2. туулган. helâl- zade ак никеден туулган. haram- zade никесиз туулган.

zafer жеңиш, утуш. сал. utku. ~ işareti жеңиш ышаараты/белгиси. ~ kazan- mak/elde etmek жеңишке жетишүү/

ээ болуу. Z~ Bayramı Жеңиш май- рамы (30-август) . ~ takı архит. триумфалдык арка.

zafiyet,-ti 1. алсыздык, чабалдык, дар- мансыздык. 2. арыктык.

zağ кабырчык, өгөндү, кырынды

(металл иштеткенде чыккан) .

zağar аңчы ити, тайган.

zâhir 1. тышкы көрүнүш, кебете. 2. ачык,

айкын, белгилүү. 3. сөзсүз, албетте.

4. көрсө. ben yanılmışım ~ көрсө, мен жаңылыптырмын. ~ olmak

ачык/так/даана болуу.

zahire дан, азык зат (жыйып коюлган) .

~ ambarı 1) дан ороосу. 2) азык-

түлүк склады.

zahirî 1. көрүнгөн, көз алдыдагы, көзгө урунган. 2. жасалма, көрсөтмө.

zahmet,-ti кыйынчылык, убара, убара- керчилик, машакат, түйшүк. ~ çek- mek убара болуу/тартуу. ~e değmek тарткан убарасына татуу. ~e değmez убарасына татыбайт. ~ etmek 1) убара болуу. 2) бир иш жасоодон эринбөө/аянбоо. ~ etmeyin! убара болбоңуз! ~e girmek/katlanmak ма- шакатын тартуу. ~ olmak убара/ма- шакат болуу. ~ olmazsa кыйын бол- босо. ~ olmazsa kitabı bana uzatır mısınız! кыйын болбосо, китепти мага берип коёсузбу! ~e sokmak/ vermek убара кылуу, машакат тарттыруу.

zahmetli убарасы көп, машакаттуу, түйшүктүү.

zahmetsiz убарасы жок, машакатсыз,

түйшүксүз, оңой, жеңил.

zahmetsizce оңой-олтоң, кыйналбай, убара болбой.

Zaire Заир.

Zaireli заирлик.

zait эск. 1. ашык, арткан. 2. керексиз. 3.

мат. кошуу (+). ~ bulmak ашыкча көрүү.

zakkum (~ ağacı) 1. бот. олеандр

(Nerium oleander). 2. дин тозокто өскөн дарак.

zakkumlu 1. уулуу. 2. өтм. кайгы-муң

алып келген, аянычтуу, өкүттүү.

zalim заалим, зуулум.

zalimane заалимче, таш боордук/өкүм-

зордук менен.

zalimlik,-ği заалимдик, таш боордук.

zam,-mmı 1. арттырма, артыш, көбөйт-

мө. maaşımıza ~ yapıldı айлыгыбыз көбөйтүлдү. 2. кымбаттама, көтө- рүлмө. benzine yine ~ gelmiş бензин

дагы кымбаттаптыр.

zaman 1. убакыт. ~ su gibi akıp gidiyor

убакыт суудай агып өтүп жатат. ~ın

varsa konuşalım убактың бар болсо, сүйлөшөлү. 2. мезгил, маал. kirazın

~ı geçiyor киластын маалы өтүп

баратат. 3. чак, кез. çocukluk ~ı балалык чагы. gençlik ~ı жаштык кези. 4. доор, заман. ~ının aydınları

өз заманынын айдыңдары/агартуу- чулары. 5. (бирөөнүн) бийлеген/ жашаган убактысы/учуру. bizim

~ımızda elektrik bile yoktu биздин учурубузда электр да жок эле. İmparatorluk ~ı Императорлук за-

маны. 6. ыңгайлуу учур/ маал. harekete geçmenin ~ı geldi аракетке киришүүнүн маалы келди. 7. геол.

эра, доор. 8. грам. чак. geçmiş ~ өткөн чак. gelecek ~ келер чак. şimdiki ~ учур чак. 9. муз. такт,

ритм. 10. тех. баскыч, этап, учур.

11. учурдагы заман, заманбап. ~ın adamı өз заманынын кишиси. ~ında

1) заманында, доорунда. 2) өз маалында, кечикпей. ~la бара-бара.

~ını almak убактысын алуу. ~ aşımı

ук. убактысы өтүп кетүү (кылмыш- тын) . ~ı avlamak/kollamak ыңга- йын күтүү, учурун келтирүү. ~

belirteci грам. мезгил тактооч. ~ bırakmak убакыт айыруу. ~ birimi астр. убакыт бирдиги. ~ dizini

хронология. ~ eki грам. чак мүчө.

~ı dolmak мөөнөтү/убактысы бүтүү.

~ geçirmek 1) убакыт өткөрүү. 2)

убакытты текке кетирүү. ~ geçirme- den işe başlayalım убакытты текке кетирбей ишти баштайлы. ~ı geç-

mek 1) заманы/модасы өтүп кетүү.

2) убактысы өтүп кетүү, жараксыз болуп калуу. 3) мезгили/сезону бү-

түү. 4) маалын өткөрүп жиберүү (бир иштин) . ~ kazanmak убакыт- тан утуу. ~ öldürmek убакыт өлтү-

рүү. ~a uymak заманга ылайык- ташуу, заман менен тең жарышуу. ~ vermek убакыт/мөөнөт берүү. ~ ~

кез-кезде, маал-маал, кээде. ~ zarfı

грам. мезгил тактооч. aynı ~da ошол эле учурда, аны/ошону менен бирге. bir ~lar бир кездерде. çoğu ~ көбүнчө, көпчүлүк учурда. gel ~ git

~ антип-минткиче, арыдан-бери. her

~ ар качан. her ~dan ziyade башка

учурдан да/башка учурларга караганда да. hiçbir ~ эч качан. ilk

~lar башта, адегенде. kimi ~ кээде,

айрым учурларда. ne ~? качан? ne

~dan beri? качантан бери? o ~ анда, андай болсо.

zamandaş замандаш.

zamane бүгүнкү күн, азыркы заман

(жатыркоо/жактырбоо менен

айтылат) . ~ çocukları бүгүнкү күндүн балдары.

zamanlamak 1. туштоо, убактысын/ың-

гайын келтирүү. 2. заманын белги- лөө.

zamanlı 1. заманы/убактысы белгилен-

ген. eş ~ bomba бир учурда жарыл- чу бомбалар. 2. өз убагында, орду менен. ~ zamansız туш/ой келди,

чаржайыт. ~ zamansız uğrar туш келди маалда келе берет.

zamansız 1. убактысы/заманынан мурун,

мезгилсиз. ~ ölüm мезгилсиз өлүм.

2. ыңгайсыз учурда жасалган. ~ geliş ыңгайсыз учурда келиш.

zambak,-ğı бот. лилия (Lilium candidum).

Zambiya Замбия.

Zambiyalı замбиялык.

zamir 1. грам. ат атооч. 2. мазмун, ички маани.

zamk, -kı 1. бот. чайыр. 2. клей. ~ ağacı

бот. чайырлуу дарактар.

zamkinos арго 1. болор-болбос нерсе,

кыпын, бирдеме. saatin bir ~u kırılmış сааттын бирдемеси сынып кетиптир. 2. көңүлдөш, ойнош. 3.

качма. ~ etmek/~u çekmek качып жылып жоголуу.

zamklama 1. чайыр сүрүү, чайырлоо. 2.

клейлөө, клейлеп жабыштыруу.

zamklı клейленген, жабыштырылган. ~ etiketler жабыштырылган этикет- тер.

zampara катынпоз, жүрөөнөк (эркек) .

zamparalık,-ğı 1. ахлагы бузуктук, аягы суюктук. 2. катынпоздук, жүрөө-

нөктүк. ~ etmek жүрүп/ойноп кетүү

(аялдар менен) .

zan, -nnı 1. ой, пикир, саноо. сал. sanı.

~ındayım санайм, ойлойм. ~ıma göre менин оюмча/көз карашым бо- юнча. 2. шек, күмөн, күдүк. ~

altında olmak шектенүү, күмөнсүү, күдүктөнүү.

zanaat,-tı кол өнөрү, усталык, чеберлик.

zanaatçı кол өнөрчү, уста, чебер.

zanaatkâr к. zanaatçı.

zangır : туур. с. ~ ~ 1) калтырап-

титирөө, тиши-тишине тийбөө (корккондон) . 2) шаңгыр-шаңгыр, шаңгыр-шуңгур (кагышкан

идиштер чыгарган үн) .

zangırdamak 1. шаңгыроо. 2. калтырап- титирөө, тиши-тишине тийбей ша-

кылдоо.

zangırtı 1. шаңгырак. 2. шакылдак (тиш-

тердин) .

zangoç,-cu дин коңгуроо чалгыч (чир- көөдө) . ~ gibi başına dikilmek көз айырбай карап туруп алуу, катуу

көзөмөлгө алуу.

zanlı шектүү, күмөндүү, шек/күмөн са- налган.

zannetmek саноо, ойлоо, эсептөө, бол- жоо. сал. sanmak. zannediyorum, bir iki güne kalmaz işi başlatırız

бир-эки күнгө калтырбай ишти баштатабыз деп ойлойм. zannedi- yorsun ki ben zenginim мени бай

деп ойлосоң керек. kendini ne zannediyorsun? өзүңдү ким деп ойлойсуң/санайсың?

zapt,-ptı 1. тартып/ээлеп алма (зордук менен) . 2. карманыш, тутунуш. kendini zorla zaptetti өзүн араң

кармады. 3. ук. мал-мүлкү тар-

тылып алыныш, конфискация. ~ etmek 1) бастырыш, тыйыш, жөнгө салыш, карманыш. polis taşkınlık yapan sarhoşu zor ~ etti полиция жулунуп-жулкунган масты араң тыйды. 2) жазып алыш. 3) тартып алыш (мал-мүлкүн) . 4) жаттап/эс- теп калыш. 5) түшүнүп/билип алыш.

zaptiye тар. полиция, жандармерия. 2. полиция кызматкери, жандарма. zapturapt,-tı 1. катуу тартип. 2. ирээт,

ыраат. ~ altına almak катуу тартип алдына алыш.

zar I 1. анат. , бот. , зоол. чел (кабык).

akciğer ~ı анат. өпкөнүн чели. 2. жука парда. 3. аялдар бетин жапкан жука тор. 4. мембрана, диафрагма. ~

gibi чел кабыктай (ичке) .

zarII зар ташы (алты капталында 1ден 6 га чейинки чекиттер тартылган

куб түрүндөгү таш) . ~ atmak зар ташын өкчөө. ~ tutmak зар ташын өкчөөдөн мурун ыңгайын келтирүү.

zar III ад. 1. зар, муң, ый. 2. зарлаган, ыйлаган. ~ zor эптеп-септеп, ыйлап- сыктап.

zarafet,-ti 1. сымбат, сын, шыңгалык, жарашык, элеганттуулук. 2. акыл- дын күчтүгү, сыпайылык, сылык-

тык, тетиктик (сүйлөгөндө/жаз-

ганда) .

zarar 1. зыян, залал, зарар. 2. соода зыян,

чыгым, ысырап. ~ı dokunmak зара- ры/залалы/зыяны тийүү. ~ etmek 1) зыян тартуу. 2) чыгаша/чыгым

болуу. ~ gelmek залал келүү. bizden kimseye ~ gelmez бизден эч кимге залал келбейт. ~ görmek 1) зыян

тартуу. 2) чыгым болуу. 3) азап тартуу, жапа чегүү. ~ın neresinden dönülse kârdır мак. зыянды кай

жерде токтотсоң, ошончо пайда. ~a sokmak/uğratmak зыянга учуратуу.

~ vermek залал келтирүү. ~ı yok

зыяны жок, эч нерсе эмес. ~dan

korkan kâr etmez мак. таранчыдан корккон таруу экпейт.

zararcı зыянкеч, бүлдүргүч.

zararlı 1. зыяндуу. sağlığa ~ içecekler ден соолукка зыяндуу ичимдиктер. 2. чыгымдуу, чыгашалуу. ~ çıkmak

чыгаша болуп калуу.

zararlılık, -ğı зыяндуулук.

zararsız 1. зыянсыз. sıhhate ~ саламат-

тыкка зыяны жок. 2. өтм. жакшы эле, жаман эмес. ~ bir parti idi жакшы эле кече болду.

zarf 1. конверт (кат үчүн) , кап, кын, орооч. 2. металл түпкүч (кофе/чай стакандарын тутуу үчүн) . 3.грам.

тактооч. ~ tümleci бышыктооч. yer

~ı орун тактооч. zaman ~ı мезгил тактооч.

zarffiil грам. чакчыл. ~ grubu чакчыл түрмөк.

zarfında ичинде, аралыгында, маалында,

бою. bu zaman ~ бул убакыт ичинде. iki sene ~ эки жыл бою.

zarflamak 1. конверттөө, конвертке са-

лып чаптоо. 2. мат. кашаанын ичине алуу.

zarflı конверттелген, чапталган (кат) .

zargana зоол. сарган (Bel one bel one) .

zarif 1. сымбаттуу, сындуу, жарашык- туу (көрүнүш, мүчө) . ilerlemiş

yaşına rağmen hâlâ çekici, hâlâ ~ жашы улгайып калганына кара- бастан дагы эле татынакай, дагы эле

сымбаттуу. 2. акылы тунук, тетик, сыпайы, аяр (киши) . 3. жагымдуу, уккулуктуу, назик (сөз) .

zariflik, -ği к. zarafet.

zarp,-bı зарп, кыйынчылык, азап. yara- nın ~ından kolunu kıpırdatamıyor

жаранын зарпынан/айынан колун кыймылдата албайт.

zarsı чел сыяктуу/сымал.

zart : туур. с. , арго ~ zurt etmek дар- даңдоо, өз баасын көтөрүп/макта- нып сүйлөө.

zarta мед. жел (ичеги-карындагы) . ~yı

çekmek 1) арго өлүү. 2) жел чыга- руу.

zaruret,-ti 1. зарылдык, керектик, мил-

деттүүлүк, мажбурдук. çalışma ~i var иштөөгө милдеттүү. sana hiz- met etmek ~inde değilim сага кыз-

мат кылууга мажбур эмесмин. ~ hâlinde зарыл боло турган болсо. 2. кыйынчылык, жакырлык, жокчу-

лук. ~ çekmek кыйынчылык/жакыр- чылык тартуу.

zarurî керектүү, зарыл, милдеттүү,

мажбур. ~ ihtiyaçlar зарыл ыктыяж- дар/керектөөлөр. ~ masraflar керек- түү чыгымдар. ~ olarak мажбур

түрдө. ~ kılmak мажбур кылуу.

zat, -tı 1. киши, инсан. 2. жеке өзү.

~ınızla görüşmek istiyorlar өзүңүз

менен көрүшкүлөрү келет. ~ına mahsus кишинин жеке өзүнө тие- шелүү (катка/жазууга жазылган

кыстарма) . 3. мазмун, маңыз, өзөк. haddi ~ında маңызы боюнча.

~ı mesele маселенин мазмуну.

zaten 1. мазмуну/маңызы боюнча, тактап айтканда, чын-чынына келгенде. ~ o çocuklar sizin de evlâtlarınız sayıl-

maz mı? чындап келсе, алар сиздин да балдарыңыз болуп эсептелбей- би? 2. ансыз деле, деги, дегеле.

annesiyle tanışmadık, babası ~ yok- muş апасы менен тааныша элекпиз, бабасы деги жок экен. iyi ki aradın,

~ ben de seni arayacaktım чалганың жакшы болду, ансыз деле мен сага чалганы жаткам.

zatıâlileri улуу мартабасы (өтө расмий кайрылуу; кээде кекээрлөө үчүн да колдонулат) .

zati к. zaten.

zatî 1. өзүмдүк, менчик, жекече. сал.

özel. ~ eşya өзүмдүк буюмдар. 2. к.

zaten. 3. табигый, нукура.

zatülcenp,-bi мед. өпкө челинин сезгениши, плеврит.

zatürree мед. өпкөнүн сезгениши, пнев-

мония.

zavallı 1. байкуш, бечара. ~, bizim ona yardım etmek istediğimizi bile

anlamadı бечара биздин ага жардам кылгыбыз келгенин деле түшүнө албады. 2. алсыз, күчсүз, карып.

zavallılık,-ğı байкуштук, бечаралык.

zaviye 1. бурч (үйдөгү) . 2. мат. бурч. 3.

дин кечил үжүрөсү. 4. өтм. көз

караш.

zayıf 1. арык. 2. чабал, начар, алсыз, ма- жирөө, чабыр (мал үчүн) . ~ ordu

чабал армия. gözleri ~ көздөрү на- чар. ~ nabız тамыр кагышы алсыз.

3. морт, бышык/бекем эмес, бош. ~

yapı морт түзүлүш. 4. арсар, күмөн- дүү. ~ ihtimal өтө аз ыктымал. me- selenin ~ tarafı маселенин күмөндүү

жагы. 5. билгиси/маалыматы жетки- лең эмес. onun İngilizcesi çok ~ анын англисчеси абдан начар. 6.

физ. алсыз, начар, төмөн. ~ frekans төмөнкү жыштык. ~ ışık бүлбүлдө- гөн жарык. ~ voltaj төмөнкү чыңа-

луу. ~ almak начар баа алуу (окуу- чу) . ~ düşmek 1) арыктоо, чабал тартуу. 2) начарлоо, төмөндөө, ал-

сыз болуу. ~ nokta талуу жер. ~ yerinden yakalamak чабал/талуу жеринен кармоо.

zayıflamak 1. арыктоо. 2. начарлоо, ча- бал/алсыз, күчсүз болуу. 3. төмөн- дөө, ылдыйлоо (билим, акыл-эс,

өсүш, сапат ж. б. ) . 4. бошоңдоо, ыдыроо (биримдик, мамиле ж. б. ) .

zayıflık,-ğı 1. арыктык. 2. начардык, ча- балдык, алсыздык, күчсүздүк (акыл- эс, билим, жөндөм, өсүш, сапат

ж. б. ) . 3. бошоңдук, морттук.

zayi,-i 1. жоголгон, житип/кайып болуп кеткен. сал. yitik. 2. жоготуу, жи-

тим. сал. yitim. ~ etmek жоготуу, житирүү, айрылуу. ~ olmak жого- луп/житип кетүү. ~ olan koyunun

kuyruğu büyük olur мак. жоголгон

бычактын сабы алтын.

zayiat,-tı (zayi'нин көпт. т. ) жоготуу- лар, өлүм-житимдер, чыгашалар,

зыяндар. insan ~ı адам өлүм-жи- тими. kan ~ı кан кайыбы. ~a uğramak 1) жоготууга учуроо. 2)

чыгым/чыгаша/зыян болуу.

zeamet, -ti тар. ээлик жер.

zebanî 1.дин тозоктун оозун тоскон

сакчы. 2.к. zebellâ.

zebellâ ооз. күрсүйгөн, лөкүйгөн, эңге- зердей (киши) .

zebercet, -di мин. хризолит, берилл.

zebra зоол. зебра (Equus zebra).

zebun 1. забын/зобун, кордук, зордук. ~

etmek алсыз, дармансыз кылуу, бечара/байкуш кылуу, кордоо, эзүү.

2. алсыз, күчсүз, карып, кор. ~

kalmak карып болуп калуу, кор болуу. (birinin) ~u olmak (бирөөгө) катуу берилүү.

zebunluk,-ğu забындык, зобундук, карыптык, кордук.

Zebur дин псалмалар китеби (Теңир та-

рабынан Давут (Дөөтү) Пайгам- барга жиберилгенине ишенилет) .

zecir,-cri 1. зордук, мажбурлама, кый-

ноо. 2. тыюу, жасак.

zecrî зордогон, күч менен/кыйнап/маж- бурлап жасатылган. ~ tedbirler

мажбур чаралар.

-zede жапа чеккен, зыян тарткан (соң мү- чө катары колдонулат) . deprem-

zede жер титирөөдөн жапа чеккен.

kazazede кырсыктан жапа чеккен.

zedeleme 1. урунтуп-беринтме, оорук-

сунтма, жаралама. 2. зыян/залал келтирме (кетилтип/ чийип/ бузуп/ жарака түшүрүп) .

zedelemek 1. урунтуп-беринтүү, оорук- сунтуу, жаралоо. 2. зыян/залал кел- тирүү (кетилтиш/бузуш/чийиш/

жарака кетириш аркылуу) . 3. өтм. намысына/наамына/абийири- не шек келтириш. gururunu ~

намысына шек келтириш.

zehap,-bı күмөн, шек, күдүк, кушку. сал.

vesvese.

zehir,-hri 1. уу, заар. сал. ağı. ~ içirmek

уу жуткуруу. 2. өтм. ачуу, күйүт, муң, кайгы, арман. ~ dolu bir hayat арманга толгон өмүр. ~ini akıtmak

өтм. уусун/каарын/заарын чачуу. ~ gibi 1) уудай (ачуу) . 2) өтм. уудай жаралаган заар (сөз) . 3) катуу суук.

4. өтм. жин/шайтан сыяктуу, өтө акылдуу, амалдуу, куу. ~ gibi bir çocuk шайтандай/ желмогуздай

бала. (içi) ~ kesilmek уу жуткандай болуу. (yediği) ~ zıkkım/zakkum/ zemberek olsun! каргыш жеген-ич-

кени аш болбосун!

zehirlemek 1. ууландыруу, уу берүү. 2.

өтм. (бирөөнү) көкүтүү, тукуруу,

башын айлантуу. 3.өтм. капа кылуу, заарын чачуу.

zehirli 1. уулуу. ~ bitki уулуу чөп. ~

mantar уулуу козу карын. 2. өтм. уулуу, заардуу (сөз) , каардуу, заар чачкан (көз караш) .

zehirsiz уусуз. ~ mantar уусуз козу карын.

zehretmek 1. ууландыруу. 2. өтм. адам

чыдагыс кылуу, тирүүлөй тозокко айландыруу, ажарын/кунарын качы- руу. hayatı birbirimize zehrettik

бири-бирибиздин жашообуздун ку- нарын качырдык.

zehrolmak уу жуткандай болуу, заарын

тартуу.

zekâ 1. акыл, зээн. ~ geriliği кем акыл- дык, зээнсиздик. ~ testi акыл тести.

~ yeteneği акыл жөндөмү/жетик- тиги. 2. билгичтик, дааныш-ман- дык, көсөмдүк, кыраакылык.

zekât, -tı мус. зекет. ~ vermek мус.

зекет берүү.

zekâvet, -ti к. zekâ.

zeker анат. эркектик органы.

zeki акылдуу, зээндүү, көсөм, кыраакы, сергек.

zekice акылдуулук/көсөмдүк/кыраакы-

лык менен.

zelzele зилзала, жер титирөө.

zem, -mmi жеме, жекирүү, тилдөө.

zemberek,-ği 1. тех. пружина, рессор. 2. тар. замбирек (айбандын жонуна жүктөлгөндөй кичине) . 3. болот/

жезден жасалган ок. ~i boşalmak/ boşanmak 1) замбиреги ажырап ке- түү. 2) өтм. каткырыгын тыя

албоо. ~ gibi капысынан, күтүүсүз- дөн. ~ kurulmak 1) абал курчуу. 2) талаш-тартыш кызуу.

zemberekçi тар. замбирекчи (жаңы черүүлөрдө) .

zembil замбил (камыштан согулган

себет) . ~ otu бот. камыш түрү

(Briza) .

zemheri кыш чилдеси. ~ zürafası сылаң-

короз, тышы жалтырак, ичи калты- рак (суукта жука кийинип алган киши) .

zemin 1. жер, топурак. 2. таман, пол. 3. архит. пайдубал. ~ atma пайдубал түптөө. ~ atma töreni пайдубал

түптөө ырымы. 4. кириш кабат (көп кабаттуу үйлөрдө) . 5. негиз, фон (кездемеде) . mavi ~ üzerine beyaz

çizgili kumaş негизи көгүш, ак жол- жолу бар кездеме. 6. өтм. негиз, таяныч. 7. шарт, ортом, чөйрө.

anlaşma ~i bulunamadı өз ара тү- шүнүшүү ортому курула албады. buna ~ henüz müsait değil буга

азырынча шарттар туура келбейт. 8. тема. bu ~de бул темада. ~ hazırlamak 1) шарт түзүү. 2) негиз

түзүү/даярдоо. ~ ve zamana uygun ыңгайын жана убактысын келтирип. zeminli 1. негиздүү, пайдубалдуу. toprak

~ bir ev топурак пайдубалдуу үй. 2. негиздүү, фондуу. al ~ кызыл фондуу.

zeminlik,-ği 1. жер төлө/кепе. 2. баш калкалоочу жай (жер алдындагы) .

zemmetmek жемелөө, жекирүү, тилдөө.

Zemzem 1. Замзам (Кааба жакында-

рындагы бир кудук) . 2. мус. Зам- зам суусу (Замзам кудугунан алы- нып, мусулмандар тарабынан ыйык катары ичилет) . ~ kuyusu- na işemek атым чыксын деп жер өрттөө. ~le yıkanmış olmak (бирөө- гө салыштырганда) (тим эле) пе- риште болуу.

zencefil 1. бот. имбирь (Zingiber offici- nale). 2. имбирь тамырынан жасал-

ган татым.

zenci 1. негр. 2. кара ырктан чыккан

киши.

zencirek,-ği мукабадагы сызык-сызык кооздуктар.

Zangibar Зангибар.

Zengibarlı зангибарлык.

zengin 1. бай, бардар. ~ aile бай үй-бүлө.

~ adam бай киши. 2. өтм. бай, өнүккөн, мүмкүнчүлүгү кеңири. ~ anlatım көркөм баяндоо. ~ dil бай

тил. ~ kütüphane бай китепкана. 3. семиз, берекелүү. ~ doğa берекелүү табият. ~in horozu da yumurtlar

мак. иши илгери кеткендин ити чөп жейт. ~in malı züğürdün çenesini yorar мак. байдын малы

байкуштун жаагын талытат. zenginerki саяс. плутократия. zenginleşmek баюу.

zenginlik,-ği 1. байлык, бардарлык. doğa

~leri табият байлыктары. ülkenin ~i

өлкөнүн байлыгы. 2. берекелүүлүк,

семиздик. toprağın ~i топурактын семиздиги. 3. өтм. байлык. ruh ~i көңүлдүн байлыгы.

zenit, -ti астр. зенит.

zenne 1. аял. ~ eşyası аял буюму. 2. аял- дын ролун ойногон актёр (орта ою-

нунда) . ~ye çıkmak аял ролуна чыгуу.

zeplin цеппелин (суутек жана гелий

менен үйлөтүлгөн шар) .

zer зар, алтын.

zerdali 1. бот. абрикос түрү (Armeniaca

vulgaris). 2. бул дарактын мөмөсү.

zerde зерде (сафран кошулган күрүчтөн жасалган таттуу) .

zerdeva зоол. суусар (Mart es) .

Zerdüşt, -tü дин Зороастр.

Zerdüştî дин зороастризм ынанчын туткандар.

Zerdüştlük, -ğü дин зороастризм.

zerefşan алтындалган, алтын жалатыл- ган.

zerk, -ki ийне саюу, инъекция. ~ etmek

мед. ийне саюу. сал. içitim.

zerre 1. кыпын. 2. хим. молекула. ~ ka-

dar кыпындай, кенедей. ~ kadar şe- refi olsaydı кыпындай намысы болсо.

zerrece кыпындай, кенедей, тырмактай. onda ~ namus yok анда кыпындай уят жок.

zerrin 1. бот. жонкиль (Narcissus jon- guilla). 2. алтындан жасалган. 3. алтын түстүү.

zerzevat, -tı жашылча, көк-сөк.

zerzevatçı жашылча сатар.

zevahir тышкы көрүнүш. ~i kurtarmak

1) ишти үстүртөн жасоо. 2) (бир нерсенин) тышкы гана эффектин жаратууну көздөө.

zeval,-li 1. жок болуш, кыйраш, талкала- ныш. 2. күнөө, кылмыш, жазык, айып. elçiye ~ olmaz элчиге өлүм

жок. 3. жоголуу. 4. (~ vakti) түш маалы. ~ bulmak/~e ermek 1) кый- роо, талкалануу. 2) жоголуп кетүү.

~i olmak зыяны тийүү. ~ vermek зыян келтирүү. ~e yüz tutmak бузула/эскире баштоо.

zevat,-tı (zat'тын көпт. т. ) кишилер, инсандар.

zevce аял, жубай, зайып.

zevcelik, -ği аялдык, жубайлык.

zevç, -ci эр, күйөө.

zevk, -ki 1. табит. сал. beğeni. 2. ырахат,

жыргал, көңүл ачуу, жарп. ~ almak/ duymak ырахат алуу, жыргоо. ~ine bakmak өз жыргалын ойлоо. ~ini

bozmak ырахатын бузуу. ~ini çıkar-

mak жыргалын толук татуу, ыра- хатын көрүү. ~ten dört köşe olmak телегейи тегиз болуу, чечекейи чеч болуу, жарпы жазылуу. ~ine düş- kün/~ ehli ойноп-күлгөндү/көңүл ачканды сүйгөн. ~ etmek көңүл ачуу, таң-тамаша сүүдүрүү. (biri- nin) ~ini okşamak (бирөөнүн) жар- пын жазуу, көңүлүн ачуу. ~ine varmak ырахатын көрүү, жыргалын татуу. ~ vermek ырахат берүү, жыргатуу.

zevkiselim мыкты табит. ~ sahibi табити мыкты киши.

zevklenmek 1. ырахат алуу, жыргоо. 2.

өтм. (бирөөнү) тамаша кылуу, шылдыңдоо.

zevkli 1. табити жакшы, жарашыкты бил-

ген, жараштырып кийинген. 2. кө- ңүлдөгүдөй, жагымдуу, кызыктуу.

zevksiz 1. көңүлсүз, кызыксыз, тажатма.

2.табитсиз, сезимсиз (киши) . 3.көрк-

сүз, кунарсыз (жасалган нерсе) .

zevksizlik,-ği 1. табитсиздик. 2. көңүл-

сүздүк, кызыксыздык.

zevzek,-ği тапан, сүйлөөк, кара жаак.

zevzeklenmek тапандануу, ойду-тоону

сүйлөө, келжирөө.

zevzeklik,-ği тапандык, сүйлөөктүк, кара жаактык. ~ etmek тапандык кылуу.

zeybek,-ği 1. зейбек (Батыш Анадолу кыштактарында каарман эфе (к. ) жигиттерге берилген ат) . 2.

зейбектер бийи жана музыкасы.

zeyil,-yli 1. кошумча, толуктама (мис.

бир макалага/жазууга) . 2. ук.

кошумча берене (мыйзамга) . 3.

посткриптум.

zeyrek зейрек/зирек, сергек, байкагыч,

кыраакы, көрөгөч, көсөм.

zeyreklik, -ği зейректик/зиректик, байка- гычтык,сергектик, кыраакылык,

көрөгөчтүк.

zeytin 1. бот. зайтун (Ol ea europea) . 2.

зайтун мөмөсү. ~ dalı өтм. зайтун

талы (жарашуу/тынчтык симво-

лу катары) . ~ dalı uzatmak (би- рөөгө) элдешүү/жарашуу ниетин билдирүү. ~ ezmesi зайтун эзмеси. ~ rengi кара сур (түс) .

zeytinlik, -ği зайтун бакчасы.

zeytinyağı, -nı зайтун майы. ~ gibi üste

çıkmak тууралыгын далилдөөгө аракет кылуу.

zeytinyağlı зайтун майында жасалган,

зайтун майы кошулган/себилген тамак.

zeytunî күрөң-жашыл түс.

zıbarmak арго 1. тырайып/өлүп калыш.

2. тырайып бутун тарта албай жа- тып калыш (мас киши) . 3. бутун

тартпай уктоо.

zıbın 1. жаш баланын ич көйнөгү. 2. чып- тама.

zıddiyet,-ti 1. карама-каршылык. сал. karşıtlık. 2. өтм. келишпестик, кө- рө албастык, кастык, душмандык,

жоолашма.

zıh 1. кыюу, жээк, эшме жип (этек/

жең/шымдын капталдарына ти-

гилген) . 2. бурчтанган ичке жээк

(жыгач усталыкта) .

zıhlamak кыюулоо, жээктөө.

zıkkım 1. уу. ~ olsun! уу болуп калсын! уугуп кал! 2. бот. кадимки олеандр (Nerium oleander). ~ın kökü 1) ишке

ашпас нерсе. 2) өмүргө зыян нерсе

(арак, чылым, нашаа сыяктуу) .

zıkkımlanmak ичип-жеп, курсагын кам-

пайтып алыш (жактырбоо ире- тинде айтылат) .

zılgıt,-tı жеме, опуза, сөгүү. ~ vermek

опузалоо, жемелөө. ~ yemek

жеме/сөгүү угуу, опуза көрүү.

zımba зымдагыч (кагаздардын четин) .

zımbalamak 1. бургулоо, бургулап те- шүү. 2. бастыруу (билетти компос- терге) . 3. малып алуу, сайып

жиберүү (бычак/шиш менен) . 4.

зым чаптыруу (мис. барактарга) .

5. арго жыныстык катнаш жасоо.

zımbalı 1. зымдап бекитилген. 2. зым

өткөрүлгөн, зым алкактуу. ~ defter

зым алкактуу дептер.

zımbırdatmak 1. кыңгыратуу (кыл ас-

паптарды) . 2. чыйкылдатуу, кый- чылдатуу.

zımbırtı 1. дыңгырак, кыңгырак (кыл ас-

папты чала албаган киши чы- гарган үн) . 2. кыңгыр-дыңгыр үн чыгарган нерсе. 3. неме, жанагы

(маанисиз, аты да эстен чыгып кетчү нерсе) .

zımnen үстүртөн, жалпы жонунан,

кыйытып. meseleyi bana ~ anlattı

маселени мага кыйытып айтты.

zımnî 1. жашыруун, көмүскө, кыйытыл-

ган. sözün bir ~ anlamı olduğunu farketmedim сөздүн көмүскө маа- ниси бар экенин байкабадым.

zımpara кыргыч катары колдонулган минерал бүртүктөрү. ~ taşı кыргыч таш. ~ taşına tutmak кыргыч таш

менен жышуу.

zımparalamak зымпара (к. ) менен жыл- малоо/жышуу.

zındık,-ğı 1. ыймансыз, ынанчсыз (Те- ңирге, акыретке) , атеист. 2.еретик. zındıklık,-ğı 1. ыймансыздык, ынанчсыз-

дык (Теңирге, акыретке) . 2. ереси.

zıngadak туур. с. 1. шалак (этип оту- руп/жыгылып калыш) . 2. шарак

(этип кулап кетиш) .

zıngır : туур. с. ~ ~ шыңгыр-шыңгыр.

zıngırtı 1. шыңгырак. 2. калтырак. 3. ба-

кылдак, бакылдашкан үндөр.

zınk туур. с. тык. ~ diye durmak тык деп/этип токтой калыш (капысы-

нан) .

zıp туур. с. зып (деп/этип) . ~ diye karşısına çıkmak зып этип алдынан

чыга калуу. ~ diye birden kayboldu зып этип көздөн кайым болду. ~ ~ зып-зып. ~ ~ sıçramak зып-зып этип

секирүү.

zıpçıktı зып(шып)чыкты (бир даражага татыксыз келген киши) .

zıpır дөдөй, маңыроо, келесоо.

zıpırlık,-ğı дөдөйлүк, маңыроолук, келе- соолук.

zıpka шалбар (Карадеңиз аймагына

мүнөздүү) .

zıpkın балык кармалган чеңгелдүү шиш.

zıpkınlamak зыпкын (к. ) менен балык

кармоо.

zıplamak 1. ыргуу, секирүү. zıplaya zıp- laya ыргып-секирип, тийип-качып.

çember zıplaya zıplaya gidiyor дөңгөлөк/чамбар аңкилдек атып жөнөдү. 2. ордунда секирүү (мис.

сүйүнгөндөн) .

zıplatmak 1. секиртүү. 2. көкөлөтүп ыр- гытып тосуп алуу (мис. баланы) .

3. элөө (топту) .

zıppadak капысынан, күтүүсүздөн, шып этип. ~ karşımızdan çıkıverdi шып

этип алдыбыздан чыга калды.

zıpzıp,-pı 1. таарынды толтурулган шар

(оюнчук) . 2. (~ taşı) топ шекилин-

деги таш/айнек (балдар ойногон) .

zır : туур. с. ~ ~ зыр-зыр, дыр-дыр. ~ ~ vızlamak дыр-дыр этүү (мис.

аары) . ~ ~ ağlamak зырылдап/ ыңылдап ыйлоо. ~ ~ zırlamak зырылдоо, сыздоо.

zırdeli суу жинди.

zırh 1. соот, броня. ~la kaplamak соот- толгон, брондолгон. 2. соот, чарай-

на (металлдардан согулган ок өткөрбөс кийимдер) . ~ gömlek соот.

zırhlamak 1. соот каптоо, брондоо. 2.

соот/чарайна кийгизүү.

zırhlı 1. соот менен чапталган, брондол-

гон. ~ tren бронепоезд. 2. аск. брондолгон техника менен жаб- дылган бөлүк. 3. аск. бронекеме. 4.

соот кийген (киши) .

zırıl туур. с. ~ ~ 1) зырылдоо. 2)

шырыл-шырыл, малма-чөлмө. ~ ~

ağlamak зырылдап-зыркырап ый- лоо. ~ ~ akmak шырылдап агуу. ~ ~ terlemek малма-чөлмө (түшүп)

тердөө.

zırıldama зырылдама, зыр-зыр этме.

zırıldamak 1. зырылдоо, даттануу, жаа- гын жануу, какшануу. annem du-

yarsa yine zırıldanır апам укса дагы зырылдайт экен. 2. зыркырап ый- лоо.

zırıltı 1. зырылдак, дырылдак. 2. чыр, чатак, келишпестик. 3. күңкүлдөмө, сүйлөнмө. 4. чыйылдак, чайылдак

(кулак-мээни жеген үн/музыка) . elindeki o ~yı bırak алдагы колуң- дагы чыйылдакты ташта. 5. неме,

эме, жаңкы (аты унутулган же ай- тылгысы келбеген нерсе) . kaynana

~sı какшанган/ кара жаак кайнене.

zırlak,-ğı 1. арыз-муңу бүтпөгөн, жала- кай. 2. ыйлаак, бырылдак.

zırlamak к. zırıldamak.

zırnık,-ğı 1. хим. мышьяк. 2. өтм. кы- пын. ~ bile koklatmamak кыпынын да жыттатпоо, караанын көргөзбөө.

~ı da kalmamak жугу/кагынчыгы да калбоо.

zırt : туур. с. ~ ~, ~ pırt апыр-тапыр,

туруп-туруп эле. ~ pırt gelirler

апыр-тапыр эле келе беришет.

zırva ооз көптүрмө, келжирек/бош сөз. ~

tevil götürmez мак. бош сөздөн пайда жок.

zırvalamak ооз көптүрүү, келжирөө,

калжыроо, оозуна алы жетпөө, оозуна келгенди оттоо.

zırzop, -pu к. zirzop.

zıt,-ddı 1. карама-каршы, тескери. 2. кар- шы, терс. ~ anlamlı терс маанидеги.

~ anlamlı sözler линг. антонимдер.

~ına basmak/gitmek каршы чыгуу, жинине тийүү. ~ düşmek каршы болуу, касташуу. tabiat kurallarına

~ düşmek жаратылыш эрежелерине каршы келүү. ~ gitmek каяша айтуу, терсаяктык кылуу. ~ kutup

таптакыр карама-каршы (мүнөздө/ пикирде болуу) . ~ı olmak (бир нер- се бирөөнүн) жинине тийүү, кы-

жаалат кылуу.

zıtlaşmak 1. (бири-бирине) карама-кар- шы болуу. 2. араздашуу, касташуу.

zıtlık,-ğı 1. карама-каршылык, тескери-

лик. 2. пикир келишпестик, кастык, келишпестик.

zıvana 1. түтүк. 2. кулпунун тешиги. 3.

тамеки мүштөгү. ~dan çıkarmak

жанын кашайтуу, жинин келтирүү.

~dan çıkmak 1) жаны кашаюу. 2)

делирүү, акылынан айнуу.

zıvanalı мүштөктүү (тамеки) .

zibidi 1. оосар, кайсар. 2. чыйтайып

(тар, кыска) кийинген. 3. түркүн түстүү, жарашыксыз кийинген. 4. акчасыз, чөнтөгү жука. 5. жалкоо,

жатып ичер, селсаяк.

zifaf мус. үйлөнгөндөр биринчи түнүн өткөргөн жер. ~a girmek никеден

кийинки биринчи күндү өткөрүү.

~ gecesi үйлөнгөндөрдүн биринчи түнү.

zifir 1. тамекинин ышы. 2. караңгылык. ~ gibi көөдөй караңгы.

zifirî : ~ karanlık көзгө сайса көрүнгүс

караңгылык.

zifos 1. чачыраган баткак. ~ yemek бат- как чачыратып алуу. 2. өтм. пайда-

сыз, бекер. (birine) ~ atmak 1) (би- рөөнү) каралоо, жалаа жабуу. 2) (бирөө менен) чырдашуу.

zift, -ti кара сагыз, смола. ~ gibi абдан ачуу. ~in pekini yesin!/~ yesin! ата- сынын башын жесин!

ziftlemek кара сагыз/смола менен кап- тоо.

ziftlenmek 1. кара сагыз менен капталуу.

2. орой жеп/жутуп алуу. 3. өтм. арам жол менен табуу (акчаны/ пайданы) .

zigot, -tu биол. зигота.

zihin, -hni 1. зээн, түшүнүк, аң. 2. акыл.

3. эс, жат. ~i açık акылы тунук. ~

açıklığı акылдын тунуктугу. ~i açıl- mak көзү ачылуу, акылы өсүү. ~i alt üst etmek башын/мээсин айлантуу.

~ini bozmak 1) (бир нерсе) эсинен

кетпөө, кыжаалат кылуу. 2) (бир нерсеге) катуу берилип алуу. ~ini bulandırmak/karıştırmak шек туу- дуруу. ~ bulanıklığı психол. кем акылдык. ~i bulanmak мээси айла- нуу. ~ini çelmek 1) (бирөөнүн) ка- туу таасири алдында калуу. 2) ба- шын айландыруу. 3) жолдон чыга- руу, азгыруу. ~den çıkmak эстен чыгуу. ~ini dağıtmak (бирөөнүн) оюн онго, санаасын санга бөлүү. ~i durmak таң калуу, эстен тануу. ~ine girmek акылын алуу, оюн/пикирин өзгөртүү. ~ gücü акыл-эсинин жеткен жери. ~de kalmak эсте калуу. ~i karışmak/bulanmak мээси айлануу. ~ini kurcalamak/tırma- lamak 1) (бир нерсе) оюнан кетпей туруп алуу. 2) мээсин оорутуу, эстөөгө/түшүнүүгө аракеттенүү.

~ini oynatmak акылдан айнуу. ~i saplanmak жаңылуу. ~i takılmak

акылы жетпөө. ~inde tutmak эсте сактоо. ~i yatmak түшүнүү, мээсине

жетүү. ~ini yormak ойлонуу, акыл- эси бир нерседе болуу.

zihnen оюнда, жатка, ичинен. ~ hesap

etmek ичинен эсептөө.

zihnî акыл-ой менен байланыштуу.

zihniyet,-ti ой жорум, түшүнүк,

менталитет.

zikir, -kri 1. кеп кылуу, сөз кылуу, эскерүү. ~i geçmek аты аталуу, кеп

кылынуу. ~i geçen olay аты аталган окуя. 2. зикир (дервиштердин Теңирдин атын токсон тогуз жолу

кайталап айтуусу менен жасалган ыбадаты) .

zikretmek 1. атын атоо, кеп кылуу, эске-

рүү. 2. дин зикир чалуу (дервиш-

тер) .

zikzak,-ğı зикзак, ийри-буйру. ~ dikiş

зикзак тигиш. ~ şekilde зикзак түрүндө. ~ yapmak 1) зикзак жол менен кетүү. 2) айныкейи кармап

калуу, пикирин улам өзгөртө берүү.

~ yol зикзак/ийри-буйру жол.

zikzaklı зикзактуу, ийри-буйру.

zil 1. коңгуроо, шыңгырак. kapı ~i эшик-

тин коңгуроосу. saat ~i саатын коң- гуроосу. 2. муз. шалдырак, кас- таньета. ~e basmak коңгуроого

басуу. (karnı) ~ çalmak ашказаны курулдоо (ачкалыктан) . ~ gibi 1) жаны тынбаган, кыймылдуу. 2.

арык. (nerede ise) ~ takıp oynayacak

кубангандан бийлеп жибере жаздоо.

~ zurna/~ gibi sarhoş дайнын

таппаган мас.

zilhicce Ай календарынын он экинчи айы, курман айт.

zilkade Ай календарынын он биринчи айы.

zilli 1. коңгуроолуу, шылдырактуу. 2.

арго адепсиз, тажаал (аял) . ~yi kırmak арго курсакты тойгузуу. ~yi şişirmek арго курсакты кампайтуу.

~ maşa 1) учуна коңгуроо тагылган музыкалык аспап. 2) ажаан, тажаал.

zilsiz коңгуроосуз. ~ oynamak сүйүн-

гөндөн бийлеп жиберүү.

zilyet,-di ук. ээлик кылып/ колдонуп жаткан киши (мүлктү) .

Zimbabve Зимбаббе.

Zimbabveli зимбаббелик.

zimmet,-ti 1. эсебиндеги/ тиешелүү нер-

се. ~ine geçirmek эсебине/менчи- гине өткөрүп алуу (жашыруун) . 2. карыз. ~te kalmak карыздар болуп

калуу. 3. милдет, парз, жоопкерчи- лик. ~inde olmak 1) милдеткер бо- луу. 2) карыздар болуу (бирөөгө) .

zimmî тар. мусулман өлкөсүндө жа- шаган христиан.

zina никеде турбагандардын жыныс-

тык байланышы.

zincir 1. чынжыр. dümen ~i якорь чын- жыры. saat ~i саат чынжыры. teker-

lek ~i дөңгөлөк чынжыры. 2. моюн- га тагылган чынжыр (алтын, кү- мүш ж. б. ) . 3. өтм. тизмек, чын-

жыр, серия. olaylar ~i окуялардын

чынжыры. 4. чынжыр, кишен, зоолу (туткундарга тагылган) . ~e çekmek/vurmak кишен салуу.

zincirleme 1. чынжырлама, кишен салма.

2. тизмектешме. 3. чынжырланма, бири-биринин артынан/удаама удаа

келме. ~ isim tamlaması грам. өтмө катар аныктооч. ~ kaza чынжыр- лама кырсык (машинелердин бир

канчасынын сүзүшмөсү) . ~ tepkime

хим. чынжырлама реакция.

zincirlemek 1. чынжырлоо. 2. тизмекте-

шүү, чиркелишүү, удаама удаа бо- луу.

zincirli 1. чынжырланган, чынжыр менен

байлануу. 2. чынжырлуу, чынжыр тагылган (мис. дөңгөлөк) . 3. тар. алтын тыйын.

zindan 1. зындан. ~a atmak зынданга салуу. 2. өтм. караңгы жабык жер.

~ etmek өтм. (бирөөнүн) жашоо-

сун зынданга айландыруу, көрбө- гөнүн көр кылуу. ~ gibi зындандан бетер. ~ kesilmek 1) караңгы болуу.

2) өтм. адам чыдагыс абалга келүү (бир жер) . ~ olmak зындандан бетер болуу.

zinde 1. чымыр, күчтүү. 2. шайдоот, шылуун, шамдагай.

zindelik,-ği 1. чымырлык, күчтүүлүк. 2.

шайдооттук, шамдагайлык.

zinhar сырд. с. эч качан, таптакыр, де- геле. adımı ~ söylemeyeceksin! аты-

мы таптакыр айтпайсың!

zira анткени, ошондуктан, ошондон улам.

ziraat,-ti айыл чарбасы, дыйканчылык.

сал. tarım.

ziraatçı дыйкан. сал. tarımcı.

ziraatçılık,-ğı дыйканчылык. сал.

tarımcılık.

ziraî дыйканчылыкка байланыштуу. сал.

tarımsal.

zirkonyum хим. цирконий.

zirve 1. чоку, төбө, пик. dağın ~si тоонун

чокусу. 2. өтм. чоку, төбө.

kariyerinin ~sinde карьерасынын чокусунда. 3. саяс. саммит (мам- лекет/өкмөт башчылары деңгээ- линдеги чогулуш) .

zirzop оосар, олжоке, эркеталтаң, бей- баш.

zirzopluk,-ğu оосарлык, олжокелик, бейбаштык.

ziya эск. жарык, айдыңдык.

ziyadar жарык, жаркыраган, айдың.

ziyade 1. ашык, көп, көбүрөөк. 2. ашуу, артуу, көбөйүү. 3. көрө, караганда,

да. bundan ~ буга караганда, мын- дан көрө/да. ~siyle ашыкча, өтө ка- туу. ~ etmek 1) көбөйтүү, арттыруу.

2) өтм. чектен ашып кетүү. ~ olmak көбөйүү, артуу. ~ olsun! бе- реке берсин! (тамакка чакырганга

же кошо жеп аткандарга карата айтылган сыпайыгерчилик сөзү) .

ziyafet, -ti сыяпат, той, сый. сал. şölen,

toy. ~ çekmek/vermek той берүү.

ziyan 1. зыян, чыгым, чыгаша, коромжу.

~ çekmek/~a uğramak 1) зыян тар-

туу/зыянга учуроо. 2) чыгым тар- туу, чыгаша болуу. 2. зыян, капшап, залал. ~ı değmek зыяны тийүү. ~

görmek зыян/залал көрүү. ~ı yok зыяны жок, эч нерсе эмес (жоот- котуу үчүн айтылат) . ~ zebil

olmak бекерге/текке кетүү. ziyankâr зыянкеч (киши, жаныбар) . ziyankârlık, -ğı зыянкечтик.

ziyanlı 1. зыяндуу. 2. чыгымы көп.

ziyansız 1. зыянсыз, чыгымсыз, чыгаша- сыз. 2. жаман эмес, дурус, түзүк,

жакшы эле.

ziyaret,-ti 1. (бирөөгө) учурашыш, көр- гөнү барыш. ahbap ~i жолдошун

көргөнү барыш. annemi haftada iki defa ~ ediyorum апамы аптада эки жолу барып көрүп турам. 2. саяс.

зыярат, визит (мамлекет ишмерле- ринин башка өлкөлөргө барышы) .

3. дин зыярат (ыйык жерлерге

барыш) , ажылык. ~ etmek/~e

gitmek 1) (бир жерге/бирөөгө) атайлап көргөнү баруу. 2) ыйык жерди зыярат кылуу.

ziyaretçi 1. көргөнү/учурашканы келген киши, мейман. ~niz var сизди көр- гөнү келген (бирөө) бар. 2. зыя-

ратчы, ажыга барган киши.

ziyaretgâh зыярат этилген/ыйык жер, ажы.

ziynet,-ti зыйнат, жасалга, кооздук, оюу- чийүү, орнамент. ~ altını алтын жасалгалар. ~ eşya кымбат баалуу

буюмдар.

ziynetlemek кооздоо, жасалгалоо.

zloti злоти (Польшанын акча бирдиги).

Zodyak астр. Зодиак.

zoka 1. кайырмак (балык кармалган) . 2.

арго тузак, айла, амал. ~ya gelmek/

~yı yutmak кайырмакка илинүү, тузакка түшүү. ~yı yutturmak ка- йырмакка/тузакка түшүрүү, алдап

кетүү.

zom арго 1. чоң, эстүү-баштуу (киши) .

2. ылжыган мас. ~ olmak ылжып

мас болуу.

zonk : туур. с. ~ ~ лук-лук. ~ ~ zonk- lamak лук-лук этүү, лукулдап ооруу

(мис. баш) . zonklamak лукулдоо. zoolog зоолог.

zooloji зоология. zoolojik зоологиялык. zootekni зоотехника.

zooteknisyen зоотехник.

zor 1. кыйын, татаал, оор. ~ görev кыйын милдет. bütün ~ işleri bize bırakır

бүтүн оор иштерди бизге калтырат. üstesinden gelinmesi ~ аткарылышы кыйын. 2. күч, зордук. ~ kullanmak

күч колдонуу. ~ kapıdan girince ka- nun bacadan çıkar мак. зордук эшиктен кирсе, мыйзам тешиктен

чыгат. 3. кыйынчылык, зордук, оор- чулук. ~u nedir? эмне кыйынчылы- гы бар? benim için hiçbir ~u yok

мен үчүн эч кыйынчылыгы/

оорчулугу жок. 4. оору, мандем. aklından ~u olmak башында ман- деми бар болуу. midesinde ~u var ашказаны ооруйт. 5. өтм. милдет, мажбурлук, зарылдык. tezimi bitir- mek ~undayım дипломдук ишимди бүтүрүүм керек. gelmek ~unda de- ğilsin сөзсүз келишиң керек эмес. 6. араң, араңдан зорго, кыйналып- кысталып. akşama ~ bitiririm кечке чейин араң бүтүрөм. ~la 1) күч/ зордук-зомбулук колдонуп, күчкө салып, мажбурлап. ~ güzellik olmaz мак. күч менен жакшы көргөзө албайсың. 2) кыйынчылык/убара- керчилик менен. ~ alım тартып ал- ма, конфискация. ~ belâ кыйналып- кысталып. ~unda bırakmak мажбур калтыруу, аргасыз кылуу. ~a gele- memek кыйынчылыкка чыдай ал- боо. ~ gelmek кыйын/оор келүү.

~unda kalmak аргасыз болуу. ~a koşmak кыйынчылык жаратуу. ~un ne? ниетиң эмне? ~ yaparsın! опуза жасап көрчү! жасап эле көр! ~ zar/zar ~ араң-араң, эптеп-септеп, кыйналып-кысталып. ~u ~una кый- налып-кысталып, жанын үрөп.

zoraki зордуктап, мажбурлап, күчкө салып.

zorba 1. зуулум, зөөкүр, зордукчу, тиран, катаал, каардуу. 2. өкүм, орой, баш ийбес, мойну жоон, терсаяк.

zorbalık,-ğı 1. зуулумдук, мажбурлама, күчкө салма. 2. (бир нерсени) күч менен ачканга аракет жасаш. 3. өтм.

өзүн кыйнаш эстегенге/түшүнгөнгө аракет кылыш. 4. аск. ыкчамдатма, тездетме. ~ yürüyüş ыкчамдатылган

жүрүш.

zorlamak 1. зордоо, зордуктоо, мажбур- лоо, күчкө салуу. 2. кысымга алуу,

баскы жасоо. 3. (бир нерсени) күч менен ачууга аракеттенүү. 4. өзүн кыйноо, эстегенге/түшүнгөнгө ара-

кет кылуу. 5. аск. ыкчамдатуу,

тездетүү (бир согуштук аракет- ти) , форсировка.

zorlaşmak кыйындоо, оордоо, татаал-

дашуу.

zorlaştırmak 1. кыйындатуу, оордотуу, татаалдаштыруу. 2. бөгөттөр коюу,

тоскоолдук чыгаруу.

zorlayıcı зордуктаган, күчкө салган, мажбурлаган, мажбурлоочу, түрткү

берген. ~ nedenler ук. мажбурлаган себептер.

zorlu 1. катуу, күчтүү, кубаттуу. ~ bir

yağmur катуу жамгыр. 2. кайраттуу, өткүр, өжөр, жалтанбас. ~ adam өт- күр киши. 3. күчтүү, кадыр-барктуу,

сөзү өтүмдүү (киши) .

zorluk,-ğu 1. кыйынчылык, оордук, тата- алдык. 2. тоскоолдук, бөгөт, жол-

тоо. ~ çıkarmak кыйынчылык чыга- руу, тоскоолдук коюу.

zorunlu зарыл, милдеттүү, мажбур. сал.

mecburî. ~ kılmak 1) мажбур кы- луу, зордуктоо. 2) милдеттүү/зарыл кылуу. ~ öğrenim милдеттүү билим

алуу. ~ sigorta милдеттүү камсыз- дандырма. ~ tasarruf милдеттүү үнөмдөө.

zorunluk, -ğu к. zorunluluk.

zorunluluk,-ğu зарылдык, зарылчылык, милдеттүүлүк, мажбурлук, керек-

түүлүк. ~ arz etmek милдеттүү бо- луп эсептелүү. ~u olmak милдеттүү- лүгү болуу.

zuhur пайда болмо, ортого чыкма, көзгө көрүнмө, белгилүү болмо. ~ etmek пайда болуу, ортого чыгуу, көрүнүү

(мис. оору, бороон, өрт ж. б. ) .

zuhurat,-tı (zuhur'дун көпт. т. )

күтүлбөгөн

кырсыктар/кубулуштар/окуялар.

zula арго жашыруун жай (түрмөдөгүлөр каткан буюмдарын койгон) .

zulmetmek зуулумдук/заалимдик кылуу, эзүү, кыйноо.

zulüm,-lmü зуулумдук, каар, жапа, эзүү,

адилетсиздик, кысым, баскы. ~

görmek зуулумдук көрүү, каар тартуу, эзилүү, адилетсиздик/кы- сым/баскы алдында калуу.

zulümkâr зуулум.

zulümkârlık, -ğı зуулумдук.

zum фото мерчем узактыгын өзгөртүү.

zurna 1. сурнай (үйлөмө музыкалык ас- пап; көбүнчө добул менен бирге колдонулат) . 2. арго чоң мурун. 3.

арго пенис. 4. өтм. сүйлөөк, жаа- гын жаныган. ~yı biz çaldık parayı el topladı мак. жоону сайса ким

сайды, аты калды Манаска (сөзм. с. сурнайды биз чалдык, акчаны башкалар топтоду). ~ gibi тар шым.

~da peşrev olmaz, ne çıkarsa bahtına ой келди жасалган иште жол-жобо жоктур. ~nın zırt dediği

yer (бир нерсенин) талуу жери.

zurnacı сурнайчы. ~nın yanında limon yemek (бирөөнү) азгыруу, көңүлүн

башкага буруу.

zurt : zart ~ etmek арго көкүрөгүн койгулоо/көтөрүү, мактануу.

züccaciye 1. айнек/фарфордон жасал-ган буюм. 2. айнек/фарфор иштетмеси.

züğürt,-dü акчасыз, колунда жок, жакыр.

~ olmak колунда жок болуу. ~ tesellisi жоктон көрө жогору.

züğürtlemek акчасыз, пулсуз калыш,

жакырданыш.

züğürtleşmek к. züğürtlemek.

züğürtlük,-ğü акчасыздык, колунда

жоктук, кедейлик, жакырдык.

Zühal, -li астр. Сатурн.

Zühre астр. Чолпон жылдыз.

zührevî венера/жыныстык. ~ hastalık-lar

венера/жыныстык оорулар.

züht, -hdü такыбаалык, аскетизм.

zühul,-lü унутчаактык, мээ кайыктык.

zülâl, -li мөлтүр/тунук суу.

Zülfikar мус. зулпукор, кош миздүү

(Азирети Алинин кош миздүү кылычы) .

Zülkarneyn Зулкарнайн "кош мүйүздүү"

(Александр Македонскийдин лакап

аты) .

zülüf,-lfü 1. саамай чач. 2. ад. сүйгөн жардын чачы. ~ü yâre dokunmak

кадырлуу/мартабалуу бирөөнүн жи- нине тийип алуу. ~ü yâre dokun- mamak эч кимге зыяны тийбөө.

zümre 1. топ, тап, жыйын, катмар, жа- маат. 2. түр, жыныс, тек. 3. дүйнө (мис. жаныбарлардын, өсүмдүк-

төр дүн ж. б. ) . ~ hakimiyeti саяс.

олигархия.

zümrüdî зүмүрүт түстүү, жапжашыл.

Zümrüdüanka миф. Зымыр куш. ~ gibi кыялдан жаратылган кол жеткис нерсе.

zümrüt,-dü 1. геол. зүмүрүт (асыл таш) . 2. бул таштан жасалган. ~ yüzük зүмүрүт шакек. 3. зүмүрүт түстүү (жапжашыл) . ~ yeşili коюу жашыл.

züppe сылаңкороз, көтөнкооз, көйрөң, ойсоке.

züppelik,-ği көйрөңдүк, сылаңкороздук, көтөнкооздук, ойсокелик.

zürafa 1. зоол. жираф (Giraffa camelo- pardalis). 2. мончоктуу тордомо түрү. 3. арго гомосексуал аял.

zürriyet, -ti тукум, муун, тек. сал. döl. ~i kesildi/tükendi тукуму соолду/курут болду.

ТªРКЧӨ – КЫРГЫЗЧА СӨЗДªК

Түзгөн: Гºлзура Жумакунова

Тергендер: Нурлан Исламов Алим Таштанкулов Асан Таштанкулов

Бурчак Йалчын

Кљркљмдљгљн: К. Љмїркулов Сїрљтчї: Майрамкул Асаналиев Техникалык редактор: Ш. Даулятов

Кыргыз-Тїрк «Манас» университетинин башкармалыгынын жана басма комиссиясынын чечими боюнча чыгарылды

Басууга 24.07.2005 кол коюлду

Китептин љлчљмї 16,5х24,5. 65 граммдык офсет кагазы

Нускасы 1000

КТМУ басмаканасында басылды Бишкек шаары, «Жал» кичирайону

uydurmasyon

medeniyet.

uykucu

ahenkli.

uyuşturmak

~tan yakından ilgim olmadı аны

uzaksamak

uzuneşek

Ü,ü

üfleç

ümit,-di үмүт. ~ bağlamak/beslemek

üniversal

ürüme

üst

~ünden (... zaman) geçmek арадан

üstbenlik, -ği к. üstben.

üstelik

üstenmek к. üstlenmek

sathî.

üveyik

üstüne almak. ~nden atlamak к. üstünden atlamak. ~nden dökülmek к. üstünden dökülmek. ~ne bir bar-

eza.

üzmek

üzünç, -cü к. üzüntü.

V,v

vajina

valf

varış

~ gelmesin, onsuz da bitiririz!

varsıl

vasektomi к. vazektomi.

сал. nitelik. şahsî ve amelî ~lar

vay

vefakâr

veranda

soya çekim.

vermut

vezirlik

vidalı

vizyon

vurguncu

vuruntu

Y,y

yabancılaşmak

yağdanlık

yağmalamak

yakacak

yakınlaşmak

davranış / hareket ыксыз/

yakmak

yalancıktan

yalapşap к. yalap şalap.

yalınlamak

yamak

yamalak к. yarım yamalak.

yumuk к. yamru yumru.

yana

iltihap.

yanık

yanma

yapaylık

yapıştırma

yaprakkurusu

yapyalnız к. yapayalnız.

yârân

yargı

yarımşar

yasamak

yaşamsal

yatır

yavaş

yaydırmak

yayma

yazılım

yedekli

~ kat yerin dibine geçmek жердин

yekpare

yeme

yeminli

yenidünya